Rơm không chỉ để đốt, giờ có thể xây nhà, trường học, văn phòng

Theo kết quả từ nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học Buildings tại Anh, lượng rơm dư thừa từ hoạt động sản xuất nông nghiệp hàng năm có thể cung cấp đủ vật liệu xây dựng cho tối đa 300.000 căn nhà thấp tầng. Việc đưa phế phụ phẩm nông nghiệp này vào kết cấu công trình sẽ giúp lưu giữ từ 1,8 đến 3,1 triệu tấn khí thải CO₂ mỗi năm trong suốt vòng đời sử dụng thay vì sớm quay trở lại bầu khí quyển do đốt bỏ hoặc phân hủy. Khi các loài cây ngũ cốc sinh trưởng và hấp thụ lượng lớn carbon dioxide từ môi trường xung quanh, phần carbon đó sẽ được giữ lại bền vững trong hệ thống tường nhà. Mặc dù số lượng 300.000 căn nhà được đưa ra dựa trên mô hình tính toán lý thuyết về nguồn rơm và các kịch bản xây dựng, thực tế tại nước Anh hiện nay mới chỉ ghi nhận chưa tới 20 công trình mới dùng rơm mỗi năm. Nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng, Đại học Bath đã nghiên cứu giải pháp tường khung gỗ nhồi rơm ép chặt được sản xuất hoàn chỉnh tại nhà máy trước khi chuyển ra công trường lắp ráp. Ngôi nhà thử nghiệm BaleHaus được dựng tại Đại học Bath vào năm 2009 nhằm theo dõi liên tục khả năng cách nhiệt, độ ẩm, độ kín khí cũng như độ bền của cấu trúc tường rơm. Sau một thời gian vận hành thử nghiệm, công trình BaleHaus đã được tháo dỡ hoàn toàn rồi di chuyển khoảng 80m trước khi được lắp đặt lại bằng chính những tấm tường cũ. Theo đánh giá từ nhóm nghiên cứu, rào cản lớn nhất hiện nay không phải là sự thiếu hụt nguyên liệu rơm mà là việc tổ chức vận chuyển rơm từ nông trại đến công trường một cách tối ưu. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt lực lượng thợ thi công lành nghề cùng những rào cản về quy định xây dựng, bảo hiểm và tâm lý dè dặt của doanh nghiệp cũng cản trở việc nhân rộng mô hình. Tận dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp, Pháp được ghi nhận là một trong những quốc gia tiên phong sử dụng rơm phổ biến trong ngành xây dựng hiện đại. Mạng lưới Xây dựng bằng rơm Pháp ước tính nước này đã có khoảng 5.000 công trình sử dụng kiện rơm và trung bình mỗi năm có thêm khoảng 500 công trình mới được triển khai. Vật liệu tự nhiên này được ứng dụng đa dạng từ nhà ở riêng lẻ, chung cư cho đến các văn phòng làm việc, trường học và công trình công cộng. Đáng chú ý, Pháp đã ban hành bộ quy tắc chuyên môn về xây dựng bằng rơm từ hơn 10 năm trước để tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật chuẩn hóa cho toàn bộ thị trường. Các công trình đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và được thi công bởi nhân lực qua đào tạo bài bản có thể dễ dàng mua bảo hiểm tương tự các công trình xây dựng truyền thống. Một ví dụ tiêu biểu cho độ bền của vật liệu này là căn nhà Maison Feuillette ở Montargis, được xây dựng từ năm 1920 bằng khung gỗ nhồi rơm và vẫn được sử dụng tốt sau hơn một thế kỷ. Công trình Maison Feuillette hiện được coi là nhà rơm lâu đời nhất thế giới và đang đóng vai trò làm trung tâm nghiên cứu, giới thiệu kỹ thuật xây dựng bằng rơm tại Pháp. Tại Mỹ, phương pháp xây dựng bằng kiện rơm đã chính thức được đưa vào Bộ quy chuẩn nhà ở quốc tế 2024 với các chỉ dẫn chi tiết về tường rơm, lớp trát, kết cấu và tải trọng. Đức cũng áp dụng các hướng dẫn chuyên môn cụ thể đối với rơm làm vật liệu cách nhiệt, kết cấu khung gỗ, kỹ thuật trát và khả năng chống cháy. Khi được nén chặt và bọc kín bằng lớp trát đúng kỹ thuật, tường khung gỗ nhồi rơm có thể đạt khả năng chịu lửa từ 30 đến 90 phút tùy thuộc vào phương án thiết kế. Bên cạnh yếu tố chống cháy, kiểm soát độ ẩm là vấn đề kỹ thuật đặc biệt quan trọng để bảo vệ độ bền của vật liệu rơm trong suốt thời gian vận hành công trình. Tại Úc, cơ quan chức năng quy định kiện rơm đưa vào xây dựng phải có độ ẩm dưới 15% và khuyến nghị mức tối ưu là dưới 10% để hạn chế nguy cơ hư hỏng. Do rơm ngấm nước kéo dài dễ dẫn tới hư hại kết cấu, việc thi công đòi hỏi hệ thống mái che, chân móng vững chắc và lớp trát bảo vệ bề mặt chuẩn xác. Yêu cầu khắt khe về bảo quản đã thúc đẩy xu hướng sản xuất sẵn các tấm tường nhồi rơm ngay tại nhà máy sản xuất vật liệu. Quy trình tiền chế giúp kiểm soát chặt chẽ độ nén, độ ẩm cùng tiêu chuẩn chất lượng của tường rơm trước khi chuyển tới lắp dựng hoàn thiện trên công trường.