Những ngày qua, TPHCM liên tục xuất hiện các trận mưa lớn kéo dài, khiến nhiều khu vực ngập sâu, giao thông bị ảnh hưởng. Các chuyên gia khí tượng thủy văn nhận định đợt mưa này có nhiều điểm khác với những đợt mưa thường thấy tại Nam Bộ.
Mưa lớn còn diễn ra trong tháng 10
Trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, cho biết, mưa trong hai ngày qua ở TPHCM không phải là mưa ngắn mà có thể gọi là mưa dai, hơi khác với tính chất mưa của miền Nam.
Mưa ở miền Nam thường là mưa rào và dông, thỉnh thoảng diễn ra khoảng nửa tiếng hoặc một tiếng. Hai ngày qua, những cơn mưa lớn diễn ra trên diện rộng, gần như toàn bộ TPHCM, mưa kéo dài cả chiều tối, gây ngập úng nghiêm trọng.
Theo bà Lan, đối với Nam Bộ nói chung và TPHCM nói riêng, trong suốt những tháng mùa mưa, nhất là đầu mùa, mưa chủ yếu do gió mùa Tây Nam. Gió mùa Tây Nam mạnh thì mưa nhiều, yếu thì mưa ít.
Mưa lớn, ngập nước khiến giao thông ùn tắc tại khu vực ngã tư Hàng Xanh, TPHCM vào tối 1/10 (Ảnh: Nam Anh).
Trong hai ngày qua, hình thế thời tiết gây mưa không chỉ do gió Tây Nam mà còn có dải hội tụ nhiệt đới nằm bắc ngang qua khu vực Nam Bộ. Những ngày trước đó, dải hội tụ này nằm ở miền Trung. Kể từ ngày 30/9, một đợt không khí lạnh từ lục địa Trung Quốc tràn xuống vùng Đông Bắc Việt Nam, kết nối với áp cao trên biển tạo ra lưỡi áp cao, đẩy rãnh hội tụ nhiệt đới từ miền Trung xuống miền Nam.
Mưa lớn trong hai ngày vừa qua do dải hội tụ nhiệt đới kết hợp với gió Tây Nam.
Bà Lan cho biết, gió Tây Nam cũng yếu, nhưng do có dải hội tụ nhiệt đới nên mưa nhiều hơn. Dải hội tụ này đi ngang qua khu vực nào thì mưa ở khu vực đó. Bề rộng của dải hội tụ thường kéo dài khoảng 100-300km.
Thêm nữa, áp cao Tây Thái Bình Dương lấn vào kết hợp với không khí lạnh làm cho gió thổi vào khu vực hội tụ với gió Tây Nam từ vịnh Thái Lan đi qua. Hai đới gió này hội tụ với nhau, tạo điều kiện cho những ổ mây dông phát triển mạnh ở độ cao nửa trên của tầng đối lưu (khoảng 6km trở lên). Những khối mây dông phát triển mạnh như vậy sẽ gây mưa rất lớn.
Khối mây này đi ngang qua miền Nam, trong khi miền Bắc và miền Trung không mưa hoặc mưa rất ít, nên dồn hẳn hơi ẩm xuống khu vực miền Nam và một vài nơi ở Đông Nam Bộ, đặc biệt là TPHCM và Đồng Nai.
Nhiều người vất vả trên đường về nhà vào tối 1/10 do mưa ngập (Ảnh: Nam Anh).
Đối với TPHCM nói riêng và Nam Bộ nói chung, tháng 9-10 là hai tháng mưa nhiều nhất trong mùa mưa. Trong tháng 10 này, những đợt không khí lạnh từ Siberia xuống đến lục địa Trung Quốc và lan truyền xuống phía Nam.
Không khí lạnh không tới miền Nam, nhưng đẩy dải hội tụ đi xuống gần Nam Bộ hơn. Nếu trên Biển Đông có một cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới, gió mùa Tây Nam sẽ mạnh lên.
“Như vậy, có thể nói tháng 10 là tháng mưa nhiều nhất, cho nên chắc chắn trong tháng 10 sẽ còn những đợt mưa với cường độ lớn như vừa qua. Thông thường, tháng này có khoảng 15-20 ngày mưa, dự kiến vài ngày có những trận mưa lớn như thời gian qua”, chuyên gia Lê Thị Xuân Lan nói.
Vũ lượng cao hơn trung bình nhiều năm
Ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, cho biết, lượng mưa ghi nhận tại các trạm trên địa bàn TPHCM được tính từ 7h ngày 29/9 đến 7h ngày 2/10.
Trong đó, trạm Lê Minh Xuân ghi nhận tổng lượng mưa 366,6mm trong 3 ngày. Mức mưa này cao hơn tổng lượng mưa trung bình nhiều năm (TBNN) tháng 9-10 tại trạm có lượng mưa cao nhất TPHCM, vốn chỉ khoảng 310-340mm.
Ngoài trạm Lê Minh Xuân, một số khu vực khác cũng ghi nhận tổng lượng mưa trong 3 ngày ở mức cao, như Bình Chánh 184mm, Thuận An 171,2mm và Thủ Dầu Một 168,8mm. Các trạm Bến Cát ghi nhận 134,2mm, An Phú 130,4mm, Hóc Môn 117,4mm, Thủ Đức 114,4mm, Cát Lái 109,6mm, Củ Chi 91mm…
Hai học sinh phụ mẹ đẩy xe giữa đường ngập (Ảnh: Nam Anh).
Về nguyên nhân TPHCM xuất hiện những trận mưa lớn trong thời gian ngắn, ông Hưng cho biết vào những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, các hình thế thời tiết dịch chuyển nhanh, tạo nên tình trạng bất ổn định khí quyển mạnh trên khu vực Nam Bộ.
Trên các tầng khí quyển cao, hệ thống áp cao cận nhiệt đới lấn nhanh về phía Nam Bộ. Tuy nhiên, hình thế này không đứng yên mà nâng trục lên phía Bắc qua Trung Bộ, tạo nên sự bất ổn định lớn trong khí quyển. Cùng với đó, các hội tụ gió tầng thấp tại khu vực cũng hoạt động mạnh.
Ngoài ra, trong những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10, hoạt động đối lưu trên khu vực Nam Bộ còn được hỗ trợ bởi pha thuận của sóng Equatorial Rossby (ER), với tín hiệu sóng thể hiện rõ trên khu vực Đông Dương và Biển Đông.
"Sóng ER góp phần tăng cường hội tụ và điều kiện ẩm, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho đối lưu phát triển mạnh. Khi kết hợp với gió mùa Tây Nam và nguồn ẩm dồi dào, điều này khiến các cơn mưa dông xuất hiện trên khu vực Nam Bộ và TPHCM mạnh hơn", ông Hưng nói.
So với những năm trước, ông Hưng cho biết đợt mưa lớn vừa qua là kết quả của sự kết hợp nhiều hình thế thời tiết, tạo nên tình trạng hội tụ ẩm mạnh và kéo dài trong nhiều ngày.
Đáng chú ý, sóng hành tinh Rossby vốn có chu kỳ dài. Khi sóng này di chuyển qua khu vực Nam Bộ và kết hợp với các hình thế thời tiết khác gây mưa lớn có thể kéo dài nhiều ngày, thay vì chỉ xảy ra trong 1-2 ngày như thông thường. Đây là một trong những kiểu thời tiết cực đoan trong năm nay tại Nam Bộ và TPHCM.
Nhiều người vất vả đưa xe thoát qua khu vực nước chảy xiết do ngập ở TPHCM (Ảnh: Nam Anh).
Về diễn biến mưa những ngày tới, ông Hưng nhận định tháng 9 và tháng 10 là giai đoạn cao điểm mùa mưa tại Nam Bộ và TPHCM.
Năm nay, các hình thế thời tiết vào cuối tháng 9 và đầu tháng 10 có sự chuyển pha nhanh. Gió Tây Nam giữa tháng 9 còn mạnh nhưng sau đó nhanh chóng suy yếu, đồng thời xuất hiện những đợt chuyển sang gió Đông Bắc yếu.
Các hệ thống khí quyển tầng cao cũng liên tục dịch chuyển vị trí, khiến tình hình mưa diễn biến khá cực đoan. Tại các hội thảo dự báo mùa được tổ chức định kỳ, Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ đã nhấn mạnh rằng năm nay, trong điều kiện El Nino hoạt động mạnh, các trận mưa cực đoan như vừa qua có khả năng gia tăng.
Lượng mưa được dự báo giảm dần từ giữa tháng 10. Dù vậy, không loại trừ khả năng vẫn xuất hiện những ngày có mưa cực đoan. Mùa mưa tại Nam Bộ được nhận định sẽ kết thúc vào khoảng tuần đầu đến tuần giữa tháng 11, sớm hơn so với trung bình nhiều năm.