Công nhân sản xuất tại một nhà máy vốn FDI ở Ninh Bình - Ảnh: HÀ QUÂN
Theo hồ sơ tổng kết gần 10 năm thi hành Luật An toàn, vệ sinh lao động (2016-2025), Bộ Nội vụ đánh giá các chỉ tiêu chủ yếu về an toàn, vệ sinh lao động được cải thiện.
Thu nhiều, chi ít
Trong đó, số lao động được khám, phát hiện bệnh nghề nghiệp bình quân tăng từ hơn 110.000 người/năm lên trên 394.000 người/năm. Tần suất tai nạn lao động chết người giảm còn 4,77/100.000 lao động.
Trước đó, giai đoạn 2016-2020, tỉ lệ này là 5,61/100.000 lao động.
Do tần suất tai nạn giảm, số người bị tai nạn và chi phí cho các vụ việc cũng giảm theo, ước tính tiết kiệm hàng ngàn tỉ đồng/năm.
Song, nhiều vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng vẫn xảy ra, gây thiệt hại lớn về người.
Ví dụ ngày 3-4-2024, tai nạn tại Công ty Than Thống Nhất - TKV khiến 4 người tử vong. Ngày 22-4-2024, vụ tai nạn tại Công ty CP Xi măng và Khoáng sản Yên Bái làm 10 người thương vong.
Đúng Ngày Quốc tế lao động 1-5-2024, tai nạn tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Gỗ Bình Minh khiến 6 người chết, 5 người bị thương.
Nguyên nhân tai nạn có rất nhiều nhưng chủ yếu liên quan đến thiết bị không bảo đảm an toàn, thiếu huấn luyện, không trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân hoặc người lao động vi phạm quy trình làm việc.
Đáng chú ý, nguồn lực Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp rất lớn nhưng việc sử dụng còn hạn chế. Giai đoạn 2020-2025, tổng thu quỹ khoảng 32.700 tỉ đồng, trong khi tổng chi các chế độ chưa đến 1.500 tỉ đồng. Như vậy, bình quân mỗi năm, quỹ thu khoảng 5.400 tỉ đồng nhưng chi chỉ khoảng 250 tỉ đồng.
"Điều này cho thấy quỹ có dư địa tài chính để tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao mức bảo vệ người lao động và tăng cường các hoạt động phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp" - Bộ Nội vụ nêu.
Hồ sơ cũng nêu số người tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tăng từ 12,76 triệu người năm 2016 lên 17,84 triệu người năm 2024, tức tăng gần 40%. Chính sách cũng điều chỉnh mức đóng từ 1% xuống 0,5%, cho phép giảm còn 0,3% với doanh nghiệp đủ điều kiện, cũng góp phần giảm chi phí sản xuất.
Trong dịch COVID-19, việc áp dụng mức đóng 0% giúp doanh nghiệp giảm chi phí, có thêm nguồn lực duy trì hoạt động. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ cho rằng phạm vi bảo vệ của chính sách vẫn chưa đầy đủ, đặc biệt với người làm việc theo hợp đồng dưới 1 tháng hoặc người đã hưởng lương hưu nhưng tiếp tục đi làm.
Công nhân làm việc tại một nhà máy ở TP.HCM - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Đưa AI vào phòng ngừa tai nạn lao động
Dẫn khuyến nghị của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Bộ cho rằng hệ thống bảo hiểm tai nạn lao động hiện đại cần kết hợp 3 trụ cột gồm: phòng ngừa, bồi thường và phục hồi chức năng. Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp không chỉ chi trả chế độ mà còn cần hỗ trợ nghiên cứu khoa học, đánh giá rủi ro và cải thiện điều kiện làm việc tại doanh nghiệp.
Thực tế, giai đoạn 2021-2025, khoảng 2-3 triệu lượt người được huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động mỗi năm. Nhiều doanh nghiệp, tổ chức tự huấn luyện thêm khoảng 2-5 triệu lượt người/năm.
Một số doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, xây dựng và logistics còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), camera thông minh, thiết bị chuyên dụng để nhận diện hành vi không an toàn và cảnh báo theo thời gian thực.
Với khoảng 55 triệu lao động cả nước, Bộ Nội vụ đề xuất rà soát, hoàn thiện chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo hướng nâng cao vai trò phòng ngừa của quỹ.
Nghiên cứu mở rộng chi hỗ trợ người sử dụng lao động và người lao động phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Ví dụ hỗ trợ đánh giá rủi ro, cải thiện điều kiện lao động hay áp dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ nhằm loại trừ, giảm thiểu các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc.
Cạnh đó là mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp với người làm theo hợp đồng dưới 1 tháng, hưởng hưu trí song tiếp tục đi làm hay nghiên cứu đơn giản thủ tục hưởng chính sách…
Bộ Nội vụ cũng nêu nếu dùng tối đa 10% số thu của Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp để hỗ trợ các hoạt động phòng ngừa thì kinh phí năm 2026 ước khoảng 750 tỉ đồng.
Trường hợp giả định tăng 20% mức hưởng một số chế độ, số chi của quỹ ước tăng khoảng 50 tỉ đồng/năm. Tổng nhu cầu tăng chi sẽ khoảng 800 tỉ đồng/năm, tương đương khoảng 10,7% số thu của quỹ năm 2026 (ước khoảng 7.500 tỉ đồng).
Với quy mô kết dư và khả năng cân đối thu chi hiện nay, quỹ có đủ khả năng thực hiện các chính sách mới nếu được thông qua.
Theo Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, năm 2025 cả nước xảy ra 240 vụ tai nạn lao động chết người, làm 255 người tử vong, giảm 5 vụ và 13 người chết so với cùng kỳ năm 2024.
Tai nạn lao động chủ yếu xảy ra trong các lĩnh vực xây dựng, khai thác than - khoáng sản, cơ khí, chế biến gỗ, vận hành máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động.
Không có hợp đồng lao động bằng văn bản, bị tai nạn khi làm việc có được bồi thường?Mẹ tôi nay 54 tuổi, hiện đang làm thợ hồ tại một công trình xây dựng. Mẹ tôi không có hợp đồng lao động bằng văn bản với chủ thầu mà chỉ thỏa thuận miệng về công việc và tiền công.