Quy định chồng chéo có thể khiến luật sư rơi vào tình thế “cực kỳ khó xử”

Chiều 27/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi). Với lần sửa đổi này, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo luật bổ sung tiêu chuẩn của luật sư, về bản lĩnh chính trị, có đạo đức tốt và liêm chính. Luật sư cũng bắt buộc phải bồi dưỡng hằng năm về nhận thức chính trị, chuyên môn.

Dự thảo luật sửa đổi đồng thời cho phép giảng viên luật có thể trở thành luật sư.

Theo dự thảo Chính phủ trình, quy trình trở thành luật sư được rút gọn từ 4 bước xuống còn 2 bước (gộp gia nhập đoàn và đăng ký tập sự thành gia nhập đoàn luật sư để tập sự; gộp kiểm tra kết quả tập sự với cấp chứng chỉ hành nghề luật sư thành tổ chức kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ).

Một nội dung đáng chú ý khác liên quan kỳ thi quốc gia về luật sư, dự thảo luật quy định luật sư tập sự hoàn thành thời gian tập sự hành nghề luật sư thì được tham dự kỳ thi quốc gia về luật sư để được cấp chứng chỉ hành nghề. Chính phủ quy định việc tổ chức kỳ thi này để cấp chứng chỉ hành nghề luật sư.

Dự thảo luật cũng cho phép luật sư tập sự thực hiện một số hoạt động theo sự phân công, giám sát của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành bổ sung tiêu chuẩn đối với luật sư là "có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực".

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tiêu chuẩn này tại dự thảo nghị định để bảo đảm phù hợp, thống nhất trong thực tiễn thi hành luật.

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng việc đặt tiêu chuẩn "kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực" như đối với một số chức danh tư pháp trong bộ máy Nhà nước cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn.

Góp ý vào dự thảo luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu tình thế "tiến thoái lưỡng nan" của luật sư xuất phát từ sự xung đột trực tiếp giữa nghĩa vụ bảo vệ thông tin khách hàng và trách nhiệm hình sự về việc tố giác tội phạm.

Ông Diên dẫn điều 6 của dự luật quy định “nghiêm cấm luật sư sử dụng thông tin từ khách hàng để gây bất lợi cho chính khách hàng đó trong vụ việc khác”, nhưng khoản 3 điều 19 của Bộ luật Hình sự lại quy định “người bào chữa phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác thân chủ về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác”.

Quy định chồng chéo này, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, đặt luật sư vào một tình thế "cực kỳ khó xử" khi phải lựa chọn giữa việc giữ bí mật thông tin cho thân chủ (để tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và Luật Luật sư) hay tố giác thân chủ (để tránh bị truy cứu trách nhiệm hình sự).

Với tình huống này, ông Diên đề xuất, xác định rõ trường hợp ngoại lệ của nghĩa vụ bảo mật ngay trong dự thảo Luật Luật sư, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ luật sư khi thực hiện đúng quy định pháp luật.

Bàn về việc bổ sung tiêu chuẩn mới luật sư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh mục tiêu chính là xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn.

Tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị vững vàng, theo Chủ tịch Quốc hội, là điểm mấu chốt, phù hợp với Nghị quyết 27 của Trung ương và các kết luận của Trung ương về xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng...

Chủ tịch Quốc hội lưu ý khi ban hành tiêu chuẩn tránh định tính, vì có thể dẫn tới nguy cơ tùy nghi khi cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư. Chủ tịch Quốc hội đề nghị định nghĩa cụ thể thành tiêu chí đo lường với các tiêu chuẩn luật sư.