“Sinh nhật” 30 năm chuột máy tính đầu tiên

Ngày 27/4 cách đây 30 năm, một hệ thống máy tính cá nhân lần đầu xuất hiện trên thị trường cùng thiết bị ngoại vi nhỏ bé nhưng về sau trở thành vật dụng công nghệ quen thuộc: chuột máy tính. Sự kiện ấy mở ra hành trình phát triển đáng chú ý, đưa chuột từ món phụ kiện mới lạ thành công cụ gần như không thể thiếu trong đời sống số. Sau ba thập niên, chuột máy tính thay đổi mạnh về kiểu dáng, kích thước, số nút bấm, công nghệ cảm biến và tính năng hỗ trợ người dùng. Dù vẻ ngoài ngày càng hiện đại, chức năng cốt lõi của thiết bị vẫn được giữ nguyên, đó là điều khiển vị trí con trỏ trên màn hình. Cách gọi “chuột” bắt nguồn từ hình dáng thiết bị cùng sợi dây nối phía sau, gợi liên tưởng đến một chú chuột có chiếc đuôi dài. Tuy vậy, ý tưởng về chuột máy tính không xuất hiện ngay trong thời đại máy tính cá nhân phổ biến, mà đã hình thành từ những nghiên cứu trước đó khá lâu. Vào thập niên 50 của thế kỷ trước, chính phủ Anh phát minh Trackball, thiết bị điều khiển sử dụng bi lăn tương tự công nghệ từng có trong chuột bi. Vì thuộc một dự án bí mật, Trackball của chính phủ Anh khi ấy không được giới thiệu rộng rãi như một sản phẩm thương mại dành cho công chúng. Năm 1963, Douglas Engelbart, giáo sư của Học viện nghiên cứu Stanford tại Mỹ, tình cờ phát minh một thiết bị điều khiển có bi lăn để phục vụ các thí nghiệm. Thiết kế của ông có nhiều nét tương đồng với Trackball bí mật do chính phủ Anh phát triển trong thập niên 50, dù được tạo ra trong một hoàn cảnh nghiên cứu khác. Mẫu thiết bị do Douglas Engelbart thiết kế được xem là hình dáng ban đầu của chuột máy tính, đặt nền móng cho những sản phẩm xuất hiện sau này. Dẫu ý tưởng đã có từ trước, phải đến ngày 27/4/1981, người dùng mới có cơ hội tiếp cận một hệ thống máy tính được bán kèm chuột. Hãng Xeror khi đó bắt đầu đưa ra thị trường hệ thống máy tính Xeror 810, được ghi nhận là máy tính cá nhân đầu tiên bán cùng chuột như một thiết bị ngoại vi. Cột mốc này đánh dấu lần đầu chuột máy tính bước ra khỏi phạm vi ý tưởng, phòng thí nghiệm và các dự án nghiên cứu bí mật. Tiếp đó, năm 1984, Apple trở thành hãng thứ hai giới thiệu máy tính đi kèm chuột điều khiển, thông qua bộ máy Macintosh. Khác với nhiều mẫu chuột hiện đại có nhiều nút, thiết bị của Macintosh chỉ sở hữu một phím bấm, thể hiện cách tiếp cận tối giản trong giai đoạn đầu phát triển. Chuột của Apple còn có tên gọi khá mỹ miều là Lisa Mouse, một sản phẩm thường được nhắc đến khi nhìn lại lịch sử chuột máy tính. Trong 30 năm tồn tại và phát triển, chuột máy tính liên tục được bổ sung nút bấm, công nghệ mới cùng nhiều chức năng hỗ trợ thao tác chính xác và thuận tiện hơn. Dù những cải tiến ấy làm thiết bị linh hoạt hơn, nhiệm vụ quan trọng nhất của chuột vẫn không thay đổi, đó là giúp người dùng điều khiển con trỏ trên màn hình. Từ thiết bị có dây đơn giản, chuột đã trở thành một phần quen thuộc trong cách con người tương tác với máy tính, nhưng giá trị nền tảng vẫn nằm ở thao tác điều khiển trực quan. Douglas Engelbart không nhận được phần thưởng nào cho phát minh của mình, dù mẫu thiết kế ông tạo ra đã góp phần hình thành một trong những thiết bị hữu dụng nhất hiện nay. Vai trò của ông trong lịch sử công nghệ vẫn được công nhận rộng rãi, bởi chuột máy tính đã hỗ trợ hàng triệu người làm việc, học tập và sử dụng máy tính dễ dàng hơn. Ngày nay, Douglas Engelbart vẫn được tôn vinh là “cha đẻ” của chuột máy tính, còn thiết bị nhỏ bé ấy tiếp tục giữ vị trí quen thuộc trên bàn làm việc.