Sự thật về 'tướng phu thê'

Nhiều người vẫn tin rằng các cặp vợ chồng sống lâu năm thường dần có khuôn mặt giống nhau, tạo nên quan niệm quen thuộc mang tên “tướng phu thê”. Tuy nhiên, nghiên cứu mới của hai nhà khoa học tại Đại học Stanford cho thấy nhận định này không phản ánh chính xác những gì xảy ra với gương mặt các cặp đôi. Kết quả được VnExpress dẫn lại từ The Guardian, Scientific Reports và PLOS One, mở ra cách nhìn khác về sự tương đồng giữa những người cùng chung sống. Năm 2020, Pin Pin Tea-makorn và Michal Kosinski phân tích hình ảnh của 517 cặp vợ chồng, với thời gian hôn nhân kéo dài từ 20 đến 69 năm. Nhóm nghiên cứu so sánh diện mạo của các cặp đôi ở nhiều thời điểm, rồi đối chiếu với hình ảnh khi họ mới kết hôn. Kết quả cho thấy sau nhiều thập kỷ sống bên nhau, khuôn mặt vợ chồng không trở nên giống nhau hơn đáng kể so với giai đoạn ban đầu. Niềm tin về “tướng phu thê” từng được củng cố bởi nghiên cứu năm 1987 của nhà tâm lý học Robert Zajonc thuộc Đại học Michigan. Dựa trên hình ảnh chỉ 12 cặp vợ chồng, ông cho rằng các đôi có thể trông giống nhau hơn sau khoảng 25 năm chung sống. Giả thuyết khi ấy nhận được sự chú ý vì đời sống hằng ngày khiến vợ chồng cùng chia sẻ môi trường, thói quen ăn uống và nhiều biểu cảm. Theo cách giải thích trước đây, việc thường xuyên bắt chước nét mặt, nụ cười hoặc trạng thái cảm xúc của nhau có thể tạo ra những nếp nhăn tương đồng theo thời gian. Những yếu tố này khiến nhiều người quan sát cảm thấy hai vợ chồng có diện mạo ngày càng gần nhau, dù chưa chắc khuôn mặt thực sự biến đổi theo hướng đó. Dù vậy, nghiên cứu tại Stanford không tìm thấy bằng chứng ủng hộ giả thuyết cho rằng hôn nhân lâu dài khiến hai người dần có gương mặt giống nhau. Đáng chú ý, cả những người tham gia đánh giá lẫn phần mềm nhận diện khuôn mặt đều không phát hiện mức tương đồng tăng lên sau nhiều năm kết hôn. Pin Pin Tea-makorn cho biết ban đầu bà tin nhóm nghiên cứu sẽ dễ dàng tìm thấy bằng chứng chứng minh các cặp vợ chồng ngày càng giống nhau. Kết quả bất ngờ buộc các nhà nghiên cứu xem xét một khả năng khác, rằng sự giống nhau đã tồn tại từ trước khi hai người trở thành vợ chồng. Nhóm Stanford nhận định con người thường bị thu hút bởi những người có nhiều điểm tương đồng với mình, từ diện mạo, tính cách đến độ tuổi và trình độ học vấn. Nền tảng văn hóa, lối sống cùng những trải nghiệm tương tự cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình lựa chọn bạn đời ngay từ đầu. Vì vậy, cảm giác “có tướng phu thê” có thể phản ánh sự lựa chọn tự nhiên giữa những người vốn đã sở hữu nhiều nét chung. Một nghiên cứu năm 2018 tại Hong Kong, thực hiện trên 60 cặp vợ chồng, cũng cung cấp thêm cơ sở cho cách giải thích này. Sau khi loại bỏ ảnh hưởng của kiểu tóc, hình dáng tai, kính mắt và lớp trang điểm, người đánh giá vẫn nhận thấy các cặp vợ chồng giống nhau hơn những đôi được ghép ngẫu nhiên. Phát hiện đó cho thấy cảm giác tương đồng không chỉ đến từ quần áo, cách tạo kiểu hay sự chăm chút ngoại hình trong những bức ảnh. Báo cáo của Đại học Stanford kết luận “tướng phu thê” phản ánh cách con người nhận ra sự tương đồng giữa hai cá nhân, chứ không chứng minh khuôn mặt của họ thay đổi vì sống chung. Nói cách khác, hai người có thể trông hợp nhau ngay từ lần đầu gặp gỡ, rồi chính sự tương đồng ấy góp phần đưa họ đến một mối quan hệ lâu dài. Quan niệm dân gian vẫn có giá trị thú vị trong đời sống, nhưng bằng chứng khoa học hiện có chưa cho thấy hôn nhân tự nó khiến vợ chồng ngày càng giống mặt nhau.