Chiều 24.9, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
HẬU KIỂM PHẢI THỰC CHẤT
Tại dự thảo, Chính phủ đề xuất nhiều chính sách nhằm nâng cao chất lượng kiểm soát an toàn thực phẩm (ATTP). Điển hình như bổ sung nghĩa vụ của doanh nghiệp khi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử, điều kiện đảm bảo ATTP của các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến; thực phẩm sau thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ phải đáp ứng mức giới hạn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm; phải đáp ứng điều kiện đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm trước khi sản xuất, nhập khẩu…
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp
Ảnh: TTXVN
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn cho hay sau 15 năm triển khai luật ATTP, vấn đề cốt lõi không còn là bổ sung điều kiện, giấy phép hay thủ tục, mà phải đổi mới mô hình quản trị từ phân tán sang rõ đầu mối, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng hồ sơ sang dữ liệu, truy xuất và xác định trách nhiệm theo chuỗi. Trong đó, hậu kiểm phải thực chất, không có nghĩa mang hồ sơ đã công bố ra để soi lại, hình thành thủ tục tiền kiểm ngầm; mà phải căn cứ vào xuất xứ, nguồn gốc, lịch sử tuân thủ của sản phẩm trên thị trường…
Chủ tịch QH cũng lưu ý dự thảo cần làm rõ ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, ngành, giữa T.Ư với địa phương; phải trả lời được các câu hỏi ngay tại luật: ai chủ trì, ai phối hợp, phối hợp với bộ nào, chính - phụ ra sao, khi sự cố xảy ra thì ai chịu trách nhiệm.
Đồng thời, xác định rõ nhóm nào nhà nước tiền kiểm, nhóm nào hậu kiểm, doanh nghiệp chịu trách nhiệm; kết quả phân tích nguy cơ phải là căn cứ gốc để thiết kế thủ tục. Tiêu chí phân loại nguy cơ cũng cần quy định ngay tại luật, giao Chính phủ ban hành kèm theo danh mục để tránh tùy tiện. Chẳng hạn sữa bột cho trẻ em, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm cho người tiểu đường… cần quy định thuộc nhóm nguy cơ cao nhất; gạo đóng túi hoặc thực phẩm thông thường thì thuộc nhóm hậu kiểm.
"Không lấy ATTP để làm lý do khôi phục cơ chế xin - cho, nhưng cũng không lấy cải cách thủ tục để làm lý do hạ chuẩn ATTP", Chủ tịch QH nhấn mạnh và yêu cầu mọi chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân phải được xây dựng dựa trên bằng chứng khoa học.
TRÁNH TIẾP XÚC CỬ TRI HÌNH THỨC
Sáng cùng ngày, UBTVQH cho ý kiến về dự án luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh quan điểm dân chủ phải đi cùng với pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật, trách nhiệm, nghiêm minh. Theo Chủ tịch QH, người dân không chỉ được biết, được bàn, được cho ý kiến, mà quan trọng hơn là ý kiến đó được tiếp nhận thế nào, ai trả lời, bao giờ trả lời và kết quả ra sao. Mỗi ý kiến phải được tiếp nhận, xử lý kịp thời. Kết quả xử lý như thế nào là rất quan trọng, chứ không chỉ căn cứ vào việc chuyển đơn, chuyển thư để đánh giá.
Công tác tiếp xúc cử tri với nhân dân phải thực chất; không phải cứ tiếp xúc nhiều cuộc là tốt, mà có khi chỉ cần một cuộc nhưng nhiều nơi biết, nhờ hệ thống trực tuyến. Phải tránh tiếp xúc cử tri một cách hình thức, chủ đề tiếp xúc phải liên tục thay đổi để lắng nghe ý kiến của người dân, doanh nghiệp và các thành phần trong xã hội. Cạnh đó, phải quy định rõ đầu mối tiếp nhận, các trường hợp bắt buộc phải phản hồi, thời hạn phản hồi; ý kiến không thuộc thẩm quyền thì phải chuyển đúng nơi và thông báo cho người dân biết, "không để người dân góp ý xong mà không biết ý kiến của mình đi đâu".
Chủ tịch QH cũng đồng tình với quy định họp trực tuyến, bỏ phiếu điện tử, lấy ý kiến trên nền tảng số, song yêu cầu cần quy định đảm bảo người cao tuổi, người dân ở vùng khó khăn, người chưa có điều kiện hoặc chưa có kỹ năng số… vẫn có đầy đủ điều kiện tham gia.
Sau 15 năm triển khai luật An toàn thực phẩm, yêu cầu đặt ra không chỉ là thêm điều kiện, giấy phép hay thủ tục, mà cần thay đổi căn bản cách quản lý để bảo vệ sức khỏe người dân.
Tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh mô hình mới phải chuyển từ quản lý phân tán sang xác định rõ đầu mối, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ hồ sơ sang dữ liệu và truy xuất.
Thông tin do Thanh Niên đăng tải cho thấy dự thảo đang hướng tới một hệ thống kiểm soát thực chất hơn, trong đó trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ quan quản lý và từng khâu trong chuỗi thực phẩm được làm rõ.
Một nội dung đáng chú ý là doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm qua thương mại điện tử sẽ được bổ sung nghĩa vụ, cùng các yêu cầu bảo đảm an toàn đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến.
Thực phẩm sau thu hái, đánh bắt, khai thác hoặc giết mổ cũng phải đáp ứng giới hạn về dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và những tác nhân gây ô nhiễm.
Trước khi sản xuất hoặc nhập khẩu, doanh nghiệp còn phải đáp ứng điều kiện đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo quy định.
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, hậu kiểm không thể biến thành một dạng tiền kiểm ngầm, khi cơ quan quản lý tiếp tục mang toàn bộ hồ sơ đã công bố ra xem xét lại.
Cách làm đúng phải dựa trên xuất xứ, nguồn gốc, lịch sử tuân thủ và những dấu hiệu rủi ro của sản phẩm đang lưu thông trên thị trường.
Như vậy, nguồn lực kiểm tra sẽ tập trung vào nơi có nguy cơ cao, thay vì dàn trải thủ tục lên mọi doanh nghiệp và mọi loại thực phẩm.
Dự thảo cũng cần trả lời rõ cơ quan nào chủ trì, đơn vị nào phối hợp, bộ ngành nào giữ vai trò chính và ai chịu trách nhiệm khi sự cố an toàn thực phẩm xảy ra.
Ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, ngành, giữa Trung ương và địa phương phải được quy định cụ thể để tránh tình trạng nhiều nơi cùng quản lý nhưng không nơi nào chịu trách nhiệm đến cùng.
Doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm tương xứng với sản phẩm, quy trình và thông tin mà mình đưa vào chuỗi cung ứng thực phẩm.
Một nguyên tắc quan trọng được đặt ra là phải phân loại rõ nhóm thực phẩm tiền kiểm và nhóm thực phẩm hậu kiểm, dựa trên kết quả phân tích nguy cơ.
Sữa bột cho trẻ em, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thực phẩm dành cho người tiểu đường được nêu như những nhóm có nguy cơ cao nhất, cần kiểm soát chặt chẽ.
Trong khi đó, gạo đóng túi hoặc thực phẩm thông thường có thể thuộc nhóm hậu kiểm, với cách quản lý linh hoạt hơn nhưng vẫn phải bảo đảm tiêu chuẩn an toàn.
Chủ tịch Quốc hội cảnh báo không được lấy an toàn thực phẩm làm lý do khôi phục cơ chế xin, cho, nhưng cũng không thể nhân danh cải cách thủ tục để hạ thấp chuẩn bảo vệ sức khỏe.
Mọi chính sách tác động trực tiếp đến người dân cần dựa trên bằng chứng khoa học, tiêu chí nguy cơ rõ ràng và những quy định đủ cụ thể để hạn chế tùy tiện.
Cách tiếp cận này vừa giảm gánh nặng không cần thiết cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm những sản phẩm nhạy cảm được kiểm soát nghiêm ngặt hơn.
Cũng trong sáng cùng ngày, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở sửa đổi, với trọng tâm là nâng chất lượng tiếp nhận ý kiến người dân.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng dân chủ phải đi cùng pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật, trách nhiệm và sự nghiêm minh trong xử lý công việc.
Người dân không chỉ được biết, được bàn và được góp ý, mà còn cần biết ý kiến của mình được tiếp nhận ra sao, ai trả lời, thời hạn thế nào và kết quả cuối cùng.
Mỗi ý kiến phải được tiếp nhận, xử lý kịp thời, bởi việc chuyển đơn hoặc chuyển thư tự nó chưa thể hiện rằng vấn đề đã được giải quyết thỏa đáng.
Tiếp xúc cử tri cũng cần tránh hình thức, không phải tổ chức càng nhiều cuộc thì hiệu quả càng cao, bởi một cuộc trực tuyến có thể giúp nhiều địa phương cùng tham gia.
Các quy định tương lai cần xác định đầu mối tiếp nhận, trường hợp bắt buộc phản hồi, thời hạn trả lời và cách thông báo khi ý kiến được chuyển đến nơi khác.
Việc họp trực tuyến, bỏ phiếu điện tử và lấy ý kiến trên nền tảng số được Chủ tịch Quốc hội đồng tình, nhưng phải đi cùng điều kiện tham gia bình đẳng.
Người cao tuổi, người dân vùng khó khăn, người chưa có thiết bị hoặc chưa thành thạo kỹ năng số vẫn cần kênh phù hợp để góp ý và theo dõi kết quả.
Từ an toàn thực phẩm đến thực hiện dân chủ ở cơ sở, điểm chung được nhấn mạnh là quản lý phải rõ trách nhiệm, dựa trên dữ liệu và tạo ra kết quả thực chất cho người dân.
