Ngày 12/9, Vua Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV được an táng tại lăng mộ Hoàng gia Karambi ở Fort Portal - thủ phủ Vương quốc Tooro (Uganda), khép lại triều đại kéo dài gần 31 năm. Trong buổi lễ, Edward Rukidi Kijanangoma thực hiện nghi thức thả chín hạt cà phê xuống mộ nhà vua.
Theo Reuters, nghi thức trên đánh dấu việc Kijanangoma chính thức tiếp nhận vai trò kế vị ngai vàng Vương quốc Tooro. Tuy nhiên, cuộc chiến tranh giành quyền lực chưa hoàn toàn khép lại. Người thân trực hệ khẳng định Vua Oyo có con ngoài giá thú.
Edward Rukidi Kijanangoma là con trai cố Hoàng tử Christopher Paul Kijanangoma, em trai của cựu vương Patrick David Matthew Kaboyo Olimi III - cha ruột Vua Oyo. Reuters cho biết ông đã 56 tuổi.
Dù thuộc gia tộc Babiito - dòng họ cai trị Tooro, đời sống của Kijanangoma không gắn liền với cung điện.
Ông làm việc tại đài truyền hình quốc gia Uganda Broadcasting Corporation (UBC) trong vai trò người dẫn chương trình và biên tập viên tin tức, theo xác nhận từ AP.
Một số đồng nghiệp cho biết Kijanangoma kín tiếng về đời tư, không phải ai cũng rõ về xuất thân hoàng tộc của ông.
Sóng gió ngai vàng
Quá trình Kijanangoma từ nhà báo truyền hình đến người kế vị ngai vàng diễn ra chóng vánh, nhưng không dễ dàng.
Trước đó, nhà báo Andrew Mwenda - nhà sáng lập The Independent của Uganda - tiết lộ Ủy ban Kế vị Hoàng gia Tooro đã triệu tập cuộc họp khẩn tại khách sạn Fort Motel ở thành phố Fort Portal, Uganda, vào ngày 4/9. Mục đích là để chọn vua mới cho vương quốc sau sự ra đi của Vua Oyo vào ngày 27/8 ở Mỹ.
Trong cuộc họp đó, cái tên được số đông lựa chọn (15/18 thành viên có mặt) là George Desmond Kamurasi, thủ môn 36 tuổi của câu lạc bộ bóng đá nghiệp dư South East Dons ở London (Anh). Kamurasi cũng là em họ của Vua Oyo, là con trai của người chú khác của vua là Hoàng tử George Desmond “Jimmy” Mugenyi.
Tuy nhiên, Kamurasi đã từ chối ngai vàng vì vẫn còn những trách nhiệm khác phải hoàn thành.
Động thái này buộc các thành viên ủy ban kế vị phải ngồi lại với nhau một lần nữa vào ngày 9/9 và thống nhất được cái tên mới - Kijanangoma.
Mặc dù được hội đồng bô lão công nhận, Kijanangoma lại bị gia đình trực hệ của Vua Oyo - đứng đầu là Thái hậu Best Kemigisa và Công chúa Ruth Komuntale - phản đối. Cùng ngày, họ công bố bản di chúc được viết từ năm 2022, trong đó nhắc đến sự tồn tại của con trai ruột Vua Oyo.
Sáng 10/9, Thái hậu Best Kemigisa Akiiki lên án “nhóm thành viên hoàng tộc tự phong” tự ý chọn ra vua mới, thách thức cả di chúc của Vua Oyo quá cố.
Bà còn tuyên bố gia đình hoàng gia bị quản thúc tại cung điện, không thể tiếp xúc với thế giới bên ngoài.
Gia tộc Babiito bác bỏ cáo buộc, đồng thời không công nhận sự tồn tại của đứa trẻ trong di chúc. Thành viên giấu tên trong ủy ban kế vị nhấn mạnh với đài NTV địa phương rằng con trai nhà vua phải chính thức ra mắt các vị trưởng lão thì mới được cân nhắc cho vị trí đứng đầu hoàng gia.
Theo các nguồn tin ở Uganda, đến chiều 11/9 - ngay sát thời điểm tổ chức tang lễ, vua mới vẫn chưa được xác định. Cuối cùng, chính quyền Uganda phải can thiệp, cho phép Kijanangoma thực hiện nghi lễ chuyển giao quyền lực trong đám tang.
Tuy nhiên, theo giới truyền thông, cuộc chiến kế vị chưa kết thúc, vì Kijanangoma vẫn chưa chính thức đăng cơ.
Cái chết của nhân vật gây tranh cãi
Trong khi tình hình rối ren, vị vua tương lai nhận tin dữ. Anh trai ông - Hoàng tử David Kijanangoma - qua đời sau thời gian chống chọi bệnh ung thư.
Ông Edward Rukidi Kijanangoma thông báo trên X vào ngày 15/9: “Với trái tim nặng trĩu, tôi thông báo về sự ra đi của anh trai tôi, Hoàng tử David Kijanangoma. Hoàng tử David đã chiến đấu với bệnh ung thư trong một thời gian dài”.
Theo Monitor, Hoàng tử David được cho là chống chọi với bệnh ung thư vòm họng trong hơn một năm. Vào tháng 4, gia đình và bạn bè từng kêu gọi công chúng hỗ trợ tài chính để phục vụ việc điều trị.
Ông được cho là cần khoảng 700 triệu shilling Uganda (hơn 178.000 USD) để tiếp cận dịch vụ điều trị ung thư chuyên sâu tại Ấn Độ. Trước đó, ông đã sử dụng hết tiền tiết kiệm cá nhân cho việc điều trị tại Uganda.
Truyền thông địa phương cho hay anh trai tân vương qua đời tại Viện Ung thư Uganda ở Mulago, Kampala, trước thời điểm công bố thông tin do phải chờ xác nhận.
Hoàng tử David từng là tâm điểm của những tranh cãi trong vương quốc. Ông công khai thừa nhận có tham vọng trở thành vua, đồng thời tuyên bố mục tiêu của ông là đoàn kết người Batooro (hay người Tooro) và khôi phục các thiết chế mà ông tin bị quản lý yếu kém.
Năm 2015, ông bị bắt và bị cáo buộc xâm nhập trái phép liên quan đến nghi vấn âm mưu lật đổ người anh em họ. Cùng năm, David và Vua Oyo gặp Tổng thống Yoweri Museveni để giải quyết bất đồng. Sau đó, Tổng thống thành lập ủy ban điều tra các vấn đề của Vương quốc Tooro.
Năm 2017, David tiếp tục kêu gọi đối thoại với Vua Oyo và đề nghị tổng thống hỗ trợ hòa giải. Đến tháng 2/2019, ông công khai tuyên bố đã hòa giải với người anh em họ. David bác bỏ cáo buộc nhận hối lộ từ chính phủ, khẳng định các hành động của mình xuất phát từ mong muốn khôi phục “vinh quang đã mất” của Tooro. Tổng thống Museveni sau đó chỉ đạo hỗ trợ việc làm và hoạt động nông nghiệp cho ông.
Sẽ có hoàng hậu mới?
Cùng với việc Kijanangoma được chọn kế vị, đời tư của ông trở thành chủ đề được dư luận quan tâm.
Vợ hiện tại của ông là Rebecca Amoding-Rukidi, chuyên gia về nhân sự. Theo Pulse Uganda, bà từng làm việc cho một số tổ chức, doanh nghiệp lớn và đang giữ vị trí quản lý nhân sự tại Vivo Energy Uganda - công ty hàng đầu trong lĩnh vực bán lẻ và phân phối dầu khí hạ nguồn tại Uganda.
Rebecca không phải người Tooro, mà đến từ vùng Teso ở miền Đông Uganda. Xuất thân này được cho là cản trở bà trở thành Omugo, tức hoàng hậu theo truyền thống Tooro.
Pulse Uganda dẫn lời các thành viên hoàng tộc cho biết nhà vua được kỳ vọng có người vợ gốc Tooro, am hiểu văn hóa và truyền thống địa phương để thực hiện vai trò nghi lễ.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Kijanangoma phải chấm dứt cuộc hôn nhân hiện tại. Theo truyền thống Tooro, nhà vua có thể có nhiều vợ. Vì vậy, Kijanangoma có thể phải kết hôn thêm với một phụ nữ Tooro để đáp ứng yêu cầu văn hóa đối với vị trí Omugo.
Báo chí Uganda thông tin Kijanangoma từng có cuộc hôn nhân với một phụ nữ Rwanda trước khi đến với Rebecca. Ông cũng được cho là đã có con, nhưng do kín tiếng đời tư nên chưa thể xác nhận.