Chiều 21/9, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức Tọa đàm “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”. Tọa đàm tập trung phân tích những cơ hội, yêu cầu đặt ra khi Hà Nội hướng tới đưa sông Hồng từ một ranh giới tự nhiên trở thành trục không gian trung tâm.
Phát biểu tại tọa đàm, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách nhìn nhận vị trí của sông Hồng trong cấu trúc phát triển của Thủ đô.
Ông Đức cho biết, trong lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long-Hà Nội, sông Hồng đã bồi đắp nên những vùng đất, tạo lập nhiều xóm làng, bến bãi, không gian giao thương và các lớp trầm tích văn hóa đặc biệt của Thủ đô. Từ dòng sông, Hà Nội đã hình thành, phát triển và mở rộng qua nhiều thế kỷ.
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển đô thị, do những yêu cầu đặc thù về phòng, chống lũ, hệ thống đê điều và nhiều điều kiện lịch sử khác, mối quan hệ giữa thành phố với dòng sông dần có những khoảng cách. Nhiều khu vực đô thị phát triển theo hướng “quay lưng ra sông”; hạ tầng khu vực ngoài đê còn thiếu đồng bộ; khả năng tiếp cận dòng sông của người dân hạn chế. Những giá trị về cảnh quan, sinh thái, văn hóa cũng như tiềm năng phát triển của khu vực hai bên sông chưa được khai thác tương xứng.
Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức khẳng định: “Việc Hà Nội nghiên cứu Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5000, không đơn thuần là điều chỉnh một đồ án quy hoạch, mà là sự thay đổi trong cách nhìn nhận vị trí của dòng sông đối với cấu trúc phát triển của Thủ đô”.
Hội tụ 3 nền tảng để “quay mặt ra sông Hồng”
Từ góc nhìn quy hoạch, kiến trúc, thủy lợi và không gian mặt nước, các chuyên gia đã trao đổi về cách tổ chức trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, khai thác tiềm năng của khu vực ven sông nhưng không làm suy giảm chức năng tự nhiên của dòng sông. Các vấn đề về hành lang thoát lũ, an toàn đê điều, khả năng thích ứng trước biến động của dòng sông... cũng được phân tích tại tọa đàm.
Cho ý kiến tại tọa đàm, KTS Trần Minh Tuấn - Nhóm nghiên cứu Không gian mặt nước Hà Nội cho rằng: Trong quy hoạch trục đại lộ qua sông Hồng, hai tuyến đại lộ dọc hai bên bờ là yếu tố cần phải xem xét rất kỹ từ hiện trạng. Ông lo ngại nếu quy hoạch hai tuyến đường có mặt cắt rộng từ 54 m đến 73 m (8-10 làn xe) có thể sẽ tạo ra sự chia cắt giữa người dân nội đô với dòng sông. Điều này lại mâu thuẫn với định hướng "quay mặt ra dòng sông". “Quay mặt ra sông không phải là xây một dãy nhà quay mặt ra nước, mà là tạo điều kiện cho hàng triệu người dân Hà Nội tiếp cận bờ sông nhiều hơn để sinh hoạt, vui chơi, giải trí và cảm nhận vẻ đẹp hùng vĩ của dòng sông”, KTS Trần Minh Tuấn nhìn nhận.
“Sông Hồng là một dòng sông rất hùng vĩ với biên độ biến động lớn; nếu chỉ nghĩ đơn giản là xây nhà ngoảnh mặt ra sông thì không khác nào làm nhà cạnh đường cao tốc”, KTS Tuấn ví von. Vị chuyên gia nhận định: cần nghiên cứu kỹ và lấy chính sự biến thiên, hùng vĩ của hệ sinh thái sông Hồng làm nét độc đáo riêng cho Hà Nội thay vì tìm cách kiểm soát nó.
Nói thêm về hệ thống sông Hồng, GS. TS Lê Văn Nghị, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm Quốc gia về động lực học sông biển, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cho biết, việc phát triển không gian hai bên đê sông Hồng không phải bây giờ mới đề xuất mà đã được đưa ra từ nhiều quy hoạch trước. Ông khẳng định hiện Hà Nội có đủ cơ hội thực hiện dựa trên 3 nền tảng: thể chế, khoa học và bản thân dòng sông.
Về thể chế, các quy hoạch và khung pháp lý đã cơ bản hoàn thiện. Về khoa học, chúng ta có chuỗi dữ liệu thủy văn đầy đủ từ năm 1957 đến nay và hệ thống hồ chứa thượng nguồn với dung tích rất lớn. Dữ liệu thực tế và các trận lũ gần đây cho thấy dòng chảy sông Hồng đã có sự biến động mạnh; đo đạc trong 10 năm qua ghi nhận đáy sông Hồng bị hạ thấp từ 5 - 10m do nạn khai thác cát, làm mực nước sông xuống rất thấp so với thời điểm lập Quy hoạch 257 năm 2016.
GS Nghị khẳng định: Nhờ sự thay đổi lòng sông và hệ thống hồ chứa, mức độ đảm bảo an toàn chống lũ cho vùng bãi sông hiện nay đã tăng lên rất nhiều, mở ra dư dư địa lớn để phát triển đô thị và sử dụng đất bãi sông. Tuy nhiên, GS.TS Lê Văn Nghị cũng lưu ý nguyên tắc cao độ xây dựng không được thay đổi quá lớn so với cao độ bãi sông hiện tại để không làm mất không gian thoát lũ, đồng thời phải chừa lại những vùng có biên độ dòng chảy lớn để đảm bảo khả năng thoát lũ của dòng sông.