Ấn phẩm được Lev Tolstoy viết và xuất bản trong khoảng năm 1873 đến 1877, được bình chọn là một trong 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời, theo Guardian. Ở Việt Nam, tác phẩm được chuyển ngữ từ sớm. Năm 1937, nhà văn Vũ Ngọc Phan dịch tiểu thuyết và đăng trên tạp chí Pháp Việt tại Hà Nội, báo Tràng An ở Huế, sau đó in thành sách Anna Kha Lệ Ninh. Năm 1973, Nhà xuất bản Đất Sống ấn hành cuốn Anna Karénine, do Mạc Thái Phong dịch theo bản tiếng Pháp của Henri Mongault. Đến năm 1978 có thêm hai bản chuyển ngữ từ tiếng Anh, Pháp của dịch giả Nhị Ca và Dương Tường.
Sau gần 90 năm, chưa có bản dịch trực tiếp từ nguyên tác. Năm 2019, dịch giả Lê Đức Mẫn bắt đầu thực hiện công việc này. Ban đầu, ông không có ý định chuyển ngữ tác phẩm bởi nghĩ nó ''đã có vị trí hàng đầu trên thế giới, chiếm được trái tim của độc giả cả nước suốt thế kỷ qua''. Ông không dám nói bản thân vượt qua được những người đi trước về phong cách diễn đạt tiếng Việt, truyền đạt các thành tố văn hóa và đất nước học của bản gốc. ''Tôi chỉ xin nói rằng tôi đã làm hết sức để có được bản dịch tốt nhất theo khả năng của mình", dịch giả cho hay.
Tiểu thuyết kể cuộc đời của Anna Karenina, một phụ nữ xinh đẹp, thông minh, lãng mạn nhưng cuộc sống nhiều đau khổ. Ở bên người chồng quyền lực Aleksei Karenin nhưng Anna luôn cảm thấy ngột ngạt với cuộc hôn nhân thiếu tình yêu. Bước ngoặt xảy ra khi cô gặp bá tước Vronsky trên một chuyến tàu. Mối tình giữa hai người đẩy Anna vào vòng xoáy của đam mê, đi kèm là sự đàm tiếu của xã hội và những giằng xé nội tâm. Anna dần bị cô lập, mất đi vị thế xã hội, tình mẫu tử bị chia cắt và rơi vào tuyệt vọng.
Không chỉ xoay quanh Anna Karenina - người luôn khao khát tình yêu và được sống thật với cảm xúc của mình, tác phẩm còn đề cập những vấn đề của xã hội quý tộc Nga thế kỷ 19. Đó là mâu thuẫn giữa tự do cá nhân và quan niệm về đạo đức, sự đối lập giữa những giá trị truyền thống và các thay đổi của thời đại.
Hai tập bản dịch tiểu thuyết ''Anna Karenina'' từ tiếng Nga do Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam phát hành đầu tháng 11. Ảnh: Nhà xuất bản cung cấp
Hơn 150 năm từ khi ra đời, tiểu thuyết liên tục được dịch và xuất bản trên toàn thế giới, được giảng dạy ở các trường đại học. Ấn phẩm cũng được chuyển thể thành các bộ phim ở Nga, Hollywood và nhiều nơi khác.
Nhà văn Vladimir Nabokov nhận định Anna Karenina là một trong những tiểu thuyết vĩ đại nhất trong lịch sử văn học. ''Tolstoy đã tạo ra những nhân vật sống động, phức tạp và phản ánh sự phức tạp của đời sống con người, nhất là trong các mối quan hệ tình cảm và xã hội", ông nói. Còn nhà văn William Faulkner cho rằng: "Nếu có một cuốn sách mà bạn cần phải đọc trong đời, đó là Anna Karenina. Tác phẩm là một câu chuyện tuyệt vời, nơi Tolstoy không chỉ phác họa tình yêu, sự đau khổ mà còn vẽ ra một bức tranh toàn diện về xã hội, gia đình và các mối quan hệ".
Lev Nikolayevich Tolstoy (1828-1910), sinh ra trong một gia đình quý tộc ở Nga. Năm 1851, ông hoàn thành truyện ngắn đầu tay Câu chuyện ngày hôm qua. Thời gian sau đó, nhà văn liên tiếp xuất bản các truyện ngắn và vừa trước khi viết Chiến tranh và hòa bình (1865-1869), một trong hai ấn phẩm đồ sộ nhất trong sự nghiệp sáng tác của ông, bên cạnh Anna Karenina.
Một số sáng tác nổi bật khác của Lev Tolstoy là Người Kazak (1863), Con người sống bằng gì (1881), Bản sonata Kreutzer (1889), Phục sinh (1899). Ngoài là tiểu thuyết gia, ông còn là nhà triết học, người theo chủ nghĩa hòa bình, nhà cải cách giáo dục, nhà tư tưởng đạo đức.
Dịch giả Lê Đức Mẫn 85 tuổi, quê ở Hà Nam (nay là Ninh Bình). Năm 1960, ông bắt đầu theo học tiếng Nga tại khoa Ngoại ngữ, trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ra trường, ông về công tác, giảng dạy ở trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội (nay là trường Đại học Hà Nội) đến khi nghỉ hưu năm 2002. Tại đây, ông có hơn 20 năm làm Trưởng bộ môn dịch thuật khoa tiếng Nga.
Ông đã biên dịch hơn 40 tác phẩm văn học từ tiếng Nga sang tiếng Việt, trong đó có nhiều sáng tác nổi tiếng như Trường ca Ác quỷ (Mikhail Lermontov), Và nơi đây bình minh yên tĩnh (Boris Vasilyev), Những người thích đùa (Azit Nexin), Giáo đoàn nhà thờ (Nikolai Leskov), Dân du mục (Ylias Yersenberlin) cùng hàng trăm bài thơ của A.Pushkin và nhiều tác giả khác.
Năm 2012, dịch giả được Hội Nhà văn Việt Nam giao làm Phó Giám đốc Quỹ Hỗ trợ quảng bá văn học Việt Nam - Liên bang Nga. Năm 2017, Hội trao tặng ông giải thưởng trong lĩnh vực dịch thuật với tác phẩm Khổ vì trí tuệ của Aleksandr Griboedov.
Phương Linh