Nữ quân y địu con theo những cuộc hành quân

"Khi mang thai, tôi mang con phía trước, ba lô chiến đấu phía sau. Sinh con rồi, tôi địu con sau lưng, chuyển ba lô ra trước", bà Xuân Phượng, 77 tuổi, nhớ lại những năm làm nữ quân y giữa chiến trường.

Con trai đầu lòng của bà chào đời tháng 12/1973. Từ đó, trong nhiều chặng hành quân, ngoài túi cứu thương, lương thực và đồ dùng cá nhân, bà còn mang theo đứa trẻ. Khi đơn vị dừng chân, bà cùng chồng chăm con rồi tiếp tục làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh.

Những ngày cuối tháng 8, vợ chồng bà Phượng dọn lại căn phòng lưu giữ ảnh, kỷ vật và danh sách đồng đội tại nhà riêng ở phường Bình Trưng, TP HCM. Mỗi khi có thông tin tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, hai ông bà lại đối chiếu từng cái tên, mong tìm được tin về những người từng cùng đơn vị năm xưa.

"Đồng đội của tôi có người hy sinh khi hành quân, có người mất trên chiến trường, có người qua đời vì bệnh tật. Danh sách vẫn còn, nhưng nhiều năm tìm kiếm chưa có tin", vợ chồng bà Phượng nói.

Bà Phượng quê Phú Yên, nhập ngũ cuối năm 1965 khi còn ở tuổi thiếu niên. Tại căn cứ, bà được học sử dụng vũ khí, sơ cứu, băng bó và khâu vết thương. Sau thời gian huấn luyện, bà làm nhiệm vụ hộ tống, chăm sóc thương binh và sẵn sàng chiến đấu khi đơn vị gặp nguy hiểm.

Tháng 2/1966, bà cùng hơn 20 nữ quân y được phân về đơn vị có y sĩ Nguyễn Thế Truyền, quê Hải Dương. Sau những ngày hành quân và làm nhiệm vụ, các chiến sĩ thường gặp gỡ, hát, kể chuyện quê nhà. Ông Truyền biết đánh đàn, làm thơ; còn bà Phượng nhỏ người nhưng nhanh nhẹn, cứng cỏi. Tình cảm giữa hai người dần nảy nở.

Cuối năm 1969, hai người chia xa khi bà chuyển đơn vị, còn ông Truyền sang Campuchia học quân y ba năm. Không thể liên lạc, họ chỉ biết chờ ngày gặp lại. Sau khóa học, ông được phân về một đơn vị quân y thuộc Cục Hậu cần Miền và tình cờ đoàn tụ với bà tại khu vực biên giới Campuchia.

Việc kết hôn của ban đầu không được đồng ý vì hai người cùng đơn vị. Bà Phượng và ông Truyền làm đơn cam kết sẽ tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ sau kết hôn và được đơn vị chấp thuận. Ngày 10/3/1973, đám cưới của hai người diễn ra dưới một gốc cây cổ thụ trong khu rừng ở Tây Ninh, gần biên giới Campuchia, với sự chứng kiến của chỉ huy và đồng đội.

Tháng 12 cùng năm, bà sinh con trai đầu lòng, đặt tên Nguyễn Thế Thanh. Việc mang thai, sinh và nuôi con của bà trùng với giai đoạn đơn vị liên tục di chuyển. Bà kể có những ngày phải chống gậy để giữ thăng bằng trên đường rừng, vừa bảo vệ thai nhi vừa mang theo dụng cụ cứu thương, súng, lựu đạn để sẵn sàng chiến đấu bất cứ lúc nào.

Sau khi con chào đời, hai vợ chồng thay nhau chăm sóc. Khi có giao tranh, đứa trẻ được đưa xuống nơi trú ẩn để cha mẹ làm nhiệm vụ. Trong một lần hành quân đến Cà Mau làm nhiệm vụ, bé Thanh khi đó hơn 1 tuổi không may ngã gần nồi canh và bị bỏng ở đùi, mông. Giữa lúc thiếu thuốc và vật tư, ông bà phải tận dụng những thứ sẵn có để xử lý tạm thời, sau đó tiếp tục chăm sóc cho đến khi vết thương lành.

Sống cùng cha mẹ trong rừng, bé nhiều lần sốt, ho và mắc sốt rét phát nhiều lần. "Mẹ con tôi cứ vậy cùng nhau hành quân, cùng nhau chăm sóc thương binh", bà Phượng nói.

Trong giai đoạn cuối của cuộc chiến, đơn vị của ông bà di chuyển qua nhiều địa bàn Tây Nam Bộ, trong đó có tuyến qua Cánh đồng Chó Ngáp về Cà Mau. Thị xã Cà Mau được giải phóng sáng 1/5/1975. Bức ảnh gia đình ghi ngày 30/4/1975 lưu lại hình ảnh bé Thanh khi ấy khoảng 16 tháng tuổi, đứng giữa cha mẹ sau những tháng ngày theo đơn vị.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà Phượng sinh thêm một con trai rồi theo chồng về Hải Dương thăm gia đình. Ông Truyền rời quê nhập ngũ từ tháng 2/1963 và mất liên lạc hơn 13 năm. Người thân từng nghĩ ông đã hy sinh nên lập bàn thờ. Ngày ông trở về cùng vợ con, gia đình mới hạ bàn thờ xuống.

Hiện ông Truyền 82 tuổi, bà Phượng 77 tuổi. Hai người cùng nấu ăn, chăm vườn, đi bộ và tham gia sinh hoạt tại khu phố. Cuối tháng 8, ông bà được tiêm vaccine cúm miễn phí trong chương trình của Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC dành cho cựu chiến binh, người có công. Theo VNVC, chương trình đã tiêm miễn phí cho hơn 10.000 người trên cả nước.

BS.CKI Bạch Thị Chính cho biết các cựu chiến binh lớn tuổi thường có miễn dịch suy giảm, mang di chứng chiến tranh hoặc bệnh mạn tính, nên dễ mắc cúm, zona thần kinh, ho gà, viêm phổi do RSV – những bệnh lây qua đường hô hấp và có thể xuất hiện quanh năm. Nếu không điều trị đúng, bệnh dễ kéo dài, gây viêm phổi, suy hô hấp, đau thần kinh và phải nhập viện, đồng thời làm nặng thêm bệnh nền.

Ở người cao tuổi, nhiễm cúm có thể kích hoạt phản ứng viêm, khiến huyết áp, đường huyết tăng và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Vì vậy, người lớn tuổi nên rà soát lịch tiêm chủng và trao đổi với nhân viên y tế để chọn vaccine phù hợp với tuổi, bệnh nền và sức khỏe hiện tại.

Trở về căn phòng đầy ảnh cũ, ông Truyền và bà Phượng vẫn giữ thói quen theo dõi tin tức về các đợt tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Mỗi thông tin mới lại được họ so với danh sách đồng đội, như một cách tiếp tục lời hẹn với những người chưa trở về.

Diệu Thuần