Phó Thủ tướng: Tập trung đầu tư đại học tinh hoa, chấm dứt cơ sở yếu kém - Dân Trí

(Dân trí) - Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu kiên quyết sắp xếp lại mạng lưới cơ sở đào tạo, loại bỏ tư duy "xin - cho" trong tự chủ và khẩn trương rà soát, cắt bỏ những ngành học đã lạc hậu.

Nhìn thẳng vào nghịch lý "cử nhân đi học nghề" và những điểm nghẽn cốt lõi

Phát biểu tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận những điểm sáng của giáo dục đại học thời gian qua. Nổi bật là sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy quản trị, sự bứt phá của khối ngành STEM, công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt, các trường đại học đóng góp tới 83% tổng số công bố khoa học cả nước; công tác chuyển đổi số và hội nhập quốc tế có nhiều chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh cạnh tranh quốc gia và yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao, Phó Thủ tướng yêu cầu toàn ngành phải thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển.

Phó Thủ tướng: Tập trung đầu tư đại học tinh hoa, chấm dứt cơ sở yếu kém - 1 — Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu chỉ đạo tại hội nghị (Ảnh: BTC).

Cụ thể, hiện có sự chênh lệch lớn về chất lượng giữa các cơ sở đào tạo. Sứ mệnh của nhiều trường chưa rõ ràng, chạy theo việc mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ, dẫn đến buông lỏng chất lượng. Công tác dự báo nhu cầu điều chỉnh quy mô đào tạo chưa được quan tâm đúng mức.

"Điều này dẫn đến tình trạng chúng ta đào tạo ra nhưng sinh viên không có việc làm hoặc làm không đúng chuyên môn. Chúng ta đã nghe rất nhiều câu chuyện học xong đại học rồi quay lại đi học trung cấp, học nghề để kiếm việc làm. Đây là một thực tế", Phó Thủ tướng trăn trở.

Phó Thủ tướng cũng nhìn nhận tự chủ đại học và đảm bảo chất lượng chưa thực sự đi vào chiều sâu. Năng lực quản trị, trách nhiệm giải trình giữa các cơ sở chưa đồng đều. Ở một số nơi, công tác kiểm định chưa trở thành động lực cải tiến mà vẫn mang tính hình thức, đối phó.

Cùng với đó, tiềm lực nghiên cứu khoa học chưa được thương mại hóa tương xứng. Dữ liệu về người học, đội ngũ, việc làm chưa đồng bộ để phục vụ công tác quản trị và dự báo.

Giao tự chủ là phải "giao thật", kiên quyết sắp xếp trường yếu kém

Để khắc phục những tồn tại, đổi mới tư duy và tạo ra kết quả thực chất, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị Bộ GD&ĐT cùng các cơ sở giáo dục đại học tập trung thực hiện quyết liệt Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, Luật Giáo dục đại học, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và các cơ chế, chính sách đã ban hành.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc: nội dung nào luật đã giao quyền cho cơ sở giáo dục đại học thì để cơ sở quyết định và chịu trách nhiệm, không phát sinh thêm thủ tục xin ý kiến, thỏa thuận, tiến tới chấm dứt tình trạng “xin - cho”. Quyền tự chủ phải được giao thực chất, gắn với trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và kiểm soát nội bộ.

Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học trên cơ sở chất lượng, sứ mạng, nhu cầu phát triển của ngành, vùng, địa phương, khả năng liên kết và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Thủ tướng cho biết tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết 71 là giảm ít nhất 20% đầu mối. Việc sắp xếp không nhằm đơn thuần giảm số lượng mà phải đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo, tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực, khắc phục phân tán, trùng lặp và đầu tư dàn trải.

Không sắp xếp cơ học nhưng cũng không duy trì kéo dài những cơ sở yếu kém, chất lượng thấp; đồng thời tập trung đầu tư cho các cơ sở có tiềm năng để hình thành đại học tinh hoa, trọng điểm và các nhóm nghiên cứu có khả năng dẫn dắt, cạnh tranh quốc tế.

Các cơ sở đào tạo phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của dữ liệu và chất lượng đào tạo; bảo đảm đội ngũ phù hợp thực chất với quy mô, ngành đào tạo; đánh giá thực chất kết quả học tập, tốt nghiệp và chuẩn đầu ra, đồng thời bảo đảm quy mô tuyển sinh phù hợp năng lực thực tế.

Giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài. Các trường cần tập trung chuẩn bị nhân lực cho những lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, AI, điện hạt nhân, đường sắt và các ngành đất nước sẽ cần trong tương lai; đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học, nhất là tiến sĩ, có cơ chế phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài, nhà khoa học đầu ngành.

Phó Thủ tướng đề nghị chuyển mạnh từ nghiên cứu chủ yếu để công bố sang nghiên cứu tạo ra tri thức mới, công nghệ, sản phẩm có giá trị cho xã hội; đồng thời tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về sở hữu trí tuệ, tài sản, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trước tác động nhanh của AI, các trường cần khẩn trương rà soát chương trình, mạnh dạn cắt bỏ, tích hợp hoặc thay thế những nội dung lạc hậu; bổ sung năng lực về tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo, trách nhiệm và khả năng thích ứng. Đồng thời, cần phát triển đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và học tập suốt đời để đại học đồng hành với người lao động trong suốt quá trình nghề nghiệp.

Đồng thời, xây dựng lộ trình phát triển môi trường đào tạo và nghiên cứu có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị nghiên cứu xây dựng các phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài có uy tín tại Việt Nam và đơn giản hóa thủ tục công nhận văn bằng theo hướng quản lý rủi ro, bảo đảm chất lượng, phù hợp pháp luật và thông lệ quốc tế.