Từ hai địa giới đến một không gian phát triển
Trên công trường Khu bến cảng quốc tế Mỹ Thủy, những khối bê tông, cấu kiện đê chắn sóng đang từng bước vươn ra biển. Phía trong, máy móc, phương tiện thi công hoạt động giữa vùng cát trắng ven biển. Công trình chưa hoàn thành, nhưng hình hài của một cửa ngõ giao thương mới đã dần hiện rõ.
Từ Mỹ Thủy nhìn về phía Bắc, cảng Hòn La đang gắn với Trung tâm Điện lực Quảng Trạch và những dự án công nghiệp quy mô lớn. Phía Tây là các cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, La Lay, Cha Lo, kết nối với Lào và xa hơn là Thái Lan.
Những địa danh từng thuộc hai tỉnh nay cùng nằm trong một không gian kinh tế, mở ra khả năng tổ chức lại các tuyến vận tải, trung tâm logistics, khu công nghiệp và vùng nguyên liệu.
Ngày 12/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 202/2025/QH15, quyết định sắp xếp toàn bộ diện tích và dân số hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị thành tỉnh Quảng Trị mới, với diện tích khoảng 12.700 km², dân số 1.870.845 người. Trung tâm chính trị - hành chính đặt tại Đồng Hới.
Nhưng ý nghĩa lớn nhất của cuộc sáp nhập của Quảng Trị không chỉ nằm ở những con số về diện tích hay dân số, điều quan trọng hơn là cơ hội phá bỏ sự chia cắt trong quy hoạch, đầu tư và phân bổ nguồn lực, hình thành một cấu trúc phát triển có quy mô lớn hơn, sức cạnh tranh mạnh hơn.
Ngay từ khi xây dựng đề án hợp nhất, HĐND tỉnh Quảng Trị trước đây đã kiến nghị Trung ương tích hợp quy hoạch hai địa phương theo hướng tái cấu trúc không gian phát triển, phân bổ nguồn lực hài hòa, tránh tư duy cục bộ và khoảng cách phát triển quá lớn giữa các vùng.
Tinh thần ấy được cụ thể hóa trong Nghị quyết điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, được HĐND tỉnh thông qua ngày 27/2/2026. Lần đầu tiên, không gian phát triển của tỉnh mới được tổ chức theo ba hành lang kinh tế, bảy cực tăng trưởng và hai phân vùng, thay cho cách tiếp cận dựa trên địa giới hành chính cũ.
Ba hành lang kinh tế gồm trục Bắc - Nam phía Đông gắn với cao tốc, quốc lộ, đường sắt và đường ven biển; trục Bắc - Nam phía Tây gắn với đường Hồ Chí Minh, kinh tế rừng và năng lượng tái tạo; trục Đông - Tây xuyên Á kết nối các cửa khẩu với cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm logistics.
Những động lực đang thành hình
Cuối tháng 9/2026, Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn và Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Hoàng Phương trực tiếp kiểm tra hàng loạt dự án trọng điểm ở phía Nam tỉnh, từ cảng Mỹ Thủy, Quốc lộ 15D, Cảng hàng không Quảng Trị đến các tuyến đường ven biển kết nối Hành lang kinh tế Đông - Tây.
Những cuộc kiểm tra cho thấy một thực tế: Tỉnh mới có thêm dư địa phát triển, nhưng nhiều công trình chiến lược vẫn phải chạy đua với tiến độ giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng kết nối.
Ở phía Bắc, Trung tâm Điện lực Quảng Trạch đang hình thành một cực công nghiệp năng lượng lớn. Ngày 20/10/2026, dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch II được khởi công, phát động thi đua xây dựng, cùng thời điểm công bố Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I phát điện lên lưới điện quốc gia.
Ở phía Nam, cảng Mỹ Thủy được kỳ vọng trở thành đầu mối vận chuyển hàng hóa từ các khu công nghiệp, vùng nguyên liệu và các tuyến thương mại xuyên biên giới. Cảng hàng không Quảng Trị, với chuyến bay kỹ thuật ngày 15/10, tạo thêm kỳ vọng về một phương thức kết nối mới.
Nếu những dự án này vận hành đồng bộ, Quảng Trị sẽ có điều kiện hình thành mạng lưới vận tải đa phương thức, kết hợp đường bộ, đường biển, đường sắt và hàng không.
Tại cuộc làm việc với tỉnh ngày 21/10/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh: Quảng Trị không chỉ hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng, mà phải tận dụng lợi thế này để thu hút công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ kỹ thuật, hình thành những chuỗi giá trị mới.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu tập trung cụ thể hóa quy hoạch đã điều chỉnh, lựa chọn những dự án hạ tầng đủ lớn để hình thành hành lang kinh tế, chuỗi liên kết sản xuất, thương mại và logistics.
Từ di sản đến những chuỗi giá trị mới
Không gian phát triển sau sáp nhập còn mở ra cơ hội đặc biệt cho du lịch của Quảng Trị. Từ những hang động kỳ vĩ của Phong Nha - Kẻ Bàng, du khách có thể tiếp tục hành trình về Thành cổ Quảng Trị, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, địa đạo Vịnh Mốc, rồi lên Khe Sanh, Lao Bảo, khám phá lịch sử chiến tranh, văn hóa bản địa và cảnh quan miền núi.
Nếu trước đây, hai địa phương xây dựng những sản phẩm du lịch tương đối độc lập, thì nay tỉnh mới có điều kiện kết nối di sản thiên nhiên với hệ thống di tích lịch sử cách mạng, du lịch biển, du lịch sinh thái và trải nghiệm văn hóa cộng đồng.
Theo báo cáo tại cuộc làm việc với Phó Thủ tướng, từ đầu năm đến ngày 21/10, Quảng Trị đón khoảng 9,3 triệu lượt khách, tăng 11,67% so với cùng kỳ; tổng thu dịch vụ đạt hơn 10.800 tỷ đồng.
Ở phía Tây, vùng cà phê Khe Sanh đang tìm hướng phát triển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và du lịch trải nghiệm. Những vùng rừng rộng lớn mở ra cơ hội phát triển lâm nghiệp bền vững, kinh tế carbon, dược liệu và nông nghiệp xanh.
Không gian mới, không thể giữ cách làm cũ
Tại xã Mỹ Thủy, nơi cùng lúc triển khai nhiều dự án động lực, bài toán phát triển không chỉ là thiếu vốn hay thiếu nhà đầu tư, mà còn là thiếu nhân lực xử lý hồ sơ giải phóng mặt bằng.
Cuối tháng 9/2026, lãnh đạo tỉnh quyết định tăng cường năm cán bộ có chuyên môn về đất đai, môi trường, tài chính, khiếu nại và thẩm định để hỗ trợ địa phương tháo gỡ công việc.
Sau khi tiếp nhận lực lượng tăng cường, Chủ tịch UBND xã Mỹ Thủy Cáp Xuân Tá cho biết công việc đã có chuyển biến rõ rệt. Câu chuyện ở Mỹ Thủy phản ánh một thách thức lớn sau sáp nhập: Địa bàn rộng hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, nhưng năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở chưa đồng đều.
Những khó khăn ấy thể hiện trong kết quả phát triển kinh tế. Chín tháng năm 2026, GRDP Quảng Trị ước tăng 8,42%, thấp hơn kịch bản 9,26%, xếp thứ 24/34 tỉnh, thành phố. Giải ngân đầu tư công chưa đạt yêu cầu, một số dự án lớn chậm tiến độ, trong khi tình trạng thừa, thiếu cán bộ cục bộ vẫn tồn tại.
Địa giới hành chính đã được mở rộng. Nhưng không gian phát triển chỉ thực sự được mở ra khi những rào cản về tư duy, thủ tục, hạ tầng và trách nhiệm được tháo gỡ. Và thành công của cuộc sáp nhập, suy cho cùng, không nằm ở quy mô của một tỉnh lớn hơn, mà ở cơ hội phát triển và chất lượng cuộc sống tốt hơn của người dân.