Nhận diện những điểm nghẽn
Phát biểu tại buổi làm việc, Thiếu tướng Võ Tiến Nghị nhấn mạnh: Mục tiêu của chuyến công tác là đánh giá thực chất kết quả triển khai các quy định về quản lý nhà nước về cửa khẩu, nhận diện rõ những vấn đề còn tồn tại, vướng mắc để tổng hợp, báo cáo Chính phủ, qua đó góp phần tháo gỡ khó khăn và đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.
Trước đó, Đoàn công tác đã khảo sát thực tế tại cửa khẩu song phương Chi Ma và khảo sát cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, các lối chuyên dụng, lối thông quan vận chuyển hàng hóa. Qua khảo sát tình hình thực tế giúp các thành viên đoàn có thêm cơ sở đánh giá sát tình hình hoạt động, cơ sở hạ tầng, tổ chức quản lý và những vấn đề phát sinh tại cửa khẩu.
Theo Trưởng đoàn công tác, nội dung làm việc tập trung vào sáu nhóm vấn đề lớn. Trong đó, đoàn quan tâm đánh giá việc triển khai Nghị định số 112/2023/NĐ-CP và Nghị định số 34/2023/NĐ-CP; thực trạng hệ thống cửa khẩu, lối mở, lối thông quan, nhu cầu nâng cấp mở cửa khẩu; cơ sở hạ tầng và quy hoạch theo Quyết định số 1199/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; tiến độ xây dựng cửa khẩu thông minh; công tác phối hợp giữa các lực lượng quản lý nhà nước tại cửa khẩu; việc tạo thuận lợi về thủ tục xuất nhập cảnh; cũng như cơ chế phối hợp giữa lực lượng chức năng hai bên biên giới.
Đồng chí Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn cho biết: Sau quá trình triển khai các quy định về quản lý cửa khẩu, công tác quản lý, quy hoạch hệ thống cửa khẩu của tỉnh ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, kinh tế cửa khẩu tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng của tỉnh, bên cạnh các lĩnh vực công nghiệp, thương mại và du lịch.
Tại buổi làm việc, Đại tá Lều Minh Tiến, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Lạng Sơn, báo cáo: Lạng Sơn có Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn với 394km², là một trong 8 khu kinh tế cửa khẩu trọng điểm của cả nước, hiện có 2 cửa khẩu quốc tế là Hữu Nghị và ga đường sắt Đồng Đăng; 1 cửa khẩu song phương Chi Ma; 2 lối thông quan, 2 đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa thuộc cửa khẩu Hữu Nghị và 7 cửa khẩu phụ, lối mở còn lại tạm dừng hoạt động từ sau dịch Covid-19.
Lưu lượng xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu khá lớnvới khoảng 12.000-13.000 lượt người xuất nhập cảnh và 1.600-1.900 phương tiện hàng hóa mỗi ngày, cao điểm vượt 2.300 xe. Ga Đồng Đăng duy trì 2 chuyến tàu khách và 6-8 chuyến tàu hàng mỗi ngày.
Từ đầu năm đến nay, riêng Hữu Nghị và Tân Thanh làm thủ tục cho khoảng 31.913 xe mới. Kim ngạch xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 799,6 triệu USD. Lưu lượng ngày càng tăng đang tạo sức ép đối với hạ tầng, tổ chức giao thông, kiểm soát và năng lực thông quan tại khu vực biên giới.
Cửa khẩu thông minh: Yêu cầu từ thực tiễn
Lạng Sơn là địa phương đi đầu triển khai nền tảng cửa khẩu số từ đầu năm 2022. Quy trình mới đang được xây dựng, rút từ 7 bước xuống 3 bước, nhằm giảm thủ tục, nâng hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Trong triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh, Lạng Sơn đã tăng cường phối hợp với chính quyền Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), tổ chức 4 hội nghị liên hợp và thí điểm vận hành phương tiện AGV tại khu vực mốc 1088/2-1089. Tỉnh cũng đã hoàn thành 5 đồ án quy hoạch phục vụ xây dựng hạ tầng cửa khẩu, đồng thời tiếp tục hoàn thiện đồ án điều chỉnh quy hoạch chung Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn.
Tuy nhiên, việc vận hành phương tiện tự động, kết nối dữ liệu xuyên biên giới và xây dựng hành lang pháp lý vẫn cần sự phối hợp của các bộ, ngành Trung ương và phía Trung Quốc. Một số hạng mục hạ tầng như barie, chiếu sáng, trung tâm điều hành và hệ thống trao đổi dữ liệu tiếp tục được hoàn thiện.
Đáng chú ý, Lạng Sơn đang thúc đẩy nâng cấp cửa khẩu Chi Ma - Ái Điểm lên cửa khẩu quốc tế, gắn với lối thông quan Co Sa - Na Ủ. Hai bên thống nhất hoàn thành thủ tục nội bộ trước nửa cuối năm 2026. Tỉnh Lạng Sơn đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, trong đó có nội dung xác định vị trí kết nối giao thông qua biên giới.
Từ thực tiễn Lạng Sơn cho thấy, khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, quy hoạch thống nhất, thủ tục được rút gọn và công nghệ ứng dụng hiệu quả, năng lực thông quan sẽ được nâng lên, thời gian và chi phí của doanh nghiệp giảm, đồng thời hiệu quả quản lý nhà nước tại khu vực biên giới được tăng cường.
Kết luận buổi làm việc, Thiếu tướng Võ Tiến Nghị đánh giá cao sự chuẩn bị của tỉnh Lạng Sơn và những kết quả đạt được trong triển khai Nghị định số 112/2014/NĐ-CP và Nghị định số 34/2023/NĐ-CP, xây dựng cửa khẩu thông minh, hoàn thiện hạ tầng và tổ chức quản lý cửa khẩu. Đồng chí đề nghị các bộ, ngành liên quan tiếp tục phối hợp, nghiên cứu tháo gỡ những vấn đề còn vướng mắc, nhất là về cơ sở pháp lý, quy hoạch, vận hành phương tiện tự động và giấy tờ qua lại biên giới. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền các bộ, ngành, Đoàn công tác sẽ trao đổi, phối hợp để sớm tháo gỡ; những vấn đề vượt thẩm quyền sẽ được tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo.