Loài người đã tạo ra robot có khả năng tự hoàn thiện và tự sản xuất ra “con cháu” giống như mình mà không cần có sự tham gia của con người. Việc dạy dỗ robot cùng không mấy khó khăn. Cuộc chiến giữa con người và robot. (Ảnh minh họa). Các chuyên gia của Viện chế tạo máy công nghiệp và tự động hoá Fr...
Loài người đã tạo ra robot có khả năng tự hoàn thiện và tự sản xuất ra “con cháu” giống như mình mà không cần có sự tham gia của con người. Việc dạy dỗ robot cùng không mấy khó khăn.
Cuộc chiến giữa con người và robot. (Ảnh minh họa).
Các chuyên gia của Viện chế tạo máy công nghiệp và tự động hoá Fraunhofer (CHLB Đức) đã nghiên cứu thành công “robot di truyền”, loại robot có thể tự hoạch định cho mình những nhiệm vụ cụ thể mà không cần có con người tham gia. Tuy nhiên phải nói ngay rằng việc nghiên cứu robot để giải quyết những nhiệm vụ có tính chuyên môn hẹp và sâu vẫn là một nhiệm vụ hết sức phức tạp và tốn nhiều công sức.
Song vẫn có thể đi bằng con đường khác - có thể cài đặt vào robot một tập hợp các thuật toán với những yêu cầu cụ thể, trang bị cho những cỗ máy thông minh này cả chương trình tiến hoá nhân tạo của các nhà lập trình Thụy sĩ. Một thí dụ đợn giản là giao cho robot bài toán chuyển động từ điểm A đến điểm B với hiệu quả cao nhất và robot phải tự mình hoàn thành.
Các chuyên gia của Viện Fraunhofer đã trình diễn một robot dưới dạng một tứ diện nhỏ có những bộ bi đũa và một cụm điều khiển đã được lập trình cùng với khả năng thay đổi hình dạng một cách phù hợp với tình huống để thực hiện việc được giao.
Robot giải quyết bài toán khá nhanh, và hoàn thành các nhiệm vụ với tiêu thụ năng lượng tối thiểu có tính đến cả trọng lực, lực ma sát, sự có mặt những chướng ngại vật trên đường đi (ví dụ các thác nước hoặc những bậc thang trên một địa hình cụ thể).
Đó là một bước tiến rất lớn trong việc sáng tạo ra những cỗ máy biết suy nghĩ, theo kịch bản của các tác phẩm nghệ thuật và các bộ phim viễn tưởng nói lên sự xâm lăng của những người ngoài hành tinh đã chiến thắng loài người và trở thành kẻ thống trị Trái đất.
Hiện nay chưa thể nói mọi hành vi của robot hoàn toàn độc lập với con người, vì vẫn cài đặt vào chúng bộ nhớ của con người và các thuật toán do con người nghĩ ra. Tuy nhiên vẫn chưa lường được khả năng tự suy nghĩ, sáng tạo, tiến hoá của robot trong tương lai.
Song từ những thành công mới của ngành robot học buộc người ta phải nghĩ rằng loài người đang ở ngưỡng cửa một cuộc chiến giữa người và máy. Ba định luật mà nhà văn chuyên viết về khoa học viễn tưởng người Mỹ Asimov nêu ra để khống chế robot trong việc nổi loạn trở thành vấn đề mang đầy tính thời sự
Con người đang tiến gần một bước ngoặt từng xuất hiện trong nhiều tác phẩm khoa học viễn tưởng: những robot có thể tự hoàn thiện, tự tạo ra “con cháu” tương tự mình mà không cần con người trực tiếp tham gia. Các chuyên gia thuộc Viện chế tạo máy công nghiệp và tự động hoá Fraunhofer của CHLB Đức đã nghiên cứu thành công loại “robot di truyền” có khả năng tự hoạch định nhiệm vụ cụ thể. Ý tưởng này lập tức gợi lên hình ảnh cuộc đối đầu giữa người và máy, dù thực tế hiện nay vẫn cách xa những kịch bản robot nổi loạn hoặc thống trị Trái đất.
Nghiên cứu robot chuyên trách những nhiệm vụ hẹp, sâu vẫn đặc biệt phức tạp, bởi mỗi yêu cầu thường đòi hỏi nhiều công sức, kiến thức kỹ thuật cùng quá trình lập trình chính xác. Thay vì cố gắng dạy máy xử lý mọi tình huống bằng mệnh lệnh chi tiết, các nhà khoa học lựa chọn hướng tiếp cận khác, trao cho robot những thuật toán chứa yêu cầu cụ thể. Những cỗ máy này đồng thời được trang bị chương trình tiến hoá nhân tạo do các nhà lập trình Thụy sĩ phát triển, giúp chúng tự tìm phương án phù hợp hơn qua quá trình vận hành.
Bài toán minh hoạ khá đơn giản nhưng giàu ý nghĩa: robot phải di chuyển từ điểm A đến điểm B theo cách hiệu quả nhất, đồng thời tự hoàn thành nhiệm vụ được giao. Nói cách khác, con người đặt mục tiêu, còn robot tự tìm đường đi, tự điều chỉnh hoạt động, tự đánh giá lựa chọn thay vì chỉ lặp lại một chuỗi lệnh cố định. Trong phần trình diễn của Viện Fraunhofer, robot có hình dạng một tứ diện nhỏ, bên trong gồm những bộ bi đũa cùng một cụm điều khiển đã được lập trình.
Thiết kế này cho phép robot thay đổi hình dạng tương ứng với hoàn cảnh, nhờ đó thích nghi tốt hơn khi địa hình hoặc yêu cầu di chuyển thay đổi bất ngờ. Robot đã giải quyết bài toán tương đối nhanh, hoàn thành nhiệm vụ với mức tiêu thụ năng lượng tối thiểu, trong khi vẫn tính đến nhiều yếu tố vật lý quan trọng. Các yếu tố ấy gồm trọng lực, lực ma sát, chướng ngại vật trên đường đi, chẳng hạn thác nước hoặc những bậc thang xuất hiện trong một địa hình cụ thể.
Thành công trên được xem là bước tiến lớn trong nỗ lực tạo ra những cỗ máy biết suy nghĩ, ít nhất theo cách các nhà nghiên cứu mô phỏng khả năng thích nghi. Nó cũng khiến công chúng liên tưởng đến những bộ phim kể về người ngoài hành tinh xâm lăng, đánh bại loài người, sau đó trở thành lực lượng thống trị Trái đất. Tuy vậy, không nên hiểu rằng robot hiện nay đã hoàn toàn độc lập với con người, bởi bộ nhớ và các thuật toán nền tảng vẫn do con người thiết kế, cài đặt.
Khả năng tự lựa chọn của robot hiện chỉ hoạt động trong phạm vi mục tiêu, dữ liệu và quy tắc mà các nhà phát triển đã chuẩn bị từ trước. Điểm đáng chú ý nằm ở tương lai, khi những hệ thống như vậy có thể tiếp tục được cải tiến, tự học hỏi thêm, rồi tạo ra các phương án mà con người khó dự đoán. Nguồn gốc của lo ngại không chỉ là tốc độ robot hoàn thành nhiệm vụ, mà còn nằm ở khả năng chúng tự thay đổi hình dạng, cách vận hành và chiến lược.
Khi robot có thể tự hoàn thiện hoặc sản xuất ra những thế hệ tương tự, con người sẽ phải cân nhắc nghiêm túc cách kiểm soát số lượng, mục tiêu và giới hạn hoạt động. Các thành công mới của ngành robot học vì thế buộc nhiều người đặt câu hỏi liệu nhân loại có đang đứng trước ngưỡng cửa một cuộc chiến giữa người và máy. Dù câu hỏi ấy còn mang màu sắc giả tưởng, sự phát triển của robot di truyền cho thấy ranh giới giữa công cụ do con người điều khiển và hệ thống tự chủ đang thay đổi.
Ba định luật nhằm khống chế robot nổi loạn do nhà văn khoa học viễn tưởng người Mỹ Asimov đề xuất vì thế trở thành vấn đề mang tính thời sự rõ rệt. Những định luật ấy không thể tự động giải quyết mọi rủi ro, nhưng nhắc con người rằng mỗi bước tiến công nghệ cần đi cùng trách nhiệm, giới hạn an toàn và sự giám sát phù hợp.
