Sau dấu mốc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới, Quảng Ninh đang đẩy mạnh các giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản.
Từ dấu mốc vinh danh đến hành trình phát huy giá trị di sản
Việc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới không chỉ khẳng định những giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể di sản, mà còn mở ra cơ hội lớn để thành phố Quảng Ninh nâng tầm vị thế trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là yêu cầu đặt ra về bảo tồn nguyên vẹn các giá trị di sản, nâng cao chất lượng dịch vụ và khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch theo hướng bền vững.
Trên địa bàn Quảng Ninh hiện có 5 điểm hoặc cụm di tích thuộc quần thể di sản, tập trung tại 3 khu vực chính gồm Yên Tử, Bạch Đằng và nhà Trần. Mỗi khu vực mang những giá trị riêng, góp phần tái hiện chiều sâu lịch sử dân tộc, đồng thời tạo nên hệ thống sản phẩm du lịch văn hóa, tâm linh có sức hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.
Để phát huy lợi thế đó, công tác bảo tồn, tu bổ di tích và đầu tư hạ tầng tiếp tục được chú trọng. Riêng khu di tích Yên Tử, từ năm 2012 đến nay đã thu hút khoảng 3.150 tỷ đồng từ nguồn vốn doanh nghiệp và xã hội hóa phục vụ trùng tu, tôn tạo.
Song song với nguồn lực đầu tư, thành phố triển khai lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Yên Tử; xây dựng phương án quản lý rừng bền vững Khu rừng quốc gia Yên Tử giai đoạn 2026-2030, cùng Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí... Những bước đi này hướng tới mục tiêu hài hòa giữa bảo tồn di sản, gìn giữ cảnh quan thiên nhiên và khai thác tiềm năng du lịch.
Để gia tăng độ nhận diện cho thương hiệu Di sản Văn hóa thế giới, từ mùa lễ hội Xuân năm 2026, Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long-Yên Tử đã bổ sung nhiều điểm check-in, biểu tượng và đại tự tại các khu vực chùa Giải Oan, chùa Hoa Yên, chùa Đồng, chùa Trình, chùa Lân và ngã tư Năm Mẫu. Những điểm nhấn này góp phần tạo diện mạo đồng bộ, tăng khả năng nhận diện hình ảnh và mang đến thêm trải nghiệm cho du khách khi tham quan, chiêm bái.
Làm mới sản phẩm, đưa di sản trở thành điểm đến bốn mùa
Nếu bảo tồn là nền tảng thì đổi mới sản phẩm chính là một trong những chìa khóa để di sản phát huy sức sống trong đời sống đương đại. Tại các khu di tích Yên Tử, Bạch Đằng và khu di tích nhà Trần, hoạt động du lịch đang từng bước được mở rộng theo hướng đa dạng hóa trải nghiệm, kết hợp tham quan di tích với nghỉ dưỡng, thiền định, khám phá thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa bản địa.
Nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật và thể thao quy mô lớn đã được thành phố tổ chức, tạo thêm sức hút cho các điểm đến. Nổi bật là concert “Miền thiêng di sản - Tỏa sáng hào quang,” chương trình nghệ thuật “Non thiêng Yên Tử, khí phách ngàn năm,” chuỗi hoạt động “Yên Tử - Sắc thu thiền định” hay các giải thể thao mang thương hiệu riêng như Ultra Trail Yên Tử, Yên Tử Heritage Marathon và Giải cờ tướng “Kỳ vương Yên Tử.”
Không chỉ dừng lại ở những chương trình biểu diễn hay hoạt động thi đấu, sức hấp dẫn của Yên Tử còn được tạo nên từ những trải nghiệm gần gũi với đời sống văn hóa truyền thống. Du khách có thể khám phá không gian văn hóa dân gian, hòa mình vào “Đêm hội Làng Nương,” dạo chợ quê và thưởng thức ẩm thực chay.
Sự kết hợp giữa tâm linh, cảnh quan thiên nhiên và các hoạt động trải nghiệm đang mở ra những cách tiếp cận mới đối với di sản, đặc biệt là nhóm du khách trẻ và khách yêu thích du lịch khám phá. Di sản vì thế không còn chỉ là điểm đến trong mùa lễ hội, mà từng bước trở thành lựa chọn cho những hành trình nghỉ dưỡng, tìm về sự an yên và khám phá văn hóa quanh năm.
Hiệu quả bước đầu được thể hiện qua lượng khách đến Yên Tử. Tính đến hết tháng 9/2026, khu di tích và danh thắng Yên Tử đã đón hơn 1,2 triệu lượt khách, tăng 138% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy sức hút của điểm đến trong bối cảnh các sản phẩm du lịch liên tục được đổi mới, đồng thời mở ra dư địa để tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả khai thác di sản.
Lan tỏa sức sống di sản từ những sự kiện văn hóa, thể thao
Tiếp nối đà tăng trưởng, phường Yên Tử đang khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị cho chuỗi sự kiện văn hóa, thể thao trọng điểm trong quý 4/2026, hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và kỷ niệm 718 năm ngày Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn.
Điểm nhấn của chuỗi hoạt động là Giải cờ tướng “Kỳ Vương Yên Tử” lần thứ nhất, diễn ra từ ngày 31/10 đến 1/11; Giải đua xe đạp “Về miền Di sản”; Hội thi người giới thiệu hay nhất về Yên Tử và chương trình “Bình minh Yên Tử - Theo dấu chân Phật hoàng.”
Mỗi hoạt động được kỳ vọng sẽ mang đến một góc nhìn mới về vùng đất di sản, nơi những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh được kết nối với tinh thần thể thao, trải nghiệm và giao lưu cộng đồng. Qua đó, hình ảnh Yên Tử được quảng bá rộng rãi hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội thu hút du khách, kéo dài thời gian lưu trú và thúc đẩy các dịch vụ du lịch tại địa phương.
Ngày 23/10 vừa qua, đoàn công tác do ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Quảng Ninh làm Trưởng đoàn và làm việc với Ủy ban Nhân dân phường Yên Tử cùng các cơ quan, đơn vị liên quan về công tác chuẩn bị tổ chức chuỗi giải thể thao lớn trong quý 4 năm 2026.
Tại buổi làm việc, ông Nguyễn Thanh Tùng đề nghị, việc tổ chức các sự kiện, giải đấu phải gắn chặt với bảo vệ di tích, cảnh quan, môi trường, giữ gìn không gian văn hóa Yên Tử, bảo đảm hoạt động tham quan, du lịch diễn ra bình thường.
Các đơn vị cần chú trọng công tác đón tiếp, hậu cần, đẩy mạnh truyền thông trước, trong, sau sự kiện. Hoạt động thông tin tuyên truyền cần tập trung quảng bá nét đặc sắc của từng giải đấu gắn với giá trị Di sản thế giới Yên Tử, qua đó thu hút du khách, phát triển sản phẩm du lịch thể thao tại địa phương.
Kết nối di sản, hướng tới phát triển bền vững
Từ bảo tồn, hoàn thiện hạ tầng đến phát triển sản phẩm du lịch và tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao, thành phố Quảng Ninh đang từng bước hình thành hướng tiếp cận đồng bộ trong phát huy giá trị di sản. Trong đó, bảo tồn không tách rời phát triển, còn khai thác du lịch phải đặt trong mối quan hệ hài hòa với việc gìn giữ cảnh quan, môi trường sinh thái và bản sắc văn hóa.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc tăng cường liên kết giữa các điểm di sản Yên Tử, Bạch Đằng và nhà Trần có ý nghĩa quan trọng. Khi được kết nối thành những hành trình trải nghiệm có chiều sâu, các địa danh có thể bổ trợ lẫn nhau, giúp du khách hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho du lịch địa phương.
Cùng với sự tham gia của các cơ quan quản lý và doanh nghiệp, cộng đồng dân cư cần được tạo điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ, phát triển sản phẩm văn hóa bản địa và hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Đây là một trong những yếu tố giúp nâng cao tính bền vững, tạo sinh kế cho người dân và tăng cường trách nhiệm cộng đồng trong gìn giữ di sản.
Tuy nhiên, phát triển du lịch di sản phải đi đôi với bảo vệ các giá trị nguyên gốc, giữ gìn không gian linh thiêng và kiểm soát những tác động đến cảnh quan, môi trường sinh thái. Hiệu quả khai thác không chỉ được đo bằng số lượng khách, mà còn ở chất lượng trải nghiệm, giá trị kinh tế mang lại và khả năng bảo tồn di sản cho các thế hệ sau.
Được UNESCO ghi danh là dấu mốc quan trọng, nhưng để di sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển, thành phố Quảng Ninh cần tiếp tục đầu tư có trọng tâm, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết giữa các điểm đến. Khi di sản được bảo tồn bằng trách nhiệm, được làm mới bằng những sản phẩm sáng tạo và được phát huy trên nền tảng phát triển bền vững, những giá trị của quá khứ sẽ tiếp tục tỏa sáng trong hiện tại, trở thành động lực thúc đẩy du lịch và kinh tế-xã hội Quảng Ninh phát triển./.
(Vietnam+)