Phát hiện hành tinh đầu tiên xoay ngược chiều sao trung tâm

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Các nhà thiên văn học phát hiện một hành tinh có kích thước cỡ sao Hải Vương đang xoay ngược chiều với sao trung tâm, nhưng hiện vẫn chưa tìm ra lời giải thích cho sự ngược đời này.

Lâu nay, giới thiên văn học chỉ phát hiện các hành tinh xoay quanh sao trung tâm theo cùng chiều với chuyển động quay của ngôi sao. Đây được xem là cách các hệ hành tinh hình thành và vận hành theo quy luật thông thường.

Thế nhưng, giờ đây họ vừa tìm thấy một hành tinh làm điều ngược lại: di chuyển theo hướng ngược với chiều quay của sao trung tâm. Đó là hành tinh GJ 3090 b thuộc hệ sao GJ 3090, theo phát hiện mới của đội ngũ Đại học Nữ hoàng Mary ở London (Anh).

Tại sao quỹ đạo ngược chiều là điều khó xảy ra?

Các hành tinh và sao trung tâm hình thành cùng nhau, ra đời từ một đĩa khí và bụi xoay tít. Quy luật chung được quan sát lâu nay chính là các hành tinh thường thừa hưởng chiều quay của đĩa vật chất tạo ra chúng, và vì thế cũng có cùng chiều quay với sao trung tâm.

GJ 3090 b đang làm điều ngược lại. Các nhà nghiên cứu Anh đã tiến hành đo đạc góc quay của hành tinh so với sao trung tâm vốn là một sao lùn M (hay sao lùn đỏ). Họ phát hiện quỹ đạo của hành tinh nghiêng 136 độ, có nghĩa là hành tinh xoay ngược chiều so với sao chủ.

"Đây quả là một hệ hành tinh đầy ấn tượng, vì hành tinh này không chỉ nghiêng so với sao trung tâm, mà còn xoay theo hướng ngược lại", theo tác giả Andrew Winter trình bày trong báo cáo đăng trên chuyên san Astronomy & Astrophysics.

"Điều này lập tức làm dấy lên câu hỏi bằng cách nào một quỹ đạo bất thường như thế có thể hình thành", theo ông Winter.

Không tìm thấy 'kẻ tình nghi' quen thuộc

Khi phát hiện một hành tinh có quỹ đạo nghiêng mạnh hoặc quay theo chiều ngược so với sao trung tâm, các nhà thiên văn thường ghi nhận một nguyên nhân đằng sau hiện tượng này.

"Hung thủ" luôn là một thiên thể đồng hành khổng lồ, là một hành tinh hoặc sao thứ hai của hệ, làm đẩy lệch quỹ đạo của hành tinh bị ảnh hưởng cho đến khi đảo ngược chiều quay của "nạn nhân".

Vì thế, đội ngũ Anh bắt đầu đi tìm kiếm tung tích của "hung thủ" dạng này trong hệ sao GJ 3090.

Thế nhưng họ lại chẳng tìm thấy thiên thể nào phù hợp với suy đoán ban đầu, buộc các nhà nghiên cứu đang phải tìm kiếm một hướng giải thích khác.

Giới thiên văn học vừa ghi nhận một hiện tượng hiếm thấy trong vũ trụ khi phát hiện hành tinh GJ 3090 b di chuyển theo hướng ngược chiều với chuyển động quay của sao trung tâm. Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Nữ hoàng Mary ở London thực hiện đã đo đạc góc quay của hành tinh cỡ sao Hải Vương này và xác định quỹ đạo của nó nghiêng tới 136 độ so với ngôi sao chủ vốn là một sao lùn đỏ. Phát hiện này đi ngược lại hoàn toàn với quy luật hình thành hệ sao thông thường, nơi các hành tinh thừa hưởng chiều quay từ đĩa khí bụi ban đầu và luôn di chuyển cùng chiều với sao trung tâm. Sự xuất hiện của quỹ đạo bất thường này đang đặt ra một bài toán hóc chuẩn bị cho giới nghiên cứu thiên văn học hiện đại. Thông thường, việc một hành tinh bị đảo ngược chiều quay là kết quả từ sự tác động hấp dẫn mạnh mẽ của một thiên thể đồng hành khổng lồ, chẳng hạn như một hành tinh lớn khác hoặc một ngôi sao thứ hai trong cùng hệ. Tuy nhiên, quá trình tìm kiếm tỉ mỉ của nhóm nghiên cứu tại hệ sao GJ 3090 lại không thu được bất kỳ dấu vết nào của một "thủ phạm" có kích thước đủ lớn để gây ra hiện tượng này.