Quốc Học, ngôi trường đặc biệt của bao lớp hiền tài - Kỳ cuối: Cống hiến cho Tổ quốc

Bộ sách "Quốc học Huế xưa và nay" dày đến 1.612 trang do Hội Cựu học sinh Quốc Học thực hiện vào năm 2013, đã công phu sưu tập và giới thiệu 830 gương mặt thầy trò Quốc Học, phần lớn trong đó là những người hiền tài nổi tiếng qua 130 năm.

Họ tài giỏi trên mọi lĩnh vực

Họ đã đóng góp tài trí trong tất cả mọi lĩnh vực của đời sống quốc gia, dân tộc, và có mặt ở khắp năm châu: chính trị, xã hội, văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công nghệ, giáo dục, y tế, văn học, nghệ thuật, thể thao… Nhiều nhất là lĩnh vực nghiên cứu khoa học, văn nghệ, chính trị, giáo dục, y tế…

Phải có một cuốn từ điển danh nhân Quốc Học mới có thể ghi chép đầy đủ danh sách hiền tài Quốc Học. Xin nhắc ra đây những tên tuổi lớn để bạn thấy vì sao người ta gọi Quốc Học là nơi sản sinh và nuôi dưỡng lớp lớp hiền tài nước Việt.

Lớp nhân tài Quốc Học đầu tiên đó là những người đã đỗ đạt cao trong các kỳ thi của triều đình, vào Quốc Học để học tiếng Pháp và khoa học Tây phương, như: Phan Chu Trinh, Ngô Đức Kế, Đào Nguyên Phổ, Phạm Liệu, Kỳ Ngoại Hầu Cường Để… Họ là những nhà ái quốc lớn, nhà cải cách xã hội đầu thế kỷ 20 của Việt Nam.

Quốc Học là nơi sản sinh rất nhiều nhân tài trong lĩnh vực chính trị, nhiều người đã trở thành lãnh đạo của quốc gia, lãnh tụ của dân tộc. Nổi bật trong những danh nhân đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh, tức Nguyễn Sinh Côn - học sinh Quốc Học niên khóa 1908-1909 (tên trong hồ sơ của trường là Nguyễn Sinh Côn).

Đó là những nhà cách mạng xuất sắc: Trần Phú (Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam); Hà Huy Tập (Tổng Bí thư thứ ba của Đảng Cộng sản Việt Nam); Lê Duẩn (Tổng Bí thư thứ bảy của Đảng Cộng sản Việt Nam); Phan Đăng Lưu (Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Đảng 1938); Nguyễn Chí Diểu (Bí thư Tỉnh ủy Gia Định); Phạm Văn Đồng (Thủ tướng Chính phủ 1955 - 1987); Võ Nguyên Giáp (Đại tướng, Bộ trưởng Quốc phòng); Tạ Quang Bửu (Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp); Hải Triều (nhà lý luận)…

• Quốc Học, ngôi trường đặc biệt của hiền tài nước Việt - Kỳ 1: Lập Quốc gia học đường để đào tạo nhân tài

• Tặng sách và bản đồ về di sản Hồ Chí Minh cho Trường THPT chuyên Quốc Học Huế

• Sân trường kỷ niệm - Kỳ 1: Hè 1985, nước mặn, sắt vụn và đổi tiền

Lĩnh vực nghiên cứu khoa học là nơi mà nhân tài Quốc Học đã đóng góp rất nhiều công sức. Họ là các chuyên gia đầu ngành, trong lĩnh vực khoa học tự nhiên - y học: GS Tôn Thất Tùng (y học), GS Đặng Văn Ngữ (y học), GS Nguyễn Xiển (khí tượng thủy văn), GS Thái Văn Trừng (sinh thái học), GS Nguyễn Văn Trương (lâm học), GS Tôn Thất Trình (nông học), GS Nguyễn Cảnh Toàn (toán học), Nguyễn Thúc Hào (toán học), GS Hoàng Tụy (toán học).

Ngoài ra còn có GS Nguyễn Hoàng Phương (vật lý), GS Đào Thế Tuấn (nông học), GS Hoàng Thiếu Sơn (địa lý), GS Võ Quý (sinh học), GS Nguyễn Văn Hai (toán học), GS Trần Thanh Vân (vật lý, Pháp), GS Nguyễn Xuân Vinh (hàng không vũ trụ, Mỹ), PGS Nguyễn Thiện Tống (kỹ thuật hàng không), GS Lê Bá Khánh Trình (toán học)…

Nhân tài Quốc Học trong lĩnh vực khoa học xã hội với những tên tuổi hiển hách: GS Hoàng Xuân Hãn (giáo dục, lịch sử), GS Đào Duy Anh (sử học, văn hóa học), GS Đặng Thai Mai (văn hóa, văn học, xã hội), GS Cao Xuân Huy (văn hóa), GS Nguyễn Từ Chi (văn hóa), GS Đinh Xuân Lâm (sử học), GS Cao Xuân Hạo (ngôn ngữ học), GS Nguyễn Tài Cẩn (ngôn ngữ học), GS Hoàng Tuệ (ngôn ngữ học).

Về lĩnh vực này còn nhiều tên tuổi khác, như bác sĩ Nguyễn Khắc Viện (nhà văn hóa), GS Thái Văn Kiểm (văn hóa học), GS Nguyễn Khánh Toàn (giáo dục học), GS Lê Trí Viễn (văn học), GS Lê Văn Hảo (văn hóa học, Pháp), GS Cao Huy Thuần (sử học, Pháp), GS Vĩnh Sính (sử học, Canada), GS Nguyễn Thế Anh (sử học, Pháp), GS Bửu Hội (hóa dược, Pháp), GS Thái Kim Lan (triết học, Đức)…

Mảnh đất nở rộ nhân tài

Đặc biệt, lĩnh vực văn học - nghệ thuật là mảnh đất nở rộ nhiều nhân tài xuất thân Quốc Học.

Có đến hơn 65 tác giả lớn của các bộ môn nghệ thuật, trong đó nhiều nhất là lĩnh vực văn học: 40 người. Trong 45 nhà thơ của Phong trào Thơ mới mà sách "Thi nhân Việt Nam" giới thiệu, thì đã có 13 nhà thơ đã từng học Quốc Học. Và đó là những thi nhân tiêu biểu: Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Bích Khê, Nguyễn Xuân Sanh…

Danh sách văn sĩ - thi nhân xuất thân Quốc Học phải kể tiếp, đó là: Tố Hữu, Thanh Tịnh, Nguyễn Văn Bổng, Ngô Kha, Nguyễn Khoa Điềm, Trần Vàng Sao, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Bửu Ý, Võ Quê, Mường Mán, Vĩnh Quyền… Và còn rất nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng khác không thể kể hết trên trang báo giới hạn này.

Lĩnh vực âm nhạc với rất nhiều nhạc sĩ nổi tiếng, đó là: Nguyễn Văn Thương, Phạm Tuyên, Trần Hoàn, Hoàng Thi Thơ, Văn Giảng, Lê Mộng Nguyên, Hoàng Nguyên, Châu Kỳ, Phạm Mạnh Cương, Tôn Thất Tiết…

Lĩnh vực mỹ thuật với những tên tuổi xuất sắc của nền mỹ thuật Việt Nam: Nguyễn Phan Chánh, Phạm Đăng Trí, Điềm Phùng Thị, Tôn Thất Đào, Tôn Thất Văn, Vĩnh Phối, Bửu Chỉ… Sân khấu, điện ảnh với đạo diễn Lê Mộng Hoàng, đạo diễn Lê Cung Bắc, kịch tác gia Bửu Tiến…

Trò hiền tài nhờ thầy xuất sắc

Bạn đã rất bất ngờ trước danh sách nhân tài Quốc Học - hiền tài Việt Nam. Để tạo ra lớp lớp học trò tài giỏi như thế thì phải có đội ngũ nhà giáo tài ba. Ngay từ lúc mới thành lập, giáo viên Quốc Học phải là người thầy giỏi đã qua sát hạch và lựa chọn.

Suốt 130 năm qua, thầy giáo Quốc Học vẫn luôn là người tốt nghiệp xuất sắc ở các trường sư phạm, hoặc thầy giỏi từ các trường phổ thông được chọn về. Họ không chỉ là người thầy trí cao, tâm sáng, mà còn là những nhà quản lý giáo dục xuất sắc.

Đó là những tên tuổi sáng ngời của giáo dục Việt Nam: Võ Liêm Sơn, Hồ Đắc Hàm, Lê Văn Miến, Đặng Thai Mai, Nguyễn Lân, Nguyễn Đình Hàm, Dương Thiệu Tống, Nguyễn Hữu Ba, Nguyễn Thúc Hào, Ưng Quả, Nguyễn Dương Đôn, Phạm Đình Ái, Nguyễn Văn Hai, Nguyễn Hữu Thứ, Thân Trọng Hy, Tôn Thất Dương Kỵ…

Gương mặt Quốc Học hôm nay

Quốc Học từng nổi tiếng là "lò toán học", nơi sản sinh nhiều nhân tài toán học của Việt Nam. Đó là những cái tên sáng ngời trong bảng vàng toán học Việt Nam: Hồ Đình Duẩn (huy chương đồng toán học quốc tế - IMO 1978), Lê Bá Khánh Trình (huy chương vàng và giải đặc biệt IMO 1979), Ngô Phú Thanh (HCB IMO 1982), Nguyễn Văn Lượng (HCB IMO 1983), Hoàng Ngọc Chiến (HCĐ IMO 1983)…

Quốc Học hôm nay vẫn tiếp tục là nơi sản sinh và nuôi dưỡng nhân tài. Bảng vàng Quốc Học tiếp tục ghi danh: Hoàng Ngọc Thạch (HCĐ vật lý quốc tế năm 2000), Đinh Anh Minh (HCV vật lý quốc tế 2010), Trương Đông Hưng (HCV sinh học quốc tế 2017), Nguyễn Hy Hoài Lâm (HCĐ tin học quốc tế 2017), Hồ Ngọc Vĩnh Phát (HCB tin học quốc tế 2021), Trương Văn Quốc Đạt (HCB sinh học quốc tế 2022), Hồ Đức Trung (HCB sinh học quốc tế 2024), Bùi Hoàng Đại Dương (HCB sinh học quốc tế 2025), Trần Lê Thiện Nhân (HCB vật lý quốc tế 2025)…

Học sinh Trường THPT chuyên Quốc Học đã sưu tập trọn bộ huy chương quốc tế năm môn toán, lý, hóa, sinh, tin.

Với lịch sử 130 năm hiển hách như thế, Quốc Học quả là xứng đáng danh xưng: Ngôi trường đặc biệt của hiền tài nước Việt.

Gương mặt đặc biệt nhất của Quốc Học hôm nay

Đó chính là Lê Viết Quốc, cựu học sinh chuyên toán Quốc Học 1997 - 2000. Tiến sĩ Lê Viết Quốc là một trong những nhà nghiên cứu khoa học máy tính có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) của thế giới hiện nay. Ông là người đồng sáng lập Google Brain, nghiên cứu cấp cao tại Google DeepMind, tham gia đặt nền móng cho AI thế hệ mới, là người khởi xướng và phát triển AutoML (AI tự thiết kế AI).

Mới đây, Lê Viết Quốc vừa cùng các chuyên gia "bộ não AI" của Google rời công ty, sáng lập start-up Discovery Loop, tập trung vào giải pháp trí tuệ nhân tạo nhằm tối ưu việc nghiên cứu khoa học.

Khát vọng cống hiến là hướng đi của học sinh Quốc Học hôm nay

"Nếu truyền thống là gốc rễ, tri thức là nền tảng, thì khát vọng cống hiến chính là hướng đi của học sinh Quốc Học hôm nay. Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là đào tạo những học sinh giỏi, mà còn là bồi dưỡng những con người có tầm nhìn, có khát vọng và đủ năng lực kiến tạo tương lai.

Đó là cách Quốc Học kế thừa xứng đáng truyền thống 130 năm và khẳng định vị thế trong thời đại mới".

Nhà giáo Nguyễn Phú Thọ - Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Quốc Học

Ngay từ đầu thế kỷ XX, Quốc Học đã là một ngôi trường hiện đại, nơi chuyển giao tri thức nhân loại, với tầm nhìn trăm năm...