"Chúng tôi nhận thấy có một chút hoạt động tại Núi Pickaxe. Tôi khuyên Iran không nên giở trò, bởi khi đó chúng tôi sẽ phải giáng đòn rất mạnh", Tổng thống Donald Trump phát biểu tại hội nghị đảng Cộng hòa ngày 9/9.
Núi Pickaxe, còn gọi là Kuh-e Kolang Gaz La, nằm ở dãy Zagros nằm cách thủ đô Tehran khoảng 220 km về phía nam và cách khu phức hợp hạt nhân Natanz khoảng 2 km. Tổng thống Trump đã nhiều lần cảnh báo có thể tấn công địa điểm này, ít nhất từ giữa tháng 7.
Ảnh chụp từ vệ tinh tháng 7 cho thấy hoạt động xây dựng tại Pickaxe. Đồ họa: CSIS
Lời đe dọa được ông Trump đưa ra giữa lúc hoạt động xây dựng tại khu phức hợp Núi Pickaxe dường như gia tăng đáng kể.
Ảnh vệ tinh thương mại mới nhất cho thấy Iran đã đẩy nhanh tiến độ các công trình, trong đó có đường sá và lối vào đường hầm được gia cố, những khu vực bên trong cũng có nhiều dấu hiệu hoạt động. Những tư liệu này không thể giúp xác định liệu Iran có đang làm giàu uranium hoặc sản xuất đầu đạn hạt nhân tại đây hay không.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), có trụ sở tại Mỹ, cho rằng chưa thể xác nhận thông tin máy ly tâm đã được đưa vào các đường hầm tại Núi Pickaxe, đánh giá cơ sở này có thể chưa đủ khả năng tiến hành hoạt động làm giàu uranium.
Vị trí các lối vào của khu phức hợp Pickaxe và cơ sở hạt nhân Natanz. Đồ họa: CSIS
Wall Street Journal hồi tháng 7/2025 từng dẫn nguồn thạo tin đánh giá Iran có thể đã chuyển hàng nghìn máy ly tâm vào mạng lưới đường hầm dưới Núi Pickaxe từ mùa thu năm 2024. Tuy nhiên, quá trình này không đồng nghĩa Iran đã vận hành cơ sở làm giàu uranium, mà có thể nhằm giảm nguy cơ tổn thất những thiết bị quan trọng trong các cuộc xung đột.
Giới chức Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) khi đó không bình luận về thông tin này.
Iran đã xây dựng hai hệ thống hầm ngầm độc lập dưới ngọn núi, công trình đầu tiên khởi công năm 2007 và khu còn lại bắt đầu thành hình từ năm 2020. Khu phức hợp Pickaxe được cho là địa điểm thay thế một cơ sở lắp ráp máy ly tâm của Iran, vốn bị hư hại nặng sau vụ nổ nghi do phá hoại vào năm 2020.
Giới chuyên gia phương Tây thừa nhận mọi cuộc không kích nhằm vào đây đều sẽ đối mặt nhiều thách thức. Mạng lưới đường ngầm tại Núi Pickaxe nằm ở độ sâu khoảng 600 m dưới lớp đá granite kiên cố, khiến nó trở thành "pháo đài hạt nhân bất khả xuyên phá" với mọi loại bom trong biên chế quân đội Mỹ hiện nay.
Ảnh chụp từ vệ tinh khu phức hợp Pickaxe nằm gần cơ sở hạt nhân Natanz vào đầu năm nay. Ảnh: CSIS
Mỹ và Israel đã giám sát Núi Pickaxe trong nhiều năm, song chỉ thu được lượng thông tin ít ỏi về hoạt động tại địa điểm này.
Iran không cho phép thanh sát viên IAEA tiếp cận Núi Pickaxe và không cung cấp thông tin về hoạt động tại đây. Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi từng nói rằng Iran đã thông báo ý định tiến hành hoạt động hạt nhân ở địa điểm này vào năm 2021.
Thanh Danh (Theo Reuters)