Phát hiện các hoạt động trực tuyến bất hợp pháp bằng phần mềm mới

Các nhà nghiên cứu Mỹ vừa phát triển một phần mềm có khả năng bẻ mã trên ổ cứng máy tính, qua đó hỗ trợ tìm lại những trang web mà người sử dụng từng truy cập. Công cụ này đồng thời kiểm tra xem trong ổ cứng có lưu trữ dữ liệu trái phép hay không, một thông tin đặc biệt đáng chú ý đối với hoạt động điều tra. Nhờ khả năng lần theo dấu vết trực tuyến còn nằm lại trong máy tính, phần mềm được kỳ vọng giúp điều tra viên và cảnh sát xác định tội phạm internet thuận lợi hơn. Theo Elie Bursztein, một thành viên tham gia nghiên cứu, nhiều phần mềm hiện có trên thị trường chủ yếu tập trung vào việc giải nén dữ liệu từ ổ đĩa. Cách tiếp cận đó chưa cung cấp nhiều thông tin về hoạt động trực tuyến của người dùng, đặc biệt là những địa chỉ internet họ từng truy cập. Nhóm nghiên cứu vì vậy xây dựng một công cụ có thể tái tạo các địa chỉ internet, đồng thời xác định nội dung hoặc dịch vụ mà người dùng đã tiếp cận. Phần mềm mang tên Offline Windows Analysis and Data Extraction, thường được viết tắt là OWADE, thuộc nhóm công cụ mã nguồn mở phục vụ phân tích dữ liệu. Các nhà khoa học tại Đại học Stanford, California, phát triển OWADE để chạy trên hệ điều hành Windows và giải mã những tập tin liên quan. Khi phân tích dữ liệu lưu trên máy tính, OWADE có thể tìm kiếm dấu vết về các hoạt động trực tuyến bất hợp pháp từng được thực hiện hoặc lưu lại. Khả năng này mở ra một phương thức hỗ trợ mới cho các cơ quan chức năng, thay vì chỉ kiểm tra những tệp tin thông thường trong ổ cứng. Điều tra viên có thể dựa vào kết quả phần mềm cung cấp để dựng lại phần nào lịch sử truy cập, từ đó phục vụ quá trình xác định nghi phạm. Cảnh sát cũng có thêm cơ sở xem xét liệu một máy tính có chứa dữ liệu trái phép hay liên quan đến hành vi phạm pháp trên internet hay không. Tuy nhiên, việc một công cụ có thể giải mã tập tin và tái tạo lịch sử truy cập cũng làm nảy sinh những lo ngại đáng kể về quyền riêng tư. Với người sử dụng máy tính lương thiện, OWADE có thể không tạo cảm giác dễ chịu, bởi nhiều dấu vết hoạt động cá nhân có khả năng bị kiểm tra. Những trang web từng truy cập, cùng dữ liệu được lưu trong máy, vốn thường được người dùng xem là thông tin riêng tư trong quá trình sử dụng thiết bị. Sự xuất hiện của OWADE vì thế đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa nhu cầu điều tra tội phạm và quyền được bảo vệ đời sống trực tuyến. Ở góc độ cơ quan chức năng, phần mềm giúp việc thu thập manh mối trở nên thuận tiện hơn khi dữ liệu liên quan vẫn còn trên ổ cứng. Ở góc độ người dùng, công cụ lại khiến cảm giác an toàn giảm xuống, nhất là khi họ không biết những thông tin nào có thể được phục hồi hoặc phân tích. Bài toán cân bằng giữa hiệu quả chống tội phạm internet và bảo vệ quyền riêng tư vì vậy trở nên đáng chú ý bên cạnh giá trị kỹ thuật của phần mềm. Điểm khác biệt của OWADE nằm ở việc công cụ không chỉ giải nén ổ đĩa, mà còn hướng tới việc nhận diện hoạt động trực tuyến cụ thể. Nhờ đó, phần mềm có thể cung cấp bức tranh rõ hơn về những gì người sử dụng đã làm trên internet, thay vì chỉ liệt kê dữ liệu còn tồn tại. Cách tiếp cận này giúp các nhà điều tra tập trung hơn vào mối liên hệ giữa máy tính, lịch sử truy cập và dữ liệu bị nghi ngờ. OWADE hiện được giới thiệu như một phần mềm mã nguồn mở, chạy trên Windows, với mục tiêu hỗ trợ phân tích pháp y số. Thông tin từ nghiên cứu cho thấy công cụ hướng đến việc giúp điều tra viên và cảnh sát nhận diện tội phạm internet dễ dàng hơn. Dù vậy, lợi ích điều tra không xóa bỏ những băn khoăn về cảm giác riêng tư và an toàn mà OWADE có thể tạo ra cho người dùng bình thường.