Phủ thờ, nơi yên nghỉ của người có 5 con, cháu làm vua

Nơi thờ 5 vua triều Nguyễn

Hân Vinh từ đường (hay còn gọi là Đình Phương từ đường) hiện tọa lạc tại số 179 đường Phan Đình Phùng, bên trái cung An Định, thuộc phường Thuận Hóa, thành phố Huế.

Đây là nơi thờ Kiên Thái Vương Nguyễn Phúc Hồng Cai (1845-1876), con trai thứ 26 của vua Thiệu Trị, em trai vua Tự Đức; cùng con, cháu, chắt nội của ông là các vua Đồng Khánh, Kiến Phúc, Hàm Nghi, Khải Định, Bảo Đại.

Ông Hoàng Trọng Thí (cháu họ của Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung - vợ vua Khải Định) cho biết công trình đã trải qua 138 năm tồn tại, mới được tu bổ, tôn tạo cách đây 6 năm.

Năm 2019, một công trình khác được con cháu xây dựng bên trong khuôn viên phủ để thờ bà Phan Thị Nhàn, thứ phi của Kiên Thái Vương và là mẹ vua Hàm Nghi.

Theo sách Đại Nam thực lục, tháng 3/1888, vua Đồng Khánh cho xây dựng Hân Vinh từ đường để bà Tài nhân Trương Thị Vĩnh (mẹ đẻ Kiên Thái Vương) đến ở. Nhưng đến đầu năm 1889, vua đột ngột băng hà, triều đình cho đặt quan tài của ông ở Hân Vinh từ đường.

Sau khi an táng vua Đồng Khánh, nơi đây trở thành phủ thờ cha ông là Kiên Thái Vương. Ngày nay, người dân quen gọi công trình này là phủ Kiên Thái Vương.

Công trình chính bên trong phủ được xây dựng theo kiểu nhà rường truyền thống, gồm 3 gian, 2 chái. Bộ khung gỗ của công trình và các vật dụng bên trong đều được sơn son thếp vàng tương tự các công trình liên quan triều đình Nguyễn tại Huế.

Theo Tiến sĩ Trần Văn Dũng, Phó phòng Phòng Quản lý Di sản Văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Huế, đô thị Huế không chỉ được định hình bởi quần thể di tích thành quách, cung điện, đền đài, miếu mạo, lăng tẩm các vị vua triều Nguyễn. Ở Huế còn tồn tại hệ thống phủ đệ của các hoàng tử, công chúa, phân bố dọc 2 bên bờ sông Hương, An Cựu, Như Ý,...

Hệ thống phủ đệ hình thành nên một không gian vệ tinh bao quanh Kinh thành Huế, góp phần tạo dựng diện mạo đặc thù của đô thị di sản. Về mặt kiến trúc, các công trình này có sự giao thoa tinh tế giữa mô thức cung đình và kiểu nhà vườn truyền thống xứ Huế. Cấu trúc thường bao gồm bến nước, cổng ngõ, la thành, bình phong, sân, nhà chính, vườn cây,... được cân bằng đối xứng. Phủ Kiên Thái Vương cũng mang lối kiến trúc này.

Theo nhà nghiên cứu, hệ thống phủ đệ chính là những di sản sống động, góp phần cấu thành bản đồ không gian Huế xưa và nay, mang nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật độc đáo, cần được bảo tồn, phát huy.

Cha con cùng an nghỉ ở làng Cư Sĩ

Không chỉ được thờ tự cùng một chỗ, gia đình Kiên Thái Vương còn an nghỉ ở địa điểm khá gần nhau tại làng Cư Sĩ, phường Thủy Xuân, thành phố Huế.

Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, lăng mộ ông Nguyễn Phúc Hồng Cai và con trai cả là vua Đồng Khánh cùng nằm tại khu vực Tư Lăng (lăng Đồng Khánh). Con trai thứ 2 là Kiến Phúc được an táng bên trong quần thể lăng Tự Đức nằm cùng khu vực.

Riêng vua Hàm Nghi ban đầu được chôn cất ở Pháp. Đến năm 2008 hài cốt của ông được đưa về nước và mai táng tại khu vực An Lăng (lăng Dục Đức, phường Thuận Hóa).

Xung quanh lăng Kiên Thái Vương còn có nhiều lăng mộ của bà con quyến thuộc như lăng bà Thánh Cung (con dâu), Từ Cung (cháu dâu). Cạnh đó còn có lăng mộ của bà Trương Thị Dung (vợ chúa Nguyễn Phúc Khoát), Hoàng thái tư Nguyễn Phúc Cảnh (con vua Gia Long), An Hóa quận vương Nguyễn Phúc Bửu Tùng (em vua Khải Định).

Lăng mộ Kiên Thái Vương nằm giữa đồi thông phía sau điện Ngưng Hy của lăng Đồng Khánh. Điểm đặc biệt của lăng mộ Kiên Thái Vương là có 2 bi đình (nhà bia) nằm đối xứng nhau, trong khi tất cả các lăng mộ khác chỉ có một.

Kiên Thái Vương Nguyễn Phúc Hồng Cai (1845-1876) là con trai thứ 26 của vua Thiệu Trị, em trai vua Tự Đức. Ông là cha của ba hoàng đế nhà Nguyễn: Kiến Phúc (Nguyễn Phúc Ưng Đăng), Hàm Nghi (Nguyễn Phúc Ưng Lịch) và Đồng Khánh (Nguyễn Phúc Ưng Kỷ), ông nội của vua Khải Định và ông cố vua Bảo Đại.

Theo tư liệu lịch sử, Nguyễn Phúc Hồng Cai được mô tả là người đức độ, tiết kiệm và tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc. Từ nhỏ, ông đã siêng năng học tập, nắm vững rộng rãi các sách kinh sử. Năm Tự Đức thứ 18 (1865), ông được phong làm Kiên Quốc công.

Ngày 15/5/1876 Quốc công Hồng Cai mất khi mới 31 tuổi, vua Tự Đức thương tiếc đã nghỉ chầu 3 ngày, ban thụy cho em trai là Thuần Nghị. Năm Đồng Khánh thứ 3 (1888), nhà vua đã tôn huy hiệu cho cha mình là Kiên Thái Vương.