Cần quy định sử dụng AI trong giáo dục
Chỉ sau vài giây nhập câu lệnh, đáp án cho bài toán phức tạp đã hiện ra trên màn hình với đủ cách giải. Không còn là câu chuyện của tương lai, các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang bước vào từng góc học tập, là người bạn đồng hành hằng ngày của nhiều học sinh.
AI mang lại những tiện ích không thể phủ nhận, từ việc gợi ý dàn ý, tóm tắt tài liệu đến hỗ trợ học ngoại ngữ hay giải thích các khái niệm khó. Song, khoảng cách từ việc sử dụng công nghệ như một "trợ lý" đến lạm dụng, biến sản phẩm của máy móc thành kết quả học tập của cá nhân đang ngày càng thu hẹp. Tâm lý ỷ lại vào máy móc khiến không ít học sinh lười tư duy, “copy - paste” nguyên văn câu trả lời để nộp bài mà không qua bất kỳ khâu kiểm chứng hay phân tích nào. Chưa kể, bài nộp ấy liệu có kiến thức của các em không?
Trong khi đó, việc phát hiện học sinh dùng AI không hề dễ dàng, khi các công cụ nhận diện hiện nay chưa thật sự chính xác, đôi khi gây ra sự ngờ vực không đáng có hoặc bỏ sót vi phạm. Một nghiên cứu công bố năm 2026 trên Journal of Education Policy chỉ ra những hạn chế về phương pháp và tính công bằng khi sử dụng các công cụ phát hiện nội dung do AI tạo ra trong giáo dục. Các tác giả cho rằng, AI detector không nên được sử dụng như một căn cứ duy nhất để đưa ra kết luận về hành vi của người học. Chính học sinh cũng rơi vào sự bối rối vì thiếu một hành lang hướng dẫn nhất quán. Theo Ánh Dương, một học sinh lớp 8 tại phường Đống Đa (Hà Nội) chia sẻ, có môn học, giáo viên khuyến khích ứng dụng công nghệ để mở rộng góc nhìn; nhưng ở môn khác, việc xuất hiện dấu vết của AI lại bị xem là vi phạm quy chế.
Nhà trường cũng phải xác định rõ đâu là cách sử dụng được phép, đâu là hành vi vi phạm. Trước đó, tại cuộc họp về công tác thi tốt nghiệp THPT và chuẩn bị năm học 2026-2027, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã lưu ý nguy cơ: “Giáo viên dùng AI ra đề, học sinh dùng AI giải đề”, đồng thời yêu cầu hoàn thiện hướng dẫn, quy định về ứng dụng AI trong giáo dục. Theo đó, AI cần được khai thác để đổi mới dạy học, nhưng phải được quản lý để không thay thế vai trò của giáo viên và năng lực của người học.
Văn hóa “sử dụng AI minh bạch”
Để AI thật sự trở thành “bệ phóng” cho trí tuệ, điều cấp thiết hiện nay là cụ thể hóa các quy định của ngành thành chuẩn mực ứng xử hằng ngày trong lớp học. Từ tháng 3/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành Công văn số 1420/BGDĐT-GDPT về việc tăng cường chỉ đạo thực hiện thí điểm nội dung giáo dục AI cho học sinh phổ thông làm cơ sở thực tiễn. Bước sang năm học 2026-2027, công tác này chính thức được triển khai đại trà sau khi Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng thay mặt Bộ GD&ĐT ký Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT ban hành Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông, kết hợp với hướng dẫn thực hiện chi tiết tại Công văn số 5588/BGDĐT-GDPT ngày 19/8/2026. Theo đó, nội dung cốt lõi có thời lượng 12 tiết/lớp/năm học được tích hợp linh hoạt qua các chuyên đề, môn học nhằm xây dựng năng lực số toàn diện cho người học.
Mới đây nhất, Sở GD&ĐT Hà Nội đã chính thức ban hành Kế hoạch số 4758/KH-SGDĐT triển khai nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên trên toàn thành phố. Trong đó, yêu cầu 100% cơ sở giáo dục phải xây dựng Quy tắc sử dụng AI trong nhà trường. Đáng chú ý, học sinh từ cấp THCS trở lên khi nộp sản phẩm học tập có ứng dụng AI bắt buộc phải thực hiện quy tắc “khai báo“: Ghi rõ tên công cụ, phạm vi AI hỗ trợ và phần việc do bản thân tự thực hiện. Việc khai báo này được định vị là minh chứng về tính trung thực và trách nhiệm cá nhân, chứ không dùng làm căn cứ tự động cộng hay trừ điểm đánh giá. Quy định này mở ra một cách tiếp cận minh bạch để phân định rõ AI ở ranh giới hỗ trợ hay làm thay toàn bộ nội dung.
Phương pháp đánh giá của giáo viên vì thế cũng cần đổi mới song hành. Điển hình là tiết dạy thử nghiệm ứng dụng iPad và AI tại Trường tiểu học Đống Đa (TP Hồ Chí Minh) vào tháng 4/2026 cho thấy, việc đánh giá quá trình thông qua thảo luận, thuyết trình và phản biện trực tiếp sẽ giúp thầy cô nhận diện đúng năng lực thực chất của học sinh thay vì chỉ phụ thuộc vào sản phẩm đầu ra.
Bài toán cốt lõi hiện nay không phải là đưa AI ra khỏi lớp học, mà là hình thành một văn hóa sử dụng AI minh bạch theo đúng tinh thần các văn bản chỉ đạo của ngành giáo dục. Việc dạy học sinh biết ứng dụng AI một cách có trách nhiệm chính là trang bị bản lĩnh để thế hệ trẻ tự suy nghĩ, biết kiểm chứng và chịu trách nhiệm với tri thức của chính mình trong kỷ nguyên số.
NGỌC MAI