Phi thuyền tương lai sẽ có trí tuệ riêng

Cơ quan Vũ trụ châu Âu, gọi tắt là ESA, cùng các nhà khoa học Anh đang khởi động dự án phát triển những phi thuyền có khả năng suy luận và tự quyết định trong các chuyến thám hiểm không gian. Mục tiêu của dự án là tạo ra hệ thống điều khiển thông minh, có thể ứng dụng cho vệ tinh nhân tạo, tàu vũ trụ và những thiết bị thăm dò tự động hoạt động ở môi trường xa Trái đất. Nếu thành công, các thiết bị này sẽ không còn hoàn toàn phụ thuộc vào mệnh lệnh liên tục từ trung tâm điều khiển dưới mặt đất như hiện nay. Những hệ thống mới được thiết kế để thiết bị trong không gian có thể tự học, nhận diện vấn đề, tìm cách sửa chữa và lựa chọn phương án phù hợp nhất để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Cách vận hành đó đặc biệt hữu ích trong những chuyến bay đến nơi xa, khi tín hiệu liên lạc giữa phi thuyền và Trái đất cần nhiều thời gian mới truyền qua lại. Thay vì chờ chỉ thị cho từng tình huống bất ngờ, phi thuyền có thể tự đánh giá thông tin thu được rồi hành động trong giới hạn an toàn đã lập trình. Giáo sư Sandor Veres, chuyên gia về hệ thống tự động tại Đại học Southampton, là người chỉ đạo dự án nghiên cứu được ESA hỗ trợ này. Ông cho biết những hệ thống tự động mới có thể được ứng dụng trên các phi thuyền đưa phi hành gia lên vũ trụ trong tương lai. Theo nhận định của Veres, vệ tinh viễn thông và tàu vũ trụ hiện vẫn do con người điều khiển từ mặt đất một ngày nào đó có thể tự thực hiện mọi nhiệm vụ. Khi các phương tiện vũ trụ đảm nhiệm được nhiều công việc hơn, con người sẽ giảm số lượng mệnh lệnh phải gửi đi và giảm thời gian theo dõi trực tiếp từng hoạt động. Giáo sư Veres nhận định chi phí vận hành vệ tinh cùng tàu vũ trụ khi đó sẽ giảm đáng kể, bởi nhiều quyết định thường nhật được xử lý ngay trên phương tiện. Tuy nhiên, khả năng tự chủ không đồng nghĩa phi thuyền hoạt động tùy ý, vì mọi chức năng vẫn cần tuân thủ những giới hạn và mục tiêu do con người thiết lập. Nhóm nghiên cứu của Veres đang phát triển hệ thống điều khiển có thể đọc tài liệu tiếng Anh để tiếp nhận chỉ dẫn hoặc cập nhật thông tin mới. Khả năng này mở ra cách vận hành khác, trong đó con người không nhất thiết phải viết một phần mềm chuyên dụng riêng cho từng nhiệm vụ mà thiết bị cần thực hiện. Hệ thống có thể tiếp thu nội dung liên quan, chuyển thông tin thành hiểu biết sử dụng được rồi áp dụng trong quá trình giải quyết công việc. Điểm đáng chú ý nằm ở việc nhóm nghiên cứu kết hợp khả năng suy luận với khả năng truy cập Internet để hệ thống tiếp nhận tri thức mới nhất. Nhờ sự kết hợp này, thiết bị có thể cảm nhận môi trường xung quanh, xác định mục tiêu và quyết định những hành động cần thiết nhằm tiến gần mục tiêu đó. Đây là bước chuyển từ một máy móc chỉ làm theo chuỗi lệnh cố định sang một phương tiện có thể phân tích tình huống, dù vẫn phải hoạt động trong phạm vi được kiểm soát. Alessandro Donati, giám đốc bộ phận công nghệ thuộc Trung tâm Các chuyến bay không gian của ESA, đưa ra ví dụ về thiết bị tự hành trên một hành tinh lạ. Khi phát hiện một viên đá thú vị, thiết bị có thể tự cân nhắc việc chụp ảnh thay vì chờ trung tâm dưới mặt đất gửi mệnh lệnh cụ thể. Phi thuyền cũng có thể sắp xếp lại kế hoạch làm việc khi hoàn cảnh thay đổi, qua đó tận dụng thời gian và nguồn lực hiệu quả hơn trong chuyến thám hiểm. Dù đem lại nhiều triển vọng, phi thuyền có trí tuệ nhân tạo cũng khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ hệ thống điều khiển gặp sự cố rồi đưa ra hành động gây hại. Giáo sư Veres khẳng định các hệ thống do nhóm ông phát triển sẽ được lập trình để không thể đưa ra những quyết định gây nguy hiểm cho con người. Bên cạnh dự án này, Tiến sĩ Wolfgang Paetsch, giám đốc sản xuất và phát triển thiết bị bay tự động của tập đoàn Astrium ở châu Âu, cho biết Astrium cũng đang nghiên cứu trí tuệ nhân tạo dành cho phi thuyền.