Sửa Luật Đấu thầu: Để người ngay không sợ, kẻ gian không dám, doanh nghiệp nhỏ có cơ hội

Sáng 6-11, Quốc hội thảo luận dự Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Ngoại lệ không bị khóa thì cơ chế "xin - cho", lợi ích nhóm có đất sống

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng không nước nào cấm chỉ định thầu, nhưng ở đâu chỉ định thầu cũng bị khóa bằng luật, phải giải trình và phải công khai.

• 

  Đại biểu lo các trường học phí cao, lợi nhuận cao cũng được hưởng ưu đãi thuếĐỌC NGAY

Theo ông Hoàng Anh, luật giao quy định chi tiết trong nghị định, song ông lo lắng khi dự thảo nghị định quy định một gói thầu 20 tỉ đồng vừa "dành riêng" cho doanh nghiệp nhỏ, vừa có thể chỉ định cho một nhà thầu, lại không phải bảo đảm thực hiện hợp đồng.

"Ở đâu ngoại lệ không bị khóa, ở đó cơ chế "xin - cho", lợi ích nhóm có đất sống", ông Hoàng Anh nêu quan điểm "cạnh tranh phải là gốc", đồng thời đề nghị khẳng định lại điều "đấu thầu rộng rãi là chủ yếu", chỉ định thầu theo danh mục quy định tại luật.

Nhìn thẳng vào các vụ án lớn như Việt Á, AIC, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng luật không thiếu chế tài, điều thiếu là phát hiện sớm, ngăn chặn từ đầu.

Ông đồng thời dẫn báo cáo của Chính phủ nêu rõ "hiệu quả đấu thầu không chỉ phụ thuộc vào luật mà còn vào tổ chức thực hiện". Vì thế, theo đại biểu, khi có sai phạm lại sửa luật thì rơi vào vòng "siết - nới", siết thì cán bộ sợ, nới thì sai phạm tăng.

Ví von "xe hỏng phanh thì phải sửa phanh, không phải thay biển báo", đại biểu đề nghị luật khung thì "khung phải nằm trong luật".

Tức là có hạn mức trần, các trường hợp chỉ định thầu phải do Quốc hội quyết định, đồng thời dồn nguồn lực cho thực thi, liên thông dữ liệu đấu thầu, hải quan, thuế, y tế…

"Một luật đấu thầu tốt không phải là luật mở nhiều cửa nhất, mà là luật để người ngay không sợ, kẻ gian không dám, doanh nghiệp nhỏ có cơ hội và đồng tiền của Nhân dân được tiêu đúng", ông Hoàng Anh nêu quan điểm.

Cùng với đó đề nghị hoàn thiện luật theo nguyên tắc mở để phát triển, khóa để liêm chính, ổn định để doanh nghiệp yên tâm.

Bổ sung quy định cho phép các cơ sở y tế tự quyết định mua sắm thuốc, nguyên liệu

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) cho rằng giá thấp không đồng nghĩa với giá trị tốt nhất. Nếu chỉ lựa chọn giá mua ban đầu thấp nhất, cơ sở y tế có thể phải trả nhiều hơn trong toàn bộ vòng đời thiết bị.

Ông chỉ ra dự thảo có nêu phương pháp đánh giá theo chi phí vòng đời, nhưng chỉ để các đơn vị tự chọn. Vì vậy với gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì hoặc vật tư tiêu hao lớn, luật cần quy định bắt buộc phải tính tổng chi phí trong suốt thời gian sử dụng.

Ông đề nghị bổ sung quy định đối với gói thầu có chi phí vận hành, bảo trì, vật tư tiêu hao hoặc chi phí liên quan đáng kể trong thời gian sử dụng, hồ sơ mời thầu phải xác định và công bố phương pháp đánh giá tổng chi phí vòng đời.

Các tiêu chí kỹ thuật, chất lượng và chi phí phải đo lường được, gắn trực tiếp với nhu cầu sử dụng.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cho phép các cơ sở y tế tự quyết định mua sắm thuốc, nguyên liệu làm thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, vật tư y tế và thiết bị y tế bằng nguồn thu từ dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh không thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế.

Việc mua sắm phải được hạch toán riêng, bảo đảm công khai, minh bạch, chất lượng chuyên môn, hiệu quả và lưu trữ hồ sơ để phục vụ kiểm tra, giám sát, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn.

Với quy định cho phép trạm y tế xã mua theo kết quả đấu thầu của cơ sở công lập, đại biểu cho rằng cần làm rõ cách lựa chọn nhà cung cấp, trách nhiệm giao hàng và phương án xử lý khi hợp đồng không bảo đảm nguồn cung.

Ông đề nghị quy định ngoại lệ đối với nguyên tắc ưu tiên thuốc trong nước khi thiếu hàng hoặc không phù hợp điều trị. Trạm y tế cần được lựa chọn nhà cung cấp theo danh sách hoặc thỏa thuận còn hiệu lực, đồng thời được mua bổ sung nếu nhà cung cấp không giao hàng.

Giao trách nhiệm cho người đứng đầu quyết định và chịu trách nhiệm

Giải trình về quy trình thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh dự luật đẩy mạnh phân cấp phân quyền theo đúng tinh thần của Trung ương và Quốc hội trong thời gian tới.

Cùng với đó cơ chế phân cấp phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát để đảm bảo tránh lạm dụng, nhằm lựa chọn thầu được chính xác.

Ông nhấn mạnh phân cấp, phân quyền nhưng không có nghĩa là buông lỏng quản lý và đề cao trách nhiệm của người được quyết định.

Dẫn số liệu năm 2025 có gần 600.000 gói thầu và đã phân cấp, phân quyền chỉ định thầu lên đến trên 72%, Bộ trưởng đánh giá việc phân cấp, phân quyền đã có hiệu quả.

"Bây giờ, căn cứ vào điều kiện cụ thể, chúng ta giao trách nhiệm cho người đứng đầu quyết định và chịu trách nhiệm để làm sao sử dụng đồng tiền của Nhân dân, của Nhà nước hiệu quả nhất, gắn với việc bảo đảm yêu cầu công việc", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đồng tình với việc sẽ áp thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng... nhưng nhiều đại biểu Quốc hội cảnh báo nguy cơ đánh thuế cả những diện tích chưa thể khai thác vì thủ tục, thiên tai, biến đổi khí hậu.