Robot trổ tài họa sĩ

Tại London, một cánh tay robot đang gây chú ý khi trổ tài phác họa chân dung con người, sau quá trình học hỏi từ họa sĩ người Anh Patrick Tresset. Dự án cho thấy trí tuệ nhân tạo không chỉ xử lý dữ liệu, mà còn có thể được hướng dẫn để tái tạo một phần kỹ năng nghệ thuật đặc trưng. Tuy nhiên, thành quả này chưa biến robot thành họa sĩ hoàn chỉnh, bởi cỗ máy vẫn thiếu nhận thức về đối tượng mà nó đang vẽ. Patrick Tresset huấn luyện robot trong khuôn khổ dự án AIKON-II, được hậu thuẫn một phần bởi học bổng Leverhulme Trust tại Khoa Máy tính, Trường Goldsmiths thuộc Đại học London. Người học trò đặc biệt sở hữu một cánh tay cơ khí, cùng hệ thống “mắt” kết nối với bộ não nhân tạo để quan sát khuôn mặt và điều khiển quá trình phác thảo. Nhờ cấu tạo đó, robot có thể tiếp nhận những dấu hiệu thị giác cần thiết, sau đó chuyển chúng thành các nét vẽ trên giấy. Cánh tay robot trước hết quan sát Tresset làm việc, đặc biệt chú ý cách ông phác thảo chân dung từ một người mẫu đang ngồi trước mặt. Sau giai đoạn theo dõi, nó bắt đầu thực hành những gì đã học, tái hiện các thao tác bằng những đường thẳng, nét cong và nét ngoằn ngoèo. Điều kiện thuận lợi nhất cho robot là người mẫu ngồi yên, bởi mọi chuyển động đều có thể khiến quá trình quan sát và dựng hình trở nên khó khăn hơn. Dù chỉ gồm những nét vẽ đơn giản, các đường phác thảo vẫn kết hợp thành hình ảnh một khuôn mặt có thể nhận ra, tạo ấn tượng đặc biệt với người xem. Những tác phẩm này cho thấy robot đã đạt được thành công bước đầu trong việc mô phỏng một phần khả năng vẽ của Tresset. Thành quả cũng gợi mở câu hỏi thú vị về ranh giới giữa việc bắt chước thao tác của con người và thật sự hiểu ý nghĩa nghệ thuật phía sau thao tác ấy. “Người máy họa sĩ” lần đầu ra mắt công chúng tại triển lãm nghệ thuật Kinetica ở London, nơi nó thực hiện hơn 100 bức chân dung trong thời gian kéo dài hơn hai ngày. Số lượng tác phẩm đáng kể giúp khách tham quan trực tiếp quan sát cách cánh tay cơ khí làm việc, thay vì chỉ nhìn những hình ảnh trình diễn được chuẩn bị sẵn. Mỗi bức vẽ trở thành bằng chứng cụ thể cho nỗ lực kết hợp giữa nghệ thuật, robot học, tầm nhìn máy tính và trí tuệ nhân tạo. Dự án AIKON được triển khai theo hai hướng nghiên cứu chính, trong đó hướng thứ nhất tập trung khảo sát các bản phác thảo và ghi chép lưu trữ của những họa sĩ. Hướng còn lại dựa trên kiến thức khoa học, công nghệ hiện đại, cùng những hiểu biết về hệ thống nhận thức và các cơ chế sinh học thần kinh của con người. Hai hướng tiếp cận này giúp nhóm nghiên cứu tìm cách mô phỏng bằng máy tính những quá trình phức tạp tạo nên một bản phác thảo chân dung. Giáo sư Frederic Fol Leymarie, cộng sự của Tresset, cho biết tiến bộ gần đây trong phần cứng máy tính, tầm nhìn máy tính và trí tuệ nhân tạo đã mở ra khả năng xây dựng các mô phỏng tinh vi hơn. Những mô phỏng ấy không nhằm tái tạo toàn bộ năng lực của họa sĩ, mà tập trung vào một phần cụ thể, đó là quan sát và phác thảo khuôn mặt. Cách tiếp cận giới hạn này giúp nhóm nghiên cứu biến một kỹ năng nghệ thuật khó nắm bắt thành chuỗi hành động mà máy móc có thể học và thực hiện. Dẫu vậy, robot hiện vẫn chỉ làm được những gì đã được huấn luyện, chưa tự hiểu mình đang vẽ ai hoặc vì sao một đường nét cần xuất hiện ở vị trí nhất định. Bước tiếp theo của Tresset và Leymarie là tinh chỉnh cỗ máy, để nó có thể tự suy nghĩ và hình thành phong cách vẽ riêng thay vì đơn thuần lặp lại cách làm của người thầy. Nếu đạt được mục tiêu đó, AIKON sẽ giúp công chúng nhìn rõ hơn cách công nghệ tiến gần nghệ thuật, đồng thời nhận ra khoảng cách còn lại giữa mô phỏng kỹ năng và sáng tạo thực sự.