Các chuyên gia kêu gọi Trung Quốc xây dựng các chiến lược cắt giảm phát thải có trọng tâm, phù hợp với đặc điểm từng khu vực, đồng thời kiểm soát mạnh mẽ và có hệ thống hơn cả VOC và oxit nitơ. Triển khai Kế hoạch khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí Thúc đẩy hợp tác Việt Nam...
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Quốc, dự thảo sách Xanh mới công bố tại Bắc Kinh cho thấy tình trạng ô nhiễm ozone tại Trung Quốc đã chững lại sau nhiều năm gia tăng, song vẫn là trở ngại lớn đối với nỗ lực cải thiện chất lượng không khí, khi chưa có những chuyển biến mang tính quyết định.
Dự thảo sách Xanh do Ủy ban Kiểm soát ô nhiễm ozone thuộc Hiệp hội Khoa học môi trường Trung Quốc biên soạn cho biết nồng độ ozone trung bình tại các đô thị nước này trong thập kỷ qua trải qua hai giai đoạn: tăng liên tục và sau đó dao động ở mức cao.
Trong giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 13 (2016-2020), nồng độ ozone trung bình hằng năm tại 339 thành phố lớn tăng từ 126 mcg/m³ năm 2016 lên mức cao nhất trong thập kỷ là 144 mcg/m³ năm 2019, trước khi giảm xuống 138 mcg/m³ vào năm 2020. Sang giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021-2025), chỉ số này dao động trong khoảng 137-145 mcg/m³ và ở mức 138 mcg/m³ năm 2025.
Trong khi nồng độ các chất ô nhiễm không khí chính khác tiếp tục giảm, ozone ngày càng trở thành yếu tố cản trở việc hoàn thành các mục tiêu về chất lượng không khí đô thị. Năm 2025, ozone là tác nhân chính trong 48,9% số ngày có chất lượng không khí không đạt tiêu chuẩn quốc gia, gần tương đương tỷ lệ 50,4% của bụi mịn PM2.5.
Tại các khu vực trọng điểm, tỷ lệ này còn cao hơn, với 54,7% số ngày ô nhiễm tại cụm Bắc Kinh-Thiên Tân (Tianjin)-Hà Bắc (Hebei), 58% tại Đồng bằng sông Dương Tử và lên tới 96,6% tại Đồng bằng sông Châu Giang.
Ông Hu Jianlin, tác giả chính của sách Xanh, đồng thời là giáo sư tại Trường Khoa học và Kỹ thuật Môi trường thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Thông tin Nam Kinh (Nan Jing), cho biết ô nhiễm ozone là vấn đề phức tạp, chịu tác động đồng thời của khí thải, các quá trình hóa học, điều kiện khí tượng, sự lan truyền ô nhiễm giữa các khu vực và nguồn phát thải tự nhiên.
Theo chuyên gia này, công nghiệp và giao thông vận tải vẫn là những nguồn phát thải chính các tiền chất của ozone, trong khi cơ cấu phát thải tại các khu vực trọng điểm chưa thay đổi căn bản.
Bên cạnh đó, nhiệt độ gia tăng, những bất thường của gió mùa Đông Á và sự mạnh lên của áp cao cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương cũng góp phần làm trầm trọng tình trạng ô nhiễm ozone.
Nhiệt độ cao và ánh sáng Mặt Trời thúc đẩy các phản ứng hóa học giữa các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) và oxit nitơ, tạo điều kiện hình thành ozone trong khí quyển.
Ông Hu Jianlin kêu gọi Trung Quốc xây dựng các chiến lược cắt giảm phát thải có trọng tâm, phù hợp với đặc điểm từng khu vực, đồng thời kiểm soát mạnh mẽ và có hệ thống hơn cả VOC và oxit nitơ.
Ông cũng cho rằng quản lý ô nhiễm ozone cần được lồng ghép vào tiến trình chuyển đổi xanh rộng hơn trong phát triển kinh tế-xã hội./.
(TTXVN/Vietnam+)
Dự thảo sách Xanh mới công bố tại Bắc Kinh cho thấy ô nhiễm ozone ở Trung Quốc đã chững lại sau nhiều năm tăng, nhưng vẫn là nút thắt lớn trong cải thiện chất lượng không khí. Báo cáo do Ủy ban Kiểm soát ô nhiễm ozone thuộc Hiệp hội Khoa học môi trường Trung Quốc biên soạn, theo thông tin của phóng viên TTXVN tại Trung Quốc. Diễn biến này đáng chú ý vì nhiều chất ô nhiễm không khí chủ yếu khác tiếp tục giảm, trong khi ozone chưa tạo được bước chuyển biến mang tính quyết định.
Trong thập kỷ qua, nồng độ ozone trung bình tại các đô thị Trung Quốc trải qua hai giai đoạn rõ rệt, gồm tăng liên tục rồi dao động ở mức cao. Trong giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 13, kéo dài từ năm 2016 đến năm 2020, chỉ số tại 339 thành phố lớn tăng từ 126 mcg/m³ lên 144 mcg/m³. Mức cao nhất được ghi nhận năm 2019, trước khi nồng độ trung bình giảm còn 138 mcg/m³ vào năm 2020, cho thấy xu hướng cải thiện khi đó chưa thật sự ổn định.
Bước sang giai đoạn Quy hoạch 5 năm lần thứ 14, từ năm 2021 đến năm 2025, nồng độ ozone trung bình tiếp tục dao động trong khoảng 137-145 mcg/m³. Đến năm 2025, chỉ số này ở mức 138 mcg/m³, gần tương đương con số ghi nhận vào cuối giai đoạn trước. Các số liệu cho thấy ozone không còn tăng liên tục như trước, nhưng cũng chưa giảm đủ mạnh để hỗ trợ Trung Quốc hoàn thành các mục tiêu chất lượng không khí đô thị.
Năm 2025, ozone là tác nhân chính trong 48,9% số ngày có chất lượng không khí không đạt tiêu chuẩn quốc gia, gần sát tỷ lệ 50,4% của bụi mịn PM2.5. Tại những khu vực trọng điểm, tỷ lệ liên quan đến ozone còn cao hơn, phản ánh sức ép khác nhau giữa các trung tâm kinh tế và công nghiệp lớn. Cụm Bắc Kinh-Thiên Tân-Hà Bắc ghi nhận tỷ lệ 54,7%, Đồng bằng sông Dương Tử đạt 58%, còn Đồng bằng sông Châu Giang lên tới 96,6%.
Những con số trên cho thấy ozone đang trở thành rào cản nổi bật trong nỗ lực nâng chất lượng không khí, đặc biệt tại các vùng tập trung đông dân cư và hoạt động sản xuất. Ông Hu Jianlin, tác giả chính của sách Xanh và giáo sư Trường Khoa học và Kỹ thuật Môi trường thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Thông tin Nam Kinh, nhận định vấn đề này rất phức tạp. Theo ông, ozone chịu tác động đồng thời từ khí thải, phản ứng hóa học, thời tiết, sự lan truyền ô nhiễm giữa các khu vực và cả những nguồn phát thải tự nhiên.
Công nghiệp và giao thông vận tải vẫn là các nguồn phát thải chính của những tiền chất hình thành ozone trong khí quyển. Tại các khu vực trọng điểm, cơ cấu phát thải chưa thay đổi căn bản, khiến việc kiểm soát ozone khó đạt hiệu quả nhanh chóng chỉ bằng những biện pháp đơn lẻ. Điều này cũng lý giải vì sao nồng độ ozone tiếp tục dao động cao, dù nhiều chỉ số ô nhiễm khác đã có chiều hướng giảm.
Thời tiết và biến động khí hậu làm bài toán thêm khó, khi nhiệt độ gia tăng, gió mùa Đông Á bất thường và áp cao cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương mạnh lên đều có thể làm ô nhiễm trầm trọng hơn. Nhiệt độ cao cùng ánh sáng Mặt Trời thúc đẩy các phản ứng hóa học giữa hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, gọi tắt là VOC, với oxit nitơ. Quá trình đó tạo điều kiện hình thành ozone trong khí quyển, nhất là khi các tiền chất tích tụ trong môi trường đô thị và công nghiệp.
Ông Hu Jianlin kêu gọi Trung Quốc xây dựng chiến lược cắt giảm phát thải có trọng tâm, phù hợp đặc điểm riêng của từng khu vực, thay vì áp dụng một cách tiếp cận giống nhau cho mọi nơi. Các biện pháp kiểm soát cần mạnh mẽ, có hệ thống hơn đối với cả VOC và oxit nitơ, hai nhóm tiền chất quan trọng của ozone. Sách Xanh đồng thời đề xuất lồng ghép quản lý ô nhiễm ozone vào tiến trình chuyển đổi xanh rộng hơn trong phát triển kinh tế-xã hội, theo nguồn VietnamPlus của TTXVN.
