Nỗ lực mới nhằm kết thúc xung đột Iran

Sau bảy tháng xung đột, nỗ lực tìm lối thoát giữa Mỹ và Iran đang được nối lại, với eo biển Hormuz trở thành trọng tâm của các cuộc trao đổi mới nhất. Theo Reuters, các quan chức hai nước đã gặp riêng các bên trung gian ngày 28.9, trong khuôn khổ những nỗ lực nhằm chấm dứt giao tranh. Một quan chức am hiểu tiến trình cho biết các cuộc thảo luận tiếp theo dự kiến xoay quanh phiên bản điều chỉnh của đề xuất ngừng bắn kéo dài bảy ngày từ phía Iran. Đề xuất ban đầu được Iran đưa ra bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tại New York ngày 25.9, nhưng Tổng thống Donald Trump cho hay ông đã bác bỏ phương án này. Theo đề xuất, hai bên ngừng bắn trong bảy ngày, sau đó eo biển Hormuz được mở lại, song Tehran hiện gắn việc lưu thông hàng hải với những điều kiện nhất định. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 28.9 nói Tehran đang chờ phản hồi của Mỹ về đề xuất ngừng bắn mới nhất và các điều kiện liên quan Hormuz, theo hãng thông tấn IRNA. Ông Araghchi cho biết Qatar, một bên trung gian, đã đưa ra một số ý tưởng và Iran đã thảo luận về những đề xuất đó. Theo lời ngoại trưởng, Qatar dự kiến trao đổi tiếp với phía Mỹ, rồi chuyển câu trả lời cuối cùng của Washington đến Tehran. Ông nhấn mạnh hiện trọng tâm chỉ là eo biển Hormuz, đồng thời cho biết khả năng mở lại tuyến hàng hải phụ thuộc vào việc đáp ứng các điều kiện Iran đã thông báo. Tầm quan trọng của tuyến hàng hải này khiến tiến trình thương lượng không chỉ xoay quanh việc ngừng bắn, mà còn liên quan trực tiếp đến hoạt động lưu thông qua Hormuz. Ngày 27.9, trong một phát biểu được Reuters dẫn lại, ông Trump nói ông kỳ vọng đàm phán với Iran sẽ được nối lại trong tuần này. Một ngày sau, chủ nhân Nhà Trắng thông báo giới chức Mỹ đã trao đổi với các bên trung gian đang nỗ lực chấm dứt xung đột Mỹ - Iran. Ông Trump khẳng định Mỹ sẽ giành chiến thắng trong cuộc chiến “rất sớm”, đồng thời dự đoán giá xăng dầu sẽ giảm mạnh sau đó. Tuy vậy, các tuyên bố cứng rắn và những trao đổi qua trung gian diễn ra song song, trong khi kết quả cuối cùng vẫn chưa được xác định. Những khác biệt về điều kiện ngừng bắn, Hormuz và chương trình hạt nhân tiếp tục là các vấn đề nổi bật trong tiến trình. Theo AP, một quan chức Mỹ cho biết chính quyền ông Trump sẽ không đạt thỏa thuận với Tehran nếu những vấn đề hạt nhân chưa được giải quyết. Quan chức này nói Tổng thống Trump sẵn sàng nới lỏng các biện pháp cấm vận Iran và giải phóng một phần tiền bị phong tỏa, để đổi lấy tiến triển cụ thể về hạt nhân. Tuy nhiên, Reuters đưa tin ông Trump bác bỏ thông tin cho rằng mình sẵn lòng thực hiện những bước được xem là nhượng bộ, đồng thời khẳng định ông không đưa ra đề nghị nào với Iran. Ngăn Tehran sở hữu bom hạt nhân từng được ông Trump xác định là mục tiêu chính của cuộc xung đột, bên cạnh việc triệt tiêu khả năng Iran tấn công các nước láng giềng. Trong cuộc phỏng vấn gần đây với chương trình Face the Nation của Đài CBS, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói Tehran sẵn sàng đàm phán về chương trình hạt nhân cùng những vấn đề khác. Ông Pezeshkian đồng thời khẳng định Iran không chấp nhận sự “bắt nạt hay cưỡng ép”, và Tehran đã thống nhất quan điểm rằng nước này không phát triển vũ khí hạt nhân. Một quan chức khu vực nhận định Washington đang tìm kiếm sự nhượng bộ từ Tehran về các vấn đề hạt nhân, trong khi giới chức Mỹ vẫn hoài nghi về khả năng đạt thỏa thuận. Theo AP, các quan chức Mỹ nghi ngờ Iran cuối cùng sẽ chấp nhận những điều kiện của ông Trump, cũng như đặt câu hỏi về mức độ nghiêm túc của Tehran. Bởi vậy, dù các kênh trung gian đã hoạt động trở lại, những bất đồng về Hormuz và hạt nhân vẫn khiến triển vọng kết thúc xung đột chưa rõ ràng.