Sữa giả bán suốt nhiều năm, đại biểu Quốc hội đề nghị bịt lỗ hổng hậu kiểm

Sữa giả bán nhiều năm, cảnh báo khả năng phát hiện vi phạm

Chiều 24/10, thảo luận tổ về dự án Luật An toàn thực phẩm, đại biểu Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) dẫn vụ gần 600 loại, với 573 nhãn sữa bột giả, do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai suốt khoảng 4 năm. Theo thông tin bà nêu, chất lượng nhiều chỉ tiêu đạt dưới 70% so với mức công bố, doanh thu gần 500 tỷ đồng.

Đại biểu nhận định vụ việc cho thấy cơ chế tự công bố theo Nghị định số 15 của Chính phủ đã bị lợi dụng, trong khi hậu kiểm không theo kịp.

"Đây không chỉ là vi phạm của một doanh nghiệp, mà còn là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý", bà nhấn mạnh.

Theo bà Xanh, công tác quản lý an toàn thực phẩm còn nhiều bất cập: hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm; trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán; quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát; năng lực kiểm nghiệm, hạ tầng dữ liệu và nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều.

Bà lưu ý nếu tiền kiểm lỏng nhưng hậu kiểm không theo kịp, sản phẩm không an toàn có thể lọt ra thị trường. Ngược lại, siết thủ tục khi hướng dẫn, hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng lại gây ách tắc cho doanh nghiệp.

Vì thế, đại biểu đề nghị biến hậu kiểm thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu. Luật cần quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận.

"Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra; sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường", bà Xanh nói và nhấn mạnh giảm tần suất không đồng nghĩa miễn hậu kiểm.

Bà cũng đề nghị chế tài tương xứng với mức độ nguy hại, lợi bất chính, tái phạm và hậu quả; bảo đảm thu hồi, cảnh báo người tiêu dùng và công khai vi phạm khi đủ căn cứ pháp luật.

Siết quản lý phải có đủ năng lực kiểm nghiệm

Đại biểu Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đánh giá quản lý theo mức độ rủi ro là điểm mới tích cực của dự thảo. Theo cách tiếp cận này, sản phẩm rủi ro thấp có thể được miễn tiền kiểm và tăng cường hậu kiểm; sản phẩm nguy cơ cao phải áp dụng tiền kiểm có trọng tâm.

Tần suất kiểm tra cũng dựa trên đặc điểm sản phẩm, mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ của cơ sở.

"Tuy nhiên, từ góc độ cơ quan thẩm tra, điều chúng tôi băn khoăn nhất là khả năng tổ chức thực hiện", bà Hải nói.

Qua khảo sát tại Bắc Ninh, cơ quan thẩm tra được phản ánh trên địa bàn chưa có đơn vị có thể kiểm nghiệm đầy đủ các thông số cần thiết. Một số chỉ tiêu có thể kiểm tra nhanh, nhưng năng lực lấy mẫu, phân tích và đánh giá đầy đủ còn hạn chế.

Theo bà, đầu tư hệ thống thiết bị kiểm nghiệm đòi hỏi kinh phí lớn. Do đó, cần rà soát nhân lực địa phương, khả năng hậu kiểm, trang thiết bị, cơ sở dữ liệu và thời gian chuẩn bị trước khi luật có hiệu lực.

"Nếu yêu cầu siết chặt quản lý nhưng nguồn lực chưa đáp ứng, quá trình triển khai có thể phát sinh ách tắc", bà lưu ý.

Bà Hải cũng dẫn yêu cầu thực phẩm bày bán phải để trong tủ kính hoặc thiết bị bảo quản hợp vệ sinh, chống bụi, mưa, nắng và côn trùng. Yêu cầu này là tốt, nhưng cần tính đến điều kiện tại chợ phiên, vùng sâu, vùng xa.

Theo bà, phải làm rõ người dân đầu tư bằng nguồn lực nào, cần thời gian chuẩn bị ra sao và xử lý thế nào nếu chưa đáp ứng được.

Một đầu mối phải chịu trách nhiệm đến cùng

Bà Hải cho rằng một hạn chế rõ của luật hiện hành là quản lý phân tán, thường được nhắc đến bằng câu nói "một mâm cơm, ba bộ quản lý".

Với việc Bộ Y tế được giao làm đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, các bộ tiếp tục quản lý chuyên ngành, bà đề nghị rà soát dự thảo để bảo đảm “một đầu mối phải đi đôi với trách nhiệm đến cùng; phân cấp phải gắn với phân quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình”.

"Phải tránh chồng chéo trong quản lý và không để tái diễn tình trạng "một mâm cơm, ba bộ quản lý", nhưng khi xảy ra vấn đề lại khó xác định trách nhiệm", bà nói.

Bà đề nghị làm rõ thẩm quyền của Bộ Y tế và cơ quan địa phương, nhất là khi xử lý sự cố liên quan nhiều đơn vị.

Về trách nhiệm trên nền tảng số, bà Xanh dẫn vụ kẹo rau củ Kera, với quảng cáo thổi phồng công dụng qua việc người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý. Bà cho rằng vụ việc cho thấy khoảng trống trong kiểm soát quảng cáo thực phẩm.

Bà đề nghị kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết người bán, nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ và bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý.

"Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương", bà Xanh nêu.