Nữ sinh lớp 11 dùng AI mang sách đến trẻ khiếm thị

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Thái Bình Thảo Nguyên, học sinh lớp 11C1, Trường THPT Hà Huy Tập (P.Thành Vinh, tỉnh Nghệ An), thông qua trí tuệ nhân tạo (AI) mang từng trang sách đến với trẻ em khiếm thị và học sinh hòa nhập.

Trong thời đại số, với khả năng và lòng ham học hỏi về AI, Nguyên tìm cách ứng dụng AI trong việc chuyển thể sách thành nhiều hình thức khác nhau, từ sách ảnh, sách nói đến những video sinh động. Từ đó, câu lạc bộ "Chạm đọc - kết nối không giới hạn" được hình thành.

"Trước tiên, em kêu gọi các bạn học sinh yêu sách cùng tham gia. Chúng em tìm những câu chuyện hay, ý nghĩa, sau đó sẽ cùng nhau nghiên cứu để viết ra những nội dung chính của quyển sách ấy. Cuối cùng, chúng em nhập lệnh trên AI để thiết kế ra những hình ảnh sinh động hoặc video, sau đó thêm phụ đề bằng giọng của mình rồi đăng tải lên mạng xã hội", Nguyên nói về quy trình hoạt động.

Với Thảo Nguyên, việc sử dụng AI chuyển thể sách thành nhiều hình thức để trẻ em khiếm thị, học sinh hòa nhập có thể tiếp cận sách một cách đa giác quan là những điểm khác biệt của dự án.

Theo bà Bùi Thị Thi Thơ, giáo viên Trường THPT Hà Huy Tập, dự án có tên gọi đầy đủ là "Ứng dụng công nghệ, trong đó có AI đưa sách đến học sinh hòa nhập, học sinh khuyết tật", nhận được sự hưởng ứng từ học sinh trong trường và cả nhóm học sinh hòa nhập. "Nhìn rộng ra, việc học sinh THPT biết chủ động ứng dụng AI để giải quyết các vấn đề xã hội giàu tính nhân văn là điều rất đáng mừng, đáng trân trọng và cần được nhân rộng, thể hiện vẻ đẹp của lòng nhân ái và trách nhiệm của học sinh", bà Thơ nhận định.

Theo Th.S Nguyễn Chí Thành, giảng viên Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh Đồng Tháp, một cuốn sách có thể rất hay nhưng nếu nội dung chỉ tồn tại dưới dạng chữ in, hình ảnh hoặc bố cục mà thiết bị hỗ trợ không thể đọc được thì đối với học sinh khiếm thị, cuốn sách ấy vẫn đang "ngoài vùng tiếp cận". Tương tự, với học sinh có khó khăn về ngôn ngữ, nhận thức, đọc hiểu hoặc những nhu cầu giáo dục đặc biệt khác, một văn bản quá dài, nhiều thông tin hoặc thiếu hình ảnh hỗ trợ cũng có thể trở thành rào cản.

Vì thế, ông Thành nhận định ý tưởng của Nguyên rất đáng trân trọng và có ý nghĩa giáo dục sâu sắc. "Thảo Nguyên không dừng lại ở câu hỏi "AI có thể làm được gì?", mà đặt câu hỏi "AI có thể giúp người khác tiếp cận tri thức như thế nào?". Đây là sự chuyển đổi rất đáng chú ý trong tư duy của người trẻ: từ tiêu dùng công nghệ sang kiến tạo công nghệ vì cộng đồng", ông Thành nhìn nhận.

Dự án của Thảo Nguyên đã đạt giải nhất cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc tỉnh Nghệ An năm 2026 và được gửi tham gia cấp quốc gia. Cô bạn cũng được vinh danh là Đại sứ văn hóa đọc năm 2026.

Dự án "Chạm đọc - kết nối không giới hạn" do Thái Bình Thảo Nguyên, học sinh lớp 11C1 Trường THPT Hà Huy Tập khởi xướng, đang mở ra giải pháp thiết thực hỗ trợ nhóm học sinh yếu thế tiếp cận tri thức. Bằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tinh chọn nội dung, tạo hình ảnh minh họa và lồng tiếng tự nhiên, nhóm học sinh đã chuyển đổi các ấn phẩm in truyền thống thành định dạng video và sách nói đa giác quan. Cách tiếp cận sáng tạo này giúp tháo gỡ rào cản thông tin cho học sinh khiếm thị cùng những đối tượng có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Theo các chuyên gia giáo dục hòa nhập, những định dạng sách giấy hay văn bản dài vốn đặt nhóm trẻ khuyết tật vào tình trạng khó tiếp cận nguồn học liệu phong phú. Sáng kiến của Thảo Nguyên vì thế tạo dựng giá trị xã hội rõ nét khi chuyển dịch tư duy người trẻ từ tiêu thụ công nghệ thụ động sang kiến tạo công nghệ nhân văn. Mô hình nhận được sự đồng thuận cao từ nhà trường nhờ tinh thần trách nhiệm cộng đồng và phương pháp triển khai thực tế. Thành công từ giải nhất cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc tỉnh Nghệ An năm 2026 đã đưa dự án tiến tới cấp quốc gia. Thành quả này khẳng định tiềm năng ứng dụng công nghệ số vào mục tiêu bình đẳng giáo dục ngay từ môi trường phổ thông. Sự chủ động của thế hệ học sinh mở ra triển vọng nhân rộng mô hình số hóa tài liệu cho các trung tâm giáo dục hòa nhập trên cả nước.