Aman Budathoki, phi công trực thăng Nepal, là một trong những người trực tiếp chứng kiến sức hủy diệt khi dòng nước lũ bất ngờ tràn xuống đoạn sông Bhotekoshi ở vùng Himalaya trong thảm họa lũ quét ngày 26/8.
Ban đầu anh phát hiện đám mây bụi khổng lồ bốc lên từ lòng sông và cho rằng đó là vụ sạt lở đất. Chỉ vài tích tắc sau, dòng nước đen ngòm mang theo đất đá cuồn cuộn tràn xuống hẻm núi với tốc độ lớn. Từ trên không, Budathoki ước tính những con sóng lũ cao 5-6 m, đủ sức hất tung các phương tiện cỡ lớn và làm bật nhiều gốc cây khỏi bờ sông.
Lũ quét cuốn phăng cầu ở Nepal
Lũ quét cuốn phăng cầu ở Nepal ngày 26/8. Video: RT
Budathoki mô tả cảnh tượng lúc đó "cực kỳ đáng sợ và kinh hoàng", cách nói dường như vẫn còn quá nhẹ khi đề cập những bức tường nước cao 6 m lao qua thung lũng hẹp. Các phi công như Budathoki thường xuyên thực hiện những chuyến bay quanh núi ở Nepal và đã quen với thời tiết khắc nghiệt, nhưng không phải thảm họa như vậy.
Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho rằng hiện tượng sụp sông băng đã gây ra địa chấn, dẫn đến những tác động dây chuyền ở khu vực hạ lưu tại Nepal và Tây Tạng.
"Hiện tượng này ban đầu được cho là động đất mạnh 4,4 độ. Tuy nhiên, phân tích bổ sung từ các trạm địa chấn lân cận, sóng địa chấn chu kỳ dài và hình ảnh vệ tinh cho thấy thực chất đó là một vụ sụp sông băng và dòng chảy bùn đá, không phải động đất", USGS cho biết, thêm rằng rung chấn từ vụ sạt lở có cường độ 5,2 độ.
Saswata Sanyal, chuyên gia thuộc Trung tâm Phát triển miền núi quốc tế (ICIMOD), đánh giá sự việc là "chuỗi hiểm họa liên hoàn". Đây là thuật ngữ mô tả một hiểm họa, như động đất, kích hoạt sự kiện lở băng và đá, sau đó dẫn đến tắc nghẽn dòng sông và gây lũ quét do khối nước được giải phóng đột ngột.
Đường đi của lũ quét như sóng thần ở biên giới Nepal - Trung Quốc. Đồ họa: Reuters
Giới chuyên gia nhấn mạnh chuỗi diễn biến này vẫn chỉ là giả thuyết. Các nhóm nghiên cứu đang rà soát ảnh vệ tinh, dữ liệu địa chấn và hình ảnh từ máy bay không người lái để xác định trình tự sự kiện. Các nhà nghiên cứu ở ICIMOD cho rằng nhiều quá trình xảy ra đồng thời có thể đã góp phần gây ra thảm họa.
Cảnh sát Nepal đã tìm thấy 162 thi thể, trong khi 468 du khách, chủ yếu là người nước ngoài, hiện vẫn mất tích. Ở lãnh thổ Trung Quốc, thảm họa đã khiến ít nhất 3 người chết và 558 người mất tích, trong đó có 260 công dân nước ngoài.
Nepal nằm ở trung tâm khu vực Hindu Kush Himalaya, một trong những vùng núi nóng lên nhanh nhất hành tinh. Hàng nghìn sông băng và hồ băng trải khắp đất nước này, nhiều hồ nằm trên cao ngay phía trên những thung lũng đông dân cư.
Địa hình dốc đứng của Nepal khiến nơi đây đặc biệt nguy hiểm. Có rất ít vùng đất bằng phẳng để nước lan rộng, vì vậy dòng nước đổ xuống luôn tập trung, chảy xiết và dữ dội.
Nghiên cứu của ICIMOD cho thấy tốc độ mất băng ở khu vực Hindu Kush Himalaya đã tăng gấp đôi kể từ năm 2000, mức đáng báo động khiến các nhà thủy văn học và chuyên gia ứng phó thiên tai phải lo ngại. Khi sông băng thu hẹp và mất ổn định, đá vụn, nước tan và băng có thể kết hợp theo những cách nguy hiểm, đặc biệt khi xảy ra động đất.
Những ngôi nhà ngập một phần trong nước bùn ven sông tại Trishuli Bazar, huyện Nuwakot, Nepal. Ảnh: AFP
Các nhà khoa học nhấn mạnh điều đó không có nghĩa biến đổi khí hậu đã gây ra trận lũ quét lần này ở Nepal. Tuy nhiên, nó cho thấy các điều kiện nền đang trở nên phức tạp hơn, với nhiều nước tích trữ trong các hồ trên núi cao và nhiều sườn núi bất ổn hơn nằm phía trên các cộng đồng dân cư vốn có rất ít khả năng chống chịu.
Huyền Lê (Theo IB Times, AFP)