Tác giả lời bài hát “Trái Đất này là của chúng mình” qua đời ở tuổi 89

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, nhà thơ Trần Đăng Khoa cho biết, nhà thơ Định Hải qua đời lúc 11h56 ngày 30/8 do tuổi cao sức yếu.

Theo nhà thơ Trần Đăng Khoa, nhà thơ Định Hải bệnh nằm liệt giường khoảng 10 năm nay và được vợ cùng các con tận tình chăm sóc.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa bày tỏ niềm tiếc thương trước sự ra đi của người anh, người đồng nghiệp ông gắn bó từ những năm 1960.

“Tôi rất thân với gia đình bác Định Hải. Năm 1966-1967, Định Hải đã về nhà tôi và ở đến nửa tháng. Tôi biết ông Định Hải từ những năm ấy cho đến tận bây giờ. Sự ra đi của ông là một tổn thất không gì bù đắp được", nhà thơ Trần Đăng Khoa xúc động nói.

Trần Đăng Khoa cho hay, nhà thơ Định Hải sinh ra trong một gia đình giáo viên nghèo và mất cha khi mới 7 tuổi. Hoàn cảnh khó khăn khiến ông phải sớm tự lập, vừa đi cắt tóc dạo kiếm tiền phụ giúp gia đình, vừa tự lo việc ăn học. Sau này, ông theo học Trường cấp ba Nam Sơn (Thanh Hóa), nơi từng đào tạo nhiều cây bút văn chương, trong đó có nhà thơ Nguyễn Duy.

Anh ruột của Định Hải là nhà thơ Nguyễn Bao, cũng là một tác giả nổi tiếng. Hai anh em cùng làm thơ nhưng lựa chọn những hướng đi khác nhau. Nếu Nguyễn Bao viết nhiều về quê hương, đất nước và những mối tình quê, Định Hải dành phần lớn sự nghiệp cho thơ thiếu nhi.

Ông Trần Đăng Khoa chia sẻ thêm, nhà thơ Định Hải là người phát hiện và góp phần nâng đỡ nhiều cây bút trẻ làm thơ, viết văn. Theo ông, Định Hải cũng là một nhà thơ đặc biệt bởi nhiều tác phẩm của ông được lựa chọn giảng dạy liên tục từ lớp 1 đến lớp 5 trong chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt.

Nhà thơ Định Hải tên thật là Nguyễn Biểu, sinh ngày 6/6/1937 tại xã Định Hải, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, nay là xã Định Tân, tỉnh Thanh Hóa. Ông lấy chính tên quê hương làm bút danh.

Sau khi tốt nghiệp, ông công tác ở Bộ Giáo dục, sau đó làm biên tập viên ở NXB Kim Đồng. Nhà thơ Định Hải từng có thời gian làm Tổng biên tập tạp chí Tuổi xanh và Trưởng ban Văn học thiếu nhi (Hội Nhà văn Việt Nam).

Từ năm 1962, Định Hải sáng tác nhiều thể loại cho thiếu nhi như truyện ngắn, truyện thơ, thơ, hoạt cảnh, viết lời cho phim hoạt hình. Tuy nhiên, thơ thiếu nhi là mảng sáng tác nổi bật nhất trong sự nghiệp của ông.

Trong số những sáng tác được nhiều thế hệ độc giả biết đến có Chồng nụ chồng hoa, Nếu chúng mình có phép lạ, Bài ca Trái Đất, Đàn kiến nó đi...

Đặc biệt, Bài ca Trái Đất đã trở thành một dấu ấn khó quên trong ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt. Bài thơ được Định Hải sáng tác năm 1978 tại Đức, khi ông cùng đoàn thiếu nhi Việt Nam tham dự Trại hè thiếu nhi quốc tế. Tại đây, ông chứng kiến trẻ em nhiều màu da, đến từ nhiều quốc gia, nắm tay nhau nhảy múa quanh một quả địa cầu khổng lồ. Khoảnh khắc ấy đã gợi lên trong ông những câu thơ mang tinh thần nhân ái và tình hữu nghị.

Sau đó, nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc bài thơ thành ca khúc Trái Đất này là của chúng mình. Tác phẩm được biết đến rộng rãi với những câu hát: “Trái Đất này là của chúng mình/ Quả bóng xanh bay giữa trời xanh”.

Ca khúc được phổ nhạc vào năm 1979, lan tỏa nhờ giai điệu vui tươi và thông điệp về hòa bình, không phân biệt màu da, cùng ý thức gìn giữ màu xanh của Trái đất. Tác phẩm trở thành một trong 50 bài hát thiếu nhi Việt Nam hay nhất thế kỷ 20, thường vang lên trong trường học, các chương trình nghệ thuật dành cho trẻ em.

Lúc sinh thời, nhà thơ Định Hải từng chia sẻ rằng, giải thưởng cao quý nhất với ông chính là khoảnh khắc hàng triệu trẻ em Việt Nam cùng cất cao tiếng hát “Trái Đất này là của chúng mình”.

Gia tài của nhà thơ Định Hải còn có Chú mèo con, Chuồn chuồn kim, Con chó và con mèo, Cờ tướng, Dây tơ hồng, Đèn đỏ, đèn xanh, Hươu cao cổ, Em hát - đu quay... Trong số này, nhiều tác phẩm đã được đưa vào sách giáo khoa.

Thơ Định Hải được đánh giá nổi bật ở tính nhạc, thể hiện qua cách lựa chọn từ ngữ, nhịp điệu và cấu trúc câu.

Năm 2007, nhà thơ Định Hải được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật với những tác phẩm viết cho thiếu nhi.

Nhìn lại cuộc đời người đồng nghiệp gắn bó với văn học thiếu nhi, nhà thơ Trần Đăng Khoa nói: “Định Hải là một nhà thơ rất đặc biệt. Cả cuộc đời ông chỉ viết cho trẻ con thôi”.

Còn nhà thơ Lê Thiếu Nhơn nhận định: "Lấy địa danh Định Hải chôn nhau cắt rốn làm bút danh, cuộc đời ông đã chưng cất và dành dụm những cảm xúc tốt đẹp nhất để sáng tác cho thiếu nhi. Không thể nói khác, thơ Định Hải như một phép cộng giữa yếu tố thẩm mỹ và yếu tố giáo dục, giúp nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam có thêm hành trang khôn lớn mỗi ngày".