“Nếu có kiếp sau, con không muốn làm con của cha nữa”, Hùng (17 tuổi) nhớ đó là lần hiếm hoi cậu nói thẳng những uất ức với cha. Khi ấy, ông say rượu, đòi bán nhà rồi đánh con.
Mẹ bỏ đi theo người khác, Hùng sống với mẹ kế và nhiều lần chịu đòn, trong khi cha không bảo vệ cậu. Mỗi khi say rượu, ông lại chửi mắng, đánh đập con.
Có lúc, Hùng căm ghét chính cha mẹ, cho rằng họ sinh cậu ra để rồi cậu phải chịu quá nhiều cay đắng khi còn quá nhỏ.
Trong một lần tranh cãi, khi cha định giơ tay đánh, Hùng bật ra câu nói ấy rồi bỏ đi. Người cha buông tay, còn cậu rời khỏi căn nhà.
Hùng từng bỏ nhà đi vì nhiều lần xung đột với bố (Ảnh minh hoạ: iStock).
Con ghét bố mẹ
Hùng kể, mẹ rời đi khi cậu mới 3 tuổi. Sau đó, cậu sống với bà nội trong lúc cha đi làm ăn xa. Đến năm Hùng 5 tuổi, cha đưa một người phụ nữ cùng con riêng của bà về sống chung.
Những ngày đầu, mọi thứ vẫn bình thường. Nhưng khi cha đi làm trở lại, Hùng bắt đầu trở thành người hứng chịu những cơn tức giận của mẹ kế. Khi thì vì không nghe lời, lúc vì làm mất quyển sách.
“Bà ấy cầm được cái gì là dùng cái đó đánh, có lần là cái lược, lần thì cây roi...”, Hùng kể.
Cậu thiếu niên 17 tuổi nói không thể nhớ nổi mình từng bị đánh bao nhiêu lần, chỉ nhớ những vết thương đó bầm tím và rất đau. Nhưng điều khiến Hùng tổn thương nhất là sau những trận đòn cha đều nhìn thấy những vết thương trên người cậu nhưng làm ngơ.
Bài chia sẻ của Hùng trên nhóm "Con ghét bố mẹ" (Ảnh: Chụp màn hình).
Những trận đòn chỉ chấm dứt, khi mẹ kế vì nợ nần dắt theo con riêng bỏ đi. Nhưng sự rời đi ấy không khiến cuộc sống của Hùng nhẹ nhõm. Để trả khoản nợ của bà, Hùng phải bỏ học, mang theo các em cùng cha lên rẫy làm thuê kiếm tiền trả nợ.
Những tưởng những trận đòn roi đã chấm dứt, nhưng nợ nần và công việc bấp bênh khiến cha Hùng tìm đến rượu. Mỗi khi bực tức, ông lại về nhà đánh con.
“Lúc đó tôi bắt đầu ghét cả cha. Tại sao lại đánh tôi, đánh các em, chúng tôi đâu có lỗi gì?”, Hùng nói.
Nhóm con ghét bố mẹ có hơn 300.000 người tham gia chỉ trong một thời gian ngắn (Ảnh: Chụp màn hình).
Không chỉ Hùng, Mai (16 tuổi), học lớp 11, từng cảm thấy ghét bố mẹ khi cho rằng mình không được thấu hiểu. Từ năm lớp 9, cô bé bắt đầu tự làm đau bản thân vì áp lực và mệt mỏi.
Khi thấy cánh tay con rướm máu, bố mẹ từng hỏi chuyện. Mai cũng từng cố kể về những khó khăn mình gặp phải, nhưng bố mẹ lại cho rằng đó là sự nổi loạn của tuổi dậy thì.
Đến hè lớp 10, khi tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn, Mai được đưa đến Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) điều trị nội trú 10 ngày, sau đó tiếp tục dùng thuốc. Dù vậy, cô bé vẫn tự làm đau bản thân.
Đến nay, Mai vẫn cảm thấy cô đơn, cho rằng bố mẹ chưa thực sự hiểu mình. Không thể tâm sự với gia đình, cô tìm đến những người xa lạ trên mạng để nói ra những điều chất chứa trong lòng.
“Cứ ở gần mẹ là tôi thấy mình làm gì cũng sai”, Mai nói.
Trên hội nhóm “Con ghét bố mẹ” với hơn 300.000 thành viên, hàng trăm bài viết cũng chia sẻ những trải nghiệm tương tự như Hùng và Mai. Đa số các em không sử dụng tên thật mà chọn tài khoản ẩn danh để kể về những mâu thuẫn và tổn thương trong gia đình.
Đằng sau chữ "ghét" là gì?
Theo TS. BS Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương, khi một người trẻ nói ghét bố mẹ, phía sau từ ghét có thể là nhiều cảm xúc khác nhau như giận dữ, thất vọng, tủi thân, cảm giác bị kiểm soát, bị so sánh hoặc không được công nhận.
“Có trẻ nói ghét mẹ, nhưng khi trò chuyện sâu hơn lại nói: Con chỉ muốn mẹ đừng so sánh con nữa, muốn có một khoảng không gian riêng, không liên tục bị kiểm tra, phê bình hoặc can thiệp”, bác sĩ Thu chia sẻ.
Theo bà, một đứa trẻ hoàn toàn có thể vừa yêu cha mẹ, vừa tổn thương trong mối quan hệ với cha mẹ. Hai cảm xúc này không loại trừ nhau.
Việc xuất hiện các hội nhóm trên mạng xã hội xoay quanh chủ đề “Con ghét bố mẹ” cần được nhìn nhận từ nhu cầu được lắng nghe của người trẻ. Mạng xã hội đáp ứng khá nhanh ba nhu cầu tâm lý: Được nói ra, được công nhận cảm xúc và biết rằng mình không phải người duy nhất trải qua chuyện này.
Một người trẻ viết về việc thường xuyên bị cha mẹ so sánh, chỉ vài phút sau có thể nhận được nhiều phản hồi như: “Nhà mình cũng vậy”, “Mình hiểu cảm giác của bạn”. Với một đứa trẻ đang cảm thấy cô đơn trong chính gia đình mình, sự đồng cảm từ một người xa lạ đôi khi mang lại cảm giác được thấu hiểu mạnh hơn việc nói chuyện với cha mẹ.
Bên cạnh đó, sự ẩn danh trên mạng giúp trẻ cảm thấy ít bị phán xét và ít phải đối diện với hậu quả trực tiếp. Người xa lạ không quyết định điểm số, giờ giấc, việc sử dụng điện thoại hay các mối quan hệ của trẻ. Các em có thể nói ra điều khó nói rồi rời khỏi cuộc trò chuyện.
“Có những trẻ từng thử tâm sự nhưng ngay lập tức nhận được những câu như: Có thế mà cũng buồn, Bố mẹ làm vậy cũng chỉ vì con... Cha mẹ có thể nói những điều đó vì thương con, nhưng đứa trẻ lại nhận được thông điệp rằng cảm xúc của mình vừa bị phủ nhận”, bác sĩ Thu phân tích.
Không tìm được sự thấu hiểu từ người thân, nhiều người tìm đến những cộng đồng trực tuyến để chia sẻ cảm xúc (Ảnh: Getty).
Nếu trải nghiệm này lặp lại nhiều lần, trẻ có thể hình thành suy nghĩ rằng nói ra không giúp mình được hiểu, thậm chí còn khiến bản thân bị mắng hoặc bị kiểm soát nhiều hơn. Khi đó, trẻ dần im lặng và tìm một không gian khác để chia sẻ.
Tuy nhiên, bác sĩ Thu lưu ý, các hội nhóm trên mạng không thể thay thế cho đối thoại gia đình hay hỗ trợ chuyên môn. Những người tham gia chỉ biết một phần câu chuyện và có thể đưa ra lời khuyên dựa trên cảm xúc cá nhân.
Một cộng đồng trực tuyến có thể giúp trẻ bớt cô đơn nhưng cũng có nguy cơ trở thành “buồng vang cảm xúc”. Khi một người trẻ đang rất giận cha mẹ liên tục nhận những lời khuyên như “bố mẹ bạn độc hại”, “hãy cắt đứt”, “hãy bỏ nhà đi”, cách nhìn một chiều có thể được củng cố trong lúc cảm xúc đang mạnh.
Ngược lại, người lớn cũng không nên phản ứng bằng cách gọi trẻ là “bất hiếu”, “vô ơn” hay “được nuông chiều nên sinh hư”. Theo bác sĩ, điều đó chỉ khiến trẻ càng tin rằng người lớn không hiểu mình.
“Vì vậy, khi phát hiện con tham gia một hội nhóm như vậy, cha mẹ không nên bắt đầu bằng việc kiểm tra điện thoại, tra hỏi "Con đã nói xấu bố mẹ những gì?", hay lập tức ép con rời nhóm”, bác sĩ Thu nói.
Thay vào đó, cha mẹ có thể thử đặt một câu hỏi: “Có điều gì bố mẹ đã làm khiến con buồn hoặc tổn thương mà lâu nay con không dám nói với bố mẹ không?”. Điều quan trọng sau câu hỏi đó là phải đủ bình tĩnh để nghe câu trả lời.
Bác sĩ Thu cho rằng không phải mọi điều trẻ cảm nhận đều phản ánh đầy đủ sự thật. Trẻ có thể hiểu sai, phản ứng quá mức hoặc nhìn vấn đề qua cảm xúc của tuổi vị thành niên. Tuy nhiên, cảm xúc của trẻ vẫn là thật đối với trẻ tại thời điểm đó. Muốn giúp con nhìn nhận vấn đề đầy đủ hơn, trước hết người lớn phải tạo được một mối quan hệ đủ an toàn để trẻ tiếp tục đối thoại.
Theo bà, ghét đôi khi chỉ là phần nổi của những tổn thương và nhu cầu chưa được nói ra. Một số trẻ còn có thể đang gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm hoặc ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) nhưng chưa được nhận diện.
"Tuy nhiên không nên quy mọi xung đột gia đình cho các vấn đề này. Việc xác định rối loạn sức khỏe tâm thần cần được đánh giá chuyên môn", vị chuyên gia nói.
Từ thực tế chuyên môn, bác sĩ Thu cho rằng để tháo gỡ vòng luẩn quẩn “bố mẹ càng dạy, con càng chống đối”, cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân phía sau hành vi trước khi tìm cách thay đổi hành vi.
Trước hết, cha mẹ cần ngừng phủ nhận trải nghiệm của con. Thay vì nói “Con có thiếu thốn gì đâu mà trầm cảm?” hay “Con chỉ lười thôi”, có thể thừa nhận: “Bố mẹ chưa hiểu hết điều con đang trải qua, nhưng tin rằng con đang thực sự khó khăn. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu”.
Theo bác sĩ, cha mẹ cũng cần khôi phục mối quan hệ trước khi yêu cầu con hợp tác. Nếu sự xuất hiện của cha mẹ luôn đi kèm những câu hỏi như “Học bài chưa?”, “Sao lại quên?”, “Cất điện thoại đi”, trẻ dễ cảm thấy bị kiểm soát. Vì vậy, cha mẹ nên dành thời gian cùng con ăn uống, đi bộ, xem phim hoặc trò chuyện về điều con quan tâm, mà không nhằm sửa chữa một vấn đề nào.
Thay vì kiểm soát, cha mẹ nên chuyển sang hỗ trợ khi trẻ gặp khó khăn. Cuối cùng, thấu hiểu không có nghĩa là bỏ qua mọi hành vi của con. Trẻ vẫn cần những giới hạn rõ ràng, nhất quán và phù hợp. Tuy nhiên, những giới hạn ấy không nhất thiết phải biến thành cuộc chiến quyền lực giữa cha mẹ và con cái.
Tên nhân vật đã được thay đổi!