Phục hồi bức tranh gần 2.000 năm tuổi bị mối mọt đục rỗng

Nguồn ảnh: Tuổi Trẻ

Các chuyên gia Ai Cập và Ý vừa hoàn thành việc phục hồi bức tranh chân dung gần 2.000 năm tuổi, có phần gỗ bị côn trùng đục rỗng đến mức một số mảng màu có thể rơi ra chỉ sau một tác động nhẹ.

Bức tranh mang tên "Hai anh em" được giới thiệu sau phục hồi tại Bảo tàng Ai Cập ở quảng trường Tahrir, Cairo. Công việc kéo dài khoảng ba tuần, do các chuyên gia Ý phối hợp với đội ngũ phục chế của bảo tàng thực hiện.

Tranh vẽ hai thanh niên đứng cạnh nhau trên một tấm gỗ tròn. Theo hãng tin ANSA, tác phẩm có niên đại khoảng giữa thế kỷ II, xuất xứ từ Antinoopolis ở miền trung Ai Cập.

Tấm gỗ có đường kính khoảng 62cm, dày không quá 1cm. Họa sĩ đã trộn màu với sáp nóng chảy để vẽ, một kỹ thuật được dùng trong nghệ thuật cổ đại.

Tác phẩm thuộc dòng chân dung Fayoum, thường được vẽ trên những tấm gỗ mỏng rồi đặt lên khuôn mặt người đã mất, giữa các lớp vải quấn xác ướp.

Riêng bức "Hai anh em" có hình tròn và vẽ hai người trong cùng một tranh, khác với phần lớn chân dung Fayoum còn lưu giữ.

Qua thời gian, côn trùng ăn gỗ đã đào những "đường hầm" trong tấm tranh, làm mất một phần vật liệu.

Ở rìa các chỗ hư hỏng, lớp màu phía trên không còn gỗ bên dưới để nâng đỡ. Một số vị trí mong manh đến mức chỉ cần ấn nhẹ cũng có thể khiến mảng màu rơi xuống.

Nhóm phục chế vì thế phải gia cố những phần dễ bong, xử lý các chỗ gỗ hư hại và làm sạch bề mặt một cách thận trọng.

Sau can thiệp, các chi tiết trên khuôn mặt và trang phục hiện rõ hơn, những phần yếu của bức tranh cũng được giữ chắc hơn.

Công việc còn giúp các chuyên gia tìm hiểu cách người xưa vẽ tranh. Khi kiểm tra bằng ánh sáng cực tím, họ phát hiện dấu vết trong phần tóc của cả hai nhân vật.

Những dấu vết này có thể cho thấy họa sĩ từng phủ một lớp véc ni trong suốt để làm các màu tối đậm hơn.

"Chúng tôi phục chế để bảo tồn", ông Hisham El-Leithy - tổng thư ký Hội đồng Cổ vật tối cao Ai Cập - nói và cho biết việc can thiệp nhằm giữ tác phẩm lâu dài, với mức can thiệp tối thiểu và lưu lại những dấu vết lịch sử trên tranh.

Sau phục hồi, bức tranh dự kiến lần đầu rời Ai Cập để trưng bày tại Bảo tàng Ara Pacis ở Rome, Ý.

Công cụ AI giúp phục chế tác phẩm nghệ thuật trong vài giờ

Một cách tiếp cận mới sử dụng AI và các công cụ máy tính khác có thể giúp phục hồi tác phẩm nghệ thuật bị hư hỏng do thời gian chỉ trong vòng vài giờ.

Các chuyên gia phục chế của Ý phối hợp cùng đội ngũ Bảo tàng Ai Cập vừa hoàn tất ba tuần cứu vãn bức chân dung cổ mang tên "Hai anh em". Tác phẩm có niên đại khoảng giữa thế kỷ II, xuất xứ từ vùng Antinoopolis thuộc miền trung Ai Cập và thuộc dòng tranh xác ướp Fayoum trứ danh. Khác với quy chuẩn thông thường, họa phẩm thể hiện hai nhân vật trên một tấm gỗ tròn đường kính 62 cm bằng kỹ thuật trộn màu với sáp nóng chảy. Trải qua gần hai thiên niên kỷ, côn trùng đục rỗng phần lõi gỗ dày chưa đầy 1 cm, khiến nhiều mảng màu bề mặt mất điểm tựa và đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn. Nhóm bảo tồn đã áp dụng quy trình can thiệp tối thiểu để gia cố cấu trúc rỗng, xử lý các tổn thương vật liệu và làm sạch lớp màu nguyên bản một cách chuẩn xác. Phương pháp này đảm bảo tính toàn vẹn lịch sử của hiện vật theo đúng định hướng bảo tồn khảo cổ học quốc tế. Quá trình khảo sát quang học dưới ánh sáng cực tím cũng mang lại phát hiện kỹ thuật quan trọng về lớp véc-ni trong suốt trên phần tóc nhân vật. Sau can thiệp, đường nét gương mặt và trang phục cổ đại đã hiện rõ trở lại với độ liên kết cơ học vững chắc. Hiện vật lịch sử quý hiếm này dự kiến sẽ lần đầu tiên rời Ai Cập để tham gia triển lãm tại Bảo tàng Ara Pacis ở Rome, Ý.