Nơi 16 bộ đội ngã xuống sau trận đánh lịch sử, hạ xe bọc thép

Một tiểu đội chiến đấu trong vòng vây 7 xe bọc thép

 “Mọi thứ bị san bằng, thi thể các anh nằm ở nhiều vị trí khác nhau. Có người hy sinh, trên tay vẫn ôm súng AK, lựu đạn...”, ký ức đau thương ấy vẫn hằn in trong tâm trí ông Nguyễn Văn Khôi (77 tuổi) suốt 62 năm qua.

Ông Khôi quê ở làng Thiện Chánh, xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ cũ (nay thuộc xã Hiếu Giang), tỉnh Quảng Trị. Ông từng chứng kiến người dân trong làng chôn cất 16 liệt sĩ thuộc Phân đội 23, Công an vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng), hy sinh ở làng Thiện Chánh năm 1964. Khi ấy, ông Khôi mới 15 tuổi.

Theo ông Khôi, sau trận đánh, làng Thiện Chánh bị bom đạn tàn phá nặng nề, nhiều công trình, nhà cửa bị san phẳng. Biết tin nhiều cán bộ công an vũ trang hy sinh, dân làng Thiện Chánh tìm cách đến khu vực diễn ra trận đánh để đưa thi thể các anh đi an táng. Tuy nhiên, việc tiếp cận không dễ dàng bởi địch tổ chức mật phục, kiểm soát gắt gao, ngăn cản người dân.

Gần một tuần sau trận chiến, bà con làng Thiện Chánh mới vào được nơi các chiến sĩ Phân đội 23 hy sinh. Việc chôn cất lúc bấy giờ diễn ra hết sức đơn sơ, trong điều kiện thiếu thốn.

“Ngày ấy không có quan tài hay vật dụng gì để an táng, bà con chỉ có thể dùng đất phủ lên thi thể các chiến sĩ ngay tại nơi các anh hy sinh. Dù việc an táng diễn ra đơn sơ, người dân vẫn cố gắng lo liệu bằng tất cả sự kính trọng và lòng tiếc thương dành cho những người đã ngã xuống”, ông Khôi nhớ lại.

Giai đoạn 1965-1967, tình hình chiến sự ác liệt, người dân làng Thiện Chánh phải sơ tán để tránh bom đạn và các cuộc càn quét của địch.

“Sau ngày Cam Lộ giải phóng, chúng tôi trở về làng, cảnh vật đã đổi thay, nhiều nơi bị bom đạn cày xới. Tôi vẫn nhớ khu vực các chiến sĩ Phân đội 23 hy sinh nhưng không xác định được vị trí cụ thể. Những năm qua, lực lượng chức năng và thân nhân liệt sĩ nhiều lần tổ chức tìm kiếm nhưng chưa có kết quả”, ông Khôi kể.

Tại làng Thiện Chánh, chính quyền địa phương và người dân đã xây dựng khu tưởng niệm, bia chứng tích để ghi nhớ, tri ân 16 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh năm 1964. Khu vực các liệt sĩ nằm lại nay là vườn keo của người dân.

Theo tư liệu ghi trên bia chứng tích, ngày 8/11/1963, Bộ Tư lệnh Công an vũ trang quyết định thành lập thêm 3 phân đội 21, 23 và 25, để tăng cường lực lượng hoạt động tại khu vực phía Nam giới tuyến.

Phân đội 23 được giao nhiệm vụ tổ chức phá ấp chiến lược của địch ở xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị cũ, giải phóng người dân, phát triển lực lượng vũ trang địa phương. Đêm 15/10/1964, đơn vị nhận nhiệm vụ đột nhập, phá ấp chiến lược ở 2 thôn Thọ Xuân và Cam Vũ, xã Cam Thủy. Cuộc chiến đấu diễn ra thuận lợi, ấp chiến lược bị phá.

5h ngày 16/10/1964, Phân đội 23 di chuyển đến làng Thiện Chánh, tổ chức trận địa, sẵn sàng đánh địch. Đến 12h cùng ngày, một tiểu đoàn lính ngụy có pháo yểm trợ kéo đến tấn công. Sau 2 lần tiến công nhưng đều thất bại, địch buộc phải rút lui.

Đến 15h15 ngày 16/10/1964, địch tổ chức tấn công lần thứ ba nhưng tiếp tục thất bại, buộc phải gọi quân cứu viện. Một chi đội xe bọc thép M113 sau đó được huy động để tấn công vào làng Thiện Chánh.

Trước tình thế bị bao vây, Phân đội 23 quyết định mở đường rút lui. Tiểu đội 1 thuộc đơn vị được giao nhiệm vụ kìm chân địch để đồng đội rút về hậu cứ.

Trong lúc chiến đấu, Tiểu đội 1, Phân đội 23 bị 7 xe bọc thép và một đại đội biệt động của địch bao vây. Các chiến sĩ Phân đội 23 đã kiên cường chiến đấu, dùng hỏa lực, lựu đạn phản kích, tiêu diệt 84 tên địch và nhiều xe bọc thép. Tuy nhiên, 16 người đã anh dũng hy sinh.

Nỗ lực tìm kiếm, đưa 16 liệt sĩ trở về

Cuối tháng 10, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị phối hợp với chính quyền xã Hiếu Giang và các đơn vị chức năng tổ chức khảo sát, xác minh khu vực nghi có hài cốt 16 liệt sĩ thuộc Phân đội 23, Công an vũ trang, hy sinh tại làng Thiện Chánh năm 1964.

Những thông tin liên quan đến trận đánh và khu vực an táng các liệt sĩ cách đây hơn 6 thập kỷ đã được ông Nguyễn Văn Khôi cùng nhiều nhân chứng khác cung cấp đến đơn vị chức năng.

Ông Nguyễn Minh Tâm (66 tuổi), Trưởng ban Liên lạc truyền thống Bộ đội Biên phòng khu vực Cam Lộ, vẫn nhớ những câu chuyện về Phân đội 23 và trận đánh ở làng Thiện Chánh qua lời kể của bố.

Đến nay, ông Tâm và nhiều người dân làng Thiện Chánh vẫn đau đáu mong sớm tìm được hài cốt các liệt sĩ, đưa các anh trở về với đồng đội, gia đình và quê hương. Mong mỏi ấy cũng là tâm nguyện chung của thân nhân các liệt sĩ.

“Sự hy sinh anh dũng của 16 chiến sĩ Công an vũ trang năm xưa được các thế hệ người dân ở Thiện Chánh lưu truyền. Tôi cũng được bố kể rất nhiều về trận đánh năm ấy, về tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của 16 cán bộ, chiến sĩ Phân đội 23. Tôi mong những thông tin cung cấp sẽ giúp cơ quan chức năng có thêm cơ sở, đối chiếu với tư liệu lịch sử để sớm tìm được hài cốt các anh”, ông Tâm chia sẻ.

Bà Nguyễn Diệu Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Hiếu Giang, cho biết Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Sư đoàn 968 (Quân khu 4) đang tích cực mở rộng phạm vi khảo sát tại những vị trí nghi vấn ở làng Thiện Chánh. Công tác xác minh thông tin tiếp tục được triển khai với sự phối hợp của chính quyền địa phương, các nhân chứng và những người lưu giữ tư liệu lịch sử.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hiếu Giang, năm 1997, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương đã xây dựng khu lưu niệm, bia chứng tích nhằm thờ tự, tri ân 16 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh ngày 16/10/1964. Tháng 6/2025, UBND tỉnh Quảng Trị đã xếp hạng địa điểm lưu niệm trận đánh là di tích lịch sử cấp tỉnh.

“Chính quyền xã tiếp tục phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ các lực lượng chức năng trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đây không chỉ là mong mỏi của thân nhân liệt sĩ mà còn là tình cảm, trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và người dân địa phương đối với các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc”, bà Hoàng nói.