Rào cản từ định kiến và những bước ngoặt bất ngờ
Tại ngày đăng kí nguyện vọng bác sĩ nội trú (Match Day) 2026 của Trường Đại học Y Hà Nội, 2 chỉ tiêu cuối cùng được lựa chọn là ngành Y pháp. Nguyên tắc đăng kí ngành tại Match Day là dựa trên thứ hạng điểm thi của thí sinh từ cao xuống thấp, thí sinh thủ khoa được quyền đăng kí ngành học đầu tiên và lần lượt cho đến khi hết chỉ tiêu các ngành học. Vì vậy, những thí sinh ở top cuối gần như không có cơ hội được đăng kí học nội trú vì 780 thí sinh đủ điều kiện nhưng chỉ có 444 chỉ tiêu.
Tân bác sĩ Trương Việt Anh (cựu sinh viên Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên) cho hay, ngay từ đầu đã dành sự quan tâm đặc biệt cho Y pháp. Tuy nhiên, mỗi lần chia sẻ ý định này với gia đình hay bạn bè, anh đều nhận lại những lời lo lắng và phản đối vì sợ ngành học vất vả, lắm áp lực và liên quan nhiều đến pháp lí. Dù vậy, Việt Anh vẫn giữ vững định hướng. "Càng hỏi nhiều người, em càng cảm thấy bản thân đang đi tìm một sự ủng hộ hơn là một lời khuyên. Vì thế, em quyết định giữ lựa chọn ấy đến cùng", Việt Anh nói.
Trái ngược với Việt Anh, con đường đến với Y pháp của tân bác sĩ Đỗ Tất Bình (cựu sinh viên Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam) lại bắt đầu từ một bước ngoặt sau kì thi nội trú. Khi kết quả thi không như kì vọng ban đầu, Bình trải qua gần một tháng suy sụp tinh thần và mất ngủ liên tục. Trong khoảng thời gian tìm kiếm lối đi mới trong khả năng, anh bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về Y pháp và nhận ra đây chính là mảnh đất phù hợp với bản thân. May mắn hơn, gia đình Tất Bình luôn tôn trọng và ủng hộ mọi quyết định của anh.
Bản lĩnh chọn con đường thầm lặng
Dù xuất phát điểm khác nhau, cả hai tân bác sĩ đều tìm thấy ở Y pháp những giá trị nghề nghiệp đặc biệt. Với Tất Bình, môi trường làm việc của Y pháp tuy không phải lúc nào cũng rực rỡ hay rộn rã tiếng cười, mà mang sắc thái trầm lắng, lặng lẽ và đòi hỏi trách nhiệm cao. Sự tỉ mỉ, cẩn trọng trong tính cách giúp anh tin rằng mình sinh ra để gắn bó với công việc này.
Với Việt Anh, việc trúng tuyển ngành Y pháp là quả ngọt cho sự kiên trì và niềm tin vào bản thân. Dù điểm số không nằm ở nhóm dẫn đầu, tân bác sĩ vẫn chủ động nắm bắt cơ hội ngay khi ngành học còn chỉ tiêu.
Chặng đường phía trước với 3 năm đào tạo nội trú hứa hẹn đầy thách thức. Cả Việt Anh và Tất Bình đều xác định tâm thế ưu tiên rèn luyện sức khỏe, bổ sung kiến thức chuyên môn và sẵn sàng thích nghi với môi trường mới. Quyết định dấn thân vào một chuyên ngành đặc thù của hai bác sĩ trẻ không chỉ thể hiện bản lĩnh cá nhân, mà còn góp phần mang lại nguồn nhân lực chất lượng cho một lĩnh vực vốn còn nhiều thiếu thốn của ngành y tế.
Giải oan cho ngành
Trong mùa tuyển sinh năm nay, Bộ môn Y pháp của Trường Đại học Y Hà Nội là một trong những đơn vị hoàn tất việc tuyển chọn sinh viên muộn nhất. Chia sẻ về cảm xúc khi là người cuối cùng đón nhận các tân học viên, TS Nguyễn Tuấn Anh, Phó trưởng Bộ môn Y pháp, Trường Đại học Y Hà Nội tỏ ra khá bình thản bởi đây là câu chuyện quen thuộc diễn ra qua nhiều năm. Sự thấu hiểu sâu sắc bản chất công việc giúp ông nhìn nhận thực tế này bằng góc nhìn cởi mở, đồng thời bày tỏ niềm vui khi chuyên ngành vẫn luôn thu hút được những bạn trẻ sẵn sàng gắn bó.
Tại Việt Nam, Y học tư pháp vẫn là một lĩnh vực tương đối non trẻ dù bộ môn đã ra đời và phát triển hơn bốn thập kỉ qua. Trên thế giới, đặc biệt là tại các quốc gia phát triển như Mỹ, Pháp hay nhiều nước châu Âu, Y pháp đã được đưa vào chương trình đào tạo chính quy từ rất sớm và chiếm giữ vị trí đặc biệt quan trọng.
Do chưa được truyền thông đầy đủ, dư luận và ngay cả các bạn trẻ thường có cái nhìn phiến diện, gắn liền hai chữ "y pháp" hay "pháp y" với công việc mổ tử thi. Sự ngộ nhận ấy tạo nên một rào cản tâm lí lớn, khiến nhiều tân bác sĩ e ngại khi tiếp cận. Nhiều trường hợp giảng viên bộ môn phải dành thời gian giải thích tận tình cho cả phụ huynh để gia đình hiểu đúng về định hướng nghề nghiệp của con em mình.
Thực tế, TS Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ, Y pháp là một ngành khoa học rộng lớn, giữ vai trò then chốt trong nhiều hoạt động xã hội và pháp luật. Chuyên ngành này bao hàm nhiều mảng nghiên cứu chuyên sâu như Độc chất học, Nhân chủng học, Tử thi học hay giám định ADN. Nhờ công tác giám định nhân thân và phân tích di truyền của các giám định viên pháp y, hàng trăm nghìn hài cốt liệt sĩ đã được xác định chính xác sau nhiều năm tìm kiếm qua chiến dịch 500 ngày đêm.
Bên cạnh đó, đối tượng phục vụ của Y pháp không chỉ dừng lại ở người quá cố mà phần lớn đối với người sống. Các công việc như giám định thương tích trong tai nạn giao thông, tai nạn lao động hay các vụ va chạm đời sống đều là căn cứ pháp lí quan trọng để cơ quan chức năng đền bù bảo hiểm, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và xử lí vụ việc đúng pháp luật.
Nhận thức được những đặc thù và khó khăn của ngành, Đảng, Nhà nước cùng các cơ quan quản lí đã đưa ra nhiều chính sách đãi ngộ thiết thực nhằm hỗ trợ người học. Bên cạnh các chế độ bồi dưỡng độc hại, sinh viên theo học Y pháp còn nằm trong nhóm chuyên ngành đặc thù được hỗ trợ và miễn giảm học phí theo các đề án lớn. Đây được coi là sự động viên kịp thời, mở ra cơ hội phát triển nghề nghiệp vững chắc cho các bác sĩ tương lai.
TS Nguyễn Tuấn Anh kì vọng trong thời gian tới, sự quan tâm hơn nữa từ các bộ, ngành sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng đời sống cho đội ngũ nhân lực ngành y. Trước những ngã rẽ và sự lựa chọn của các tân bác sĩ sau mỗi kì tuyển sinh, ông gửi lời chúc thành công đến tất cả các bạn trẻ, tin tưởng rằng dù chọn con đường nào, sự kiên trì và niềm đam mê cũng sẽ giúp các bác sĩ tương lai vững bước trên con đường đã chọn.