Nằm ở cửa ngõ tiền tiêu vùng Đông Bắc Tổ quốc, Quảng Ninh sở hữu vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Bước vào chặng đường phát triển mới, địa phương không chỉ đứng trước sự thay đổi về đơn vị hành chính mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị và tinh gọn bộ máy để hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Hướng về cơ sở
Ngày 1/9/2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển của Quảng Ninh khi Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh chính thức có hiệu lực. Việc chuyển sang mô hình thành phố không chỉ đơn thuần là thay đổi danh xưng hành chính, mà đòi hỏi sự thay đổi căn bản về tính chất, tư duy và phương pháp luận trong quản trị điều hành.
Thực hiện chủ trương của Trung ương về tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Ninh đã khẩn trương xây dựng các kế hoạch, phương án và triển khai đồng bộ. Đến nay, 171 đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp thành 54 đơn vị, tương ứng giảm 68,42%. Các cơ quan chuyên môn ở cấp tỉnh và cấp xã được kiện toàn theo hướng tinh gọn, phù hợp với quy mô và yêu cầu quản lý của từng địa bàn.
Ở cấp tỉnh hiện có 14 cơ quan chuyên môn và 1 tổ chức hành chính, giảm 6 cơ quan chuyên môn và 42 tổ chức hành chính, đơn vị sự nghiệp trực thuộc so với trước khi sắp xếp (đạt 25%, vượt định hướng 15% của Trung ương). Ở cấp xã, 239 cơ quan chuyên môn được tổ chức tại 54 xã, phường và đặc khu.
Việc triển khai được thực hiện có trọng tâm, không cào bằng: 21 xã, phường tổ chức 5 phòng chuyên môn; 32 xã, phường và đặc khu Cô Tô tổ chức 4 phòng; riêng đặc khu Vân Đồn tổ chức 6 phòng chuyên môn để đáp ứng khối lượng công việc thực tế.
Song song với tinh gọn đầu mối, bài toán bố trí con người được địa phương xác định là yếu tố then chốt để bộ máy mới vận hành thông suốt. Nói về vấn đề này, ông Bùi Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Nội vụ thành phố Quảng Ninh khẳng định: Trong bố trí cán bộ, thành phố thực hiện nhất quán phương châm "đúng người, đúng việc, đúng thời điểm, đúng địa bàn". Nơi nào thiếu cán bộ hoặc có khối lượng công việc tăng cao thì kịp thời tăng cường, biệt phái cán bộ có kinh nghiệm; nơi nào còn dôi dư cấp phó thì ưu tiên sắp xếp trong nội bộ, điều động về cơ sở hoặc giải quyết chế độ theo quy định.
Mục tiêu cuối cùng của việc sắp xếp là tạo ra một hệ thống chính trị hoạt động hiệu lực, hiệu quả, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo trực tiếp. Thực tế ghi nhận tại các trung tâm hành chính công trên địa bàn cho thấy rõ những chuyển biến tích cực trong quy trình tiếp nhận và xử lý thủ tục.
Anh Trần Văn Hồng, đại diện một doanh nghiệp tại Quảng Ninh chia sẻ, anh đến Trung tâm Hành chính công thành phố đổi giấy đăng ký phương tiện thủy nội địa là tàu du lịch. Quá trình làm thủ tục rất nhanh chóng và thuận tiện, đặc biệt là khâu tiếp đón, hướng dẫn cho doanh nghiệp và khách khi đến làm thủ tục. Dù đạt nhiều kết quả bước đầu, quá trình vận hành mô hình mới cũng phát sinh không ít áp lực, nhất là khi nhiệm vụ được phân cấp triệt để về cho cấp xã nhưng năng lực cán bộ chưa đồng đều.
Chỉ ra những vướng mắc từ thực tiễn, ông Nguyễn Tuấn Thắng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Hồng Gai, thành phố Quảng Ninh cho biết: Khó khăn lớn nhất là khối lượng phân cấp xuống rất lớn, trong khi năng lực chuyên môn sâu ở một số lĩnh vực đặc thù như đất đai, quy hoạch, công nghệ thông tin... cần thêm thời gian để cán bộ tích lũy. Việc làm chủ công nghệ, dữ liệu mới cũng chưa đồng đều giữa các vị trí.
Nhận diện rõ thách thức này, Quảng Ninh xác định tinh gọn không thể là phép tính cơ học về giảm đầu mối mà phải đi liền với nâng cao chất lượng đội ngũ.
Trong năm 2026, địa phương đã điều động, biệt phái hơn 200 công chức, viên chức về cơ sở; điều động, luân chuyển 27 công chức, viên chức làm Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã, phường, đặc khu, tập trung vào các lĩnh vực then chốt như đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính và chuyển đổi số. Đồng thời, 9 lãnh đạo, quản lý cấp phòng được điều động về công tác tại Ủy ban Nhân dân cấp xã nhằm vừa giải quyết tình trạng dôi dư, vừa bổ sung nhân lực chất lượng cho cơ sở.
Những thay đổi trực tiếp tại địa bàn đã mang lại niềm tin rõ rệt cho người dân địa phương. Anh Nguyễn Văn Sơn, người dân thành phố Quảng Ninh nhận xét: Sau khi bộ máy được sắp xếp, công việc của người dân được giải quyết thuận tiện hơn. Cán bộ gần gũi, làm việc với phong cách chuyên nghiệp, giải quyết các thủ tục hành chính rất nhanh gọn và dứt khoát.
Nâng cao năng lực hội nhập
Một bộ máy tinh gọn và mạnh không chỉ giải quyết tốt công việc nội bộ mà còn giúp chuyển hóa năng lực quản trị thành năng lực kết nối và cạnh tranh. Với đường biên giới trên bộ, trên biển, hệ thống cửa khẩu quốc tế và cảng biển hiện đại, Quảng Ninh đang cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả bằng các mô hình hợp tác thực chất.
Trọng tâm trong định hướng này là dự án xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam)-Đông Hưng (Trung Quốc). Ngày 11/2/2026, hai bên đã chính thức khởi động dự án. Theo kế hoạch, giai đoạn 1 (năm 2026), hai bên tập trung hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, các luồng chuyên dụng và Trung tâm điều hành thông minh; giai đoạn 2 (2027-2030) tiếp tục mở rộng quy mô, nâng cao năng lực thông quan, phát triển logistics, thương mại điện tử và hệ thống kho bãi hiện đại. Việc đưa công nghệ hiện đại vào quản lý cửa khẩu cũng đòi hỏi sự thay đổi tương ứng về phương thức tổ chức và sử dụng lao động.
Về giải pháp nhân sự cho mô hình này, ông Trương Mạnh Hùng, Phó trưởng ban Thường trực Ban Quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh cho biết: Với việc áp dụng cửa khẩu thông minh, sử dụng các trang thiết bị hiện đại soi chiếu và giám sát quản lý hàng hóa, Ban phải có kế hoạch đào tạo và tinh giản bộ máy.
Những cán bộ không đáp ứng được yêu cầu công nghệ cao sẽ được luân chuyển, đồng thời tuyển dụng thêm lực lượng vận hành thiết bị chuyên sâu. Mô hình này giúp giảm lao động thủ công, tiết kiệm chi phí ngân sách cho Nhà nước và chi phí cho doanh nghiệp.
Song song với hạ tầng cửa khẩu, Quảng Ninh tiếp tục đẩy mạnh hợp tác toàn diện với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) trên các lĩnh vực hạ tầng, logistics, kinh tế số, thương mại điện tử, du lịch, văn hóa, giáo dục, y tế và khoa học-công nghệ.
Nói về tư duy đối ngoại trong giai đoạn mới, ông Hồ Văn Vịnh, Giám đốc Sở Ngoại vụ thành phố Quảng Ninh khẳng định: Công tác đối ngoại không còn dừng lại ở việc tìm kiếm những mối quan hệ hữu nghị chung chung, mà phải xác định rõ hợp tác với ai, về lĩnh vực gì và mang lại lợi ích cụ thể gì cho người dân, doanh nghiệp, địa phương cũng như cho quốc gia.
Từ một thủ tục hành chính được giải quyết nhanh gọn ở cơ sở đến những chuyến hàng thông quan thuận lợi qua biên giới, Quảng Ninh là minh chứng cho thấy việc tinh gọn bộ máy, phân cấp quản lý và đẩy mạnh chuyển đổi số chính là nền tảng vững chắc để thành phố mới nâng cao năng lực quản trị, phát huy tối đa lợi thế cạnh tranh và từng bước nâng tầm vị thế trong giai đoạn phát triển mới./.
(TTXVN/Vietnam+)