Ô nhiễm không khí xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam

Thông tin này được bà Lê Thái Hà, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), đưa ra tại Hội thảo khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam: Từ chính sách đến hành động do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức ngày 29-9.

Ô nhiễm không khí được cho là có liên quan tới gần 95.000 ca tử vong sớm

Theo bà Hà, thời gian qua Bộ Y tế đã có một số nghiên cứu, đánh giá tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe người dân Việt Nam, và thu thập số liệu từ các báo cáo của các nhà khoa học.

• Chủ tịch Hà Nội: Thận trọng trong triển khai kiểm soát khí thải xe cộ vì tác động trực tiếp tới người dân

• Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Sẽ áp dụng hàng rào kỹ thuật hạn chế sử dụng xe cũ ở đô thị

Nghiên cứu về gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2023 cho thấy tại Việt Nam ô nhiễm không khí xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại nước ta, sau tăng huyết áp âm thu và thuốc lá.

"Ô nhiễm không khí được cho là có liên quan tới gần 95.000 ca tử vong sớm, tính trong năm 2023 và tính theo tuổi thọ trung bình của người Việt Nam.

Bên cạnh yếu tố trực tiếp từ ô nhiễm không khí, chúng ta cần lưu tâm nguyên nhân tử vong sớm do thuốc lá. Khói thuốc lá cũng có thể làm gia tăng ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm không khí trong nhà" - bà Hà chia sẻ.

Về tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe, bà Hà cho biết bằng chứng từ Việt Nam ghi nhận việc phơi nhiễm với ô nhiễm không khí ngoài trời gây ra nhiều tác động sức khỏe trong suốt vòng đời như phơi nhiễm trong thời kỳ mang thai có liên quan đến quá trình phát triển thai kỳ và những bất lợi khi sinh như sinh con nhẹ cân, thiếu tháng. Ở trẻ em, ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ các bệnh và nhập viện do bệnh hô hấp.

Ở người trưởng thành, tác động mở rộng sang cả bệnh hô hấp và tim mạch, bao gồm COPD, bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ. Và ở người cao tuổi, nguy cơ nhập viện do các bệnh tim mạch và hô hấp cũng gia tăng.

Theo bà Hà, gánh nặng bệnh tật do ô nhiễm không khí tại Việt Nam có thể được nhìn thấy rõ ở ba khía cạnh tử vong, số năm sống và tuổi thọ bị mất đi, và sự gia tăng số ca mắc bệnh và nhập viện.

Đối với khía cạnh tử vong, các nghiên cứu tại Việt Nam đã ghi nhận số ca tử vong có thể quy cho phơi nhiễm PM2.5, với gánh nặng đặc biệt lớn tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM. Các nghiên cứu cũng cho thấy một phần đáng kể tử vong do ung thư phổi có liên quan đến ô nhiễm không khí.

"Các bằng chứng về ảnh hưởng ô nhiễm không khí đến sức khỏe tại Việt Nam còn hạn chế như đa phần tập trung tại một số thành phố lớn, thiếu bằng chứng tác động dài hạn và thiếu các nghiên cứu về ảnh hưởng của đa chất ô nhiễm.

Nếu có các bằng chứng về tác động sức khỏe của ô nhiễm không khí thì đây sẽ là cơ sở để ngành y tế đưa ra các chính sách phù hợp" - bà Hà nói.

Khoảng 1/3 số ngày trong năm nồng độ PM2.5 vượt giới hạn trung bình 24 giờ

Ông Lê Hoài Nam, Phó cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết số liệu quan trắc môi trường tại Việt Nam, đặc biệt ở Hà Nội, nồng độ bụi mịn trung bình khoảng 47-48 µg/Nm³, đây là mốc PM2.5 khá cao so với các thành phố của các nước trong khu vực.

"Theo các số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khoảng 1/3 số ngày trong năm nồng độ PM2.5 vượt giới hạn trung bình 24 giờ (50 µg/Nm³), thường xảy ra từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau ở Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc.

Theo các số liệu kiểm kê nguồn thải và các số liệu lấy mẫu phân tích thành phần hóa học trong giai đoạn 2023-2025 thì giao thông vận tải, xây dựng và bụi đường, công nghiệp, đốt mở, bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm,... là các nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí" - ông Nam chia sẻ và cho biết bộ đang tiếp tục kiểm kê, đánh giá để cập nhật số liệu mới nhất, xác định nguyên nhân ô nhiễm không khí.

Về các nhiệm vụ giải pháp chống ô nhiễm không khí, ông Nam cho biết bộ đang xây dựng quy chế phối hợp, biện pháp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh cho các tỉnh phía Bắc. Hiện bộ đang tiếp thu, giải trình các ý kiến góp ý và dự kiến trình Thủ tướng trong tháng 10-2026.

"Đặc biệt trong thời gian vừa qua, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên đã ký quy chế phối hợp vùng thủ đô trong quản lý môi trường, trong đó có nội dung phối hợp về quản lý chất lượng không khí.

Bộ cũng đã trình Thủ tướng xem xét, thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí" - ông Nam nói.

Đối với việc triển khai thực hiện lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy, ông Nam cho biết thời gian gần đây Hà Nội, TP.HCM đang triển khai công tác cấp phép, thiết lập mạng lưới các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy để chuẩn bị cho việc kiểm định khí thải từ 1-7-2027.

"Bộ Công Thương đang xây dựng lộ trình cung ứng nhiên liệu và kiểm soát chất lượng nhiên liệu phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ. Lộ trình này được xây dựng dựa trên năng lực sản xuất, kế hoạch nâng cấp của hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn, cùng như yêu cầu tiêu chuẩn xăng dầu nhập khẩu.

Lộ trình này đã được Bộ Công Thương xây dựng, lấy ý kiến bộ ngành liên quan, tiến tới khoảng 2030-2031 tiêu chuẩn nhiên liệu Việt Nam tương ứng, phù hợp với tiêu chuẩn khí thải" - ông Nam chia sẻ.

Mùa thu thường được coi là mùa đẹp nhất của Hà Nội. Những năm gần đây, thời điểm giao mùa cũng báo hiệu chất lượng không khí bắt đầu suy giảm, ảnh hưởng đến thành phố trong những tháng lạnh hơn.