Hơn chục năm trước, dự một buổi tập huấn về phòng cháy, chữa cháy, tôi rất bất ngờ vì biết rằng, nhiệm vụ chính của lực lượng chức năng khi đến hiện trường không phải để dập tắt đám cháy, mà là cứu người và ngăn cháy lan. Trong video thực nghiệm khoa học được trình chiếu ở buổi tập huấn đó, một căn phòng vài chục m2 bốc cháy ngùn ngụt chỉ sau khoảng 5 phút, tính từ lúc đốm lửa nhỏ đầu tiên xuất hiện.
Khi phòng đạt đến nhiệt độ cháy, toàn bộ vật dụng tự bùng lên mà không cần tiếp xúc nguồn lửa trực tiếp. Vì vậy, khi cảnh sát chữa cháy có mặt, tài sản về cơ bản đã cháy hết. Với con người, nguyên nhân số một gây tử vong trong hỏa hoạn là ngạt khí. Nếu hít phải khói độc chỉ trong 10 giây, người trưởng thành có thể lập tức ngất xỉu, chưa nói đến một đứa trẻ như cậu bé ở Trường THCS Kim Liên.
Sau mỗi vụ cháy để lại thiệt hại về người, cả Hà Nội lại như “sôi” lên, với đối tượng bị quy trách nhiệm, cần siết chặt quản lý là những cơ sở để xảy ra hỏa hoạn. Năm 2022 là quán karaoke ở Quan Hoa (3 cán bộ, chiến sĩ chữa cháy tử vong). Năm 2023 là chung cư mini trên phố Khương Hạ (56 người tử vong, 37 người bị thương). Năm 2024 là dãy nhà trọ ở Trung Kính (14 người tử vong, 3 người bị thương).
Bây giờ, chuyện tương tự cũng xảy ra với các cơ sở học tạm như của Trường THCS Kim Liên. Việc hàng nghìn học sinh phải học tạm ở dãy nhà khung thép, lợp mái tôn xốp do trụ sở chính được xây mới không phải vừa diễn ra, cũng không phải ở riêng Trường THCS Kim Liên, nhưng chỉ trở thành tâm điểm chú ý sau sự cố đau lòng.
Trong thời đại bùng nổ thông tin, chu kỳ của sự chú ý ngày càng ngắn hơn. Sau mỗi vụ đuối nước hay hỏa hoạn thương tâm, phụ huynh lại đổ xô tìm khóa kỹ năng sinh tồn, thoát hiểm, lưu clip hướng dẫn cho con. Ít lâu sau, tin tức lắng xuống, nguội dần, sự chú ý cũng rơi rụng theo. Mọi người lại quay về tâm thế trước rủi ro theo kiểu… “chắc nó trừ mình ra”.
Nhưng với riêng hiểm họa cháy nổ, vấn đề không chỉ nằm ở thái độ người dân, mà còn thuộc về một “đối tượng” có thể gọi tên nhưng khó quy trách nhiệm. Đó là “sự cố hệ thống và thiết bị điện”, thứ gây ra tới 76,4% số vụ cháy (1.502 vụ) trong 6 tháng đầu năm 2026 trên cả nước. Trong tháng 9, tỷ lệ này lên tới 86,4%. Thông điệp quen thuộc sau mỗi vụ cháy là kêu gọi người dân nâng cao ý thức, không dùng thiết bị kém chất lượng, không để quá tải. Điều đó đúng, nhưng mới đúng một nửa.
Luật Điện lực năm 2024 quy định, nếu bên bán điện không bảo đảm tiêu chuẩn điện áp, gây thiệt hại cho bên mua thì phải bồi thường. Vậy nhưng không ai biết bao nhiêu vụ cháy bắt nguồn từ dây dẫn, bao nhiêu vụ liên quan điện áp tăng đột ngột hay lưới điện quá tải. Khi thống kê không tách bạch, trách nhiệm cũng không có chỗ để quy. Sau cùng, hai từ “chập điện” vẫn lạnh lùng xuất hiện trong phần lớn báo cáo về nguyên nhân các vụ hỏa hoạn.
Để những nỗi đau thôi nhắc lại, sự chuẩn bị phải được sẵn sàng từ trước khi xảy ra biến cố. Chuyện đó không của riêng ai.
TRẦN KHÁNH