Kết thúc phiên giao dịch sáng 29/9, VN-Index tạm dừng ở mức 1.779 điểm, giảm 1,44 điểm so với phiên trước và là phiên giảm thứ 2 liên tiếp kể từ đầu tuần.
Một tuần sau khi chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng theo tiêu chí của FTSE Russell từ thị trường cận biên lên mới nổi, các nhà đầu tư không giấu sự thất vọng.
“Sau khi nâng hạng chính thức, danh mục cổ phiếu mã đỏ nhiều hơn xanh, tổng khoản đầu tư ngày càng lỗ dù tôi mua chủ yếu cổ phiếu dòng cơ bản như ngân hàng, chứng khoán”, anh Ngọc Hoàng (một nhà đầu tư ở TPHCM) than thở.
Không chỉ nhà đầu tư, nhiều môi giới và lãnh đạo công ty chứng khoán cũng bày tỏ sự bất ngờ với diễn biến của VN-Index ở hiện tại: Khối ngoại vẫn bán ròng miệt mài và dòng tiền trong nước trầm lắng.
“Thị trường tới thời điểm hiện tại cũng rất khó khăn, rất chán, thanh khoản thị trường rất thấp. Em cũng khá mệt mỏi vì thị trường đang ảm đạm quá lâu”, Hoàng, môi giới một công ty khoán phân trần trong nhóm tư vấn đầu tư của anh với gần 1.000 thành viên.
"Mua tin đồn, bán sự thật"
Tuần giao dịch đầu tiên sau nâng hạng chưa tạo hiệu ứng như kỳ vọng khi VN-Index giảm 1,68% về điểm số. Thanh khoản khớp lệnh giảm khoảng 20-21% và khối ngoại bán ròng hơn 2.700 tỷ đồng.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Võ Kim Phụng, Giám đốc phân tích Công ty chứng khoán BETA, nêu một trong những nguyên nhân chính là thị trường đã kỳ vọng khá nhiều vào câu chuyện nâng hạng trước ngày chính thức có hiệu lực. Do đó, khi sự kiện xảy ra hiệu ứng ngắn hạn không còn quá lớn.
Quan trọng hơn, dòng vốn từ nâng hạng FTSE không vào Việt Nam một lần mà được phân bổ theo nhiều giai đoạn (giải ngân vào tháng 9 là 10%; tháng 3/2027 thêm 20%; tháng 6/2027 thêm 35% và tới tháng 9/2027 giải ngân phần còn lại 35%). Giai đoạn đầu chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ, trong khi một số quỹ thuộc nhóm thị trường cận biên phải giảm tỷ trọng Việt Nam.
“Trong ngắn hạn có thể xuất hiện tình trạng “quỹ cũ bán trước, quỹ mới mua dần”, khiến cho dòng vốn ngoại chưa cải thiện ngay. Chưa kể, các quỹ chủ động không bắt buộc phải mua cổ phiếu Việt Nam chỉ vì được nâng hạng. Họ sẽ còn xem xét những yếu tố quan trọng khác như định giá, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận, tỷ giá, thanh khoản, quản trị doanh nghiệp cũng như triển vọng nền kinh tế”, ông Phụng nói.
Khối ngoại bán ròng nhiều phiên sau nâng hạng chính thức (Ảnh chụp màn hình).
Theo giới phân tích, bối cảnh thị trường hiện tại cần tách rõ hai câu chuyện: nâng hạng là vốn cấu trúc dài từ 12-24 tháng; còn VN-Index trong thời gian qua bị chi phối bởi lãi suất, dòng tiền, tỷ giá, kỳ vọng lạm phát, triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp và tâm lý toàn cầu.
Tròn một tuần nâng hạng, vì sao vốn ngoại tiếp tục bán ròng còn thanh khoản trong nước không cải thiện?
Ông Huỳnh Anh Huy, Giám đốc phân tích ngành - Công ty chứng khoán Kafi, nói rằng diễn biến vừa qua khá điển hình cho kịch bản "mua tin đồn, bán sự thật". Ngoài cơ chế giải ngân theo từng giai đoạn, tổng vốn thụ động theo FTSE ước khoảng 2 tỷ USD, chỉ bằng hơn một nửa lượng vốn khối ngoại đã bán ròng từ đầu năm (khoảng 3,6 tỷ USD). Nâng hạng là lực đỡ, nhưng tự nó chưa đủ để đảo chiều dòng vốn.
Chưa kể, nâng hạng có hiệu lực đúng lúc môi trường toàn cầu bất lợi. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 5%, cao nhất kể từ 2007, Fed vừa tăng lãi suất và đồng USD mạnh lên. Dòng tiền toàn cầu vẫn vào cổ phiếu, nhưng chủ yếu chảy về thị trường Mỹ và nhóm công nghệ, chưa quay lại Việt Nam.
“Lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 3 tháng khoảng 7,2%, một số ngân hàng huy động thực tế trên 9%. Dư nợ cho vay ký quỹ (margin) ở mức kỷ lục khoảng 435.000 tỷ đồng, trong khi thanh khoản trên sàn HoSE lùi về quanh 16.000 tỷ đồng/phiên. Nhà đầu tư cá nhân vì vậy thận trọng hơn”, ông Huỳnh Anh Huy nói.
Bao giờ thị trường “bùng nổ”?
Theo các chuyên gia, việc thị trường chưa “bùng nổ” như kỳ vọng sau một tuần không có nghĩa câu chuyện nâng hạng thất bại mà nên nhìn đây là câu chuyện trung và dài hạn hơn là một “cú hích” tức thời cho VN-Index. Bởi thực tế về cơ bản, thị trường chưa khởi sắc không phải vì nền tảng cơ bản doanh nghiệp đang suy yếu. Nguyên nhân lớn nhất nằm ở dòng tiền và chi phí vốn đang kéo dòng vốn ra khỏi thị trường chứng khoán.
Ông Hoàng Huy, Giám đốc Phòng nghiên cứu khách hàng tổ chức, Công ty chứng khoán Maybank, nhận định Việt Nam được FTSE nâng hạng là một bước tiến quan trọng về mặt dài hạn, nhưng tác động đến dòng vốn không nhất thiết diễn ra ngay lập tức. Trong ngắn hạn, dòng tiền toàn cầu vào các thị trường mới nổi vẫn tương đối thận trọng, trong khi một phần kỳ vọng về nâng hạng đã được phản ánh vào giá trước thời điểm chính thức.
Nhà đầu tư thất vọng với chứng khoán (Ảnh: Lam Giang).
Trong môi trường chi phí vốn toàn cầu còn cao và nhà đầu tư quốc tế vẫn ưu tiên tài sản an toàn hoặc các thị trường lớn đã ổn định hơn, Việt Nam chỉ là một trong nhiều lựa chọn. Dòng vốn thụ động từ nâng hạng không đủ mạnh để đảo ngược xu hướng chung này trong ngắn hạn.
“Thị trường thời gian tới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào diễn biến dòng vốn quốc tế, môi trường lãi suất - tỷ giá và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp. Khi các yếu tố này thuận lợi hơn, cùng với quá trình gia tăng tỷ trọng Việt Nam trong các bộ chỉ số quốc tế, thanh khoản và định giá thị trường có thể được hỗ trợ”, ông Hoàng Huy nói.
Ở thời điểm hiện tại, nhà đầu tư nên duy trì quan điểm thận trọng, ưu tiên doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, triển vọng lợi nhuận rõ ràng và định giá hợp lý, thay vì chỉ kỳ vọng vào hiệu ứng nâng hạng trong ngắn hạn.
Theo ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao Công ty chứng khoán KIS Việt Nam, để thị trường đảo chiều xu thế giảm hiện tại của VN-Index là khối ngoại phải mua ròng trở lại. Bởi không chỉ nhà đầu tư nước ngoài mà thị trường đang có nhiều dòng tiền “cá mập” khác chờ bên ngoài hoặc để trong tài khoản công ty chứng khoán. Chỉ khi khối ngoại mua ròng trở lại, dòng tiền thông minh cũng sẽ đi theo giúp thị trường khởi sắc hơn.
“Khối ngoại có thể mua nhóm Vingroup, mua những cổ phiếu vốn hóa lớn như HPG, VNM, VCB… còn dòng tiền thông minh từ nhà đầu tư lớn trong nước sẽ chọn nhóm cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ. Nếu hai tín hiệu này cùng nhập cuộc, thị trường sẽ khởi sắc trở lại và nhà đầu tư cần quan sát”, ông Phương nói.
Ngoài ra, các nhà đầu tư cần theo dõi tín hiệu lạm phát có tăng mạnh hay không trong dịp cuối năm; mặt bằng lãi suất có tác động mạnh tới nền kinh tế cũng như doanh nghiệp không, và cuối cùng là chờ đợi tín hiệu của dòng tiền.
Ông Võ Kim Phụng nói rằng, sau khi câu chuyện nâng hạng đã trở thành hiện thực, thị trường sẽ cần những động lực mới mang tính cơ bản hơn. Trước hết là kết quả kinh doanh quý III và triển vọng lợi nhuận năm 2027; triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục tăng tốt sẽ là nền tảng quan trọng nhất để hỗ trợ định giá cổ phiếu, đặc biệt khi mặt bằng định giá cổ phiếu đã ở vùng tương đối hấp dẫn so với lịch sử.