Tái thiết Vĩnh Hưng thành đô thị kiểu mẫu - Thanh Niên

Không chỉ là bản vẽ quy hoạch hay các công trình, câu chuyện tái thiết đô thị Vĩnh Hưng còn là tương lai của một vùng đất, là nâng cao chất lượng sống của cộng đồng dân cư, đưa Vĩnh Hưng thành trung tâm phát triển phía đông thủ đô.

Theo Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên Trần Việt Hưng, chỉnh trang, tái thiết đô thị là chủ trương lớn, cần thiết, đúng đắn của chính quyền địa phương các cấp nhằm hiện thực hóa tầm nhìn về 2 mục tiêu 100 năm mà Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đề ra.

Quá trình đó đương nhiên sẽ đặt ra những vấn đề cần giải quyết về đất đai, nơi ở, sinh kế của người dân. Việc lan tỏa các thông tin chính thống, công khai về dự án, nhất là thời điểm lấy ý kiến công khai quy hoạch 1/500 là điều hết sức cần thiết. Đây cũng là lý do Báo Thanh Niên đã tổ chức tọa đàm "Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Quy hoạch đến nâng cao chất lượng đời sống người dân" vào sáng 23.10.

Mở ra không gian phát triển mới

Cho rằng cần nhìn vấn đề tổng thể để giải quyết những bất cập đã tích tụ qua thời gian và mở ra không gian phát triển mới cho tương lai, theo ông Trần Việt Hưng, câu chuyện tái thiết đô thị Vĩnh Hưng chính là "tương lai của một vùng đất, là chất lượng sống của cộng đồng dân cư, là những ngôi nhà, sinh kế và mối gắn bó của người dân với nơi mình đã sống qua nhiều năm tháng".

"Chúng tôi cũng hiểu rằng, với người dân đang sinh sống tại Vĩnh Hưng, những câu hỏi về nơi ở, điều kiện tái định cư, sinh kế, chi phí và cuộc sống sau tái thiết là những mối quan tâm hàng đầu, cần được lắng nghe và trả lời đầy đủ. Vì vậy, tái thiết đô thị vừa là yêu cầu phát triển, vừa là một quá trình cần được nghiên cứu thấu đáo, thông tin minh bạch và tổ chức thực hiện với trách nhiệm cao nhất", Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên nhấn mạnh.

Từ góc nhìn thực tế của địa phương, ông Ngô Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND P.Vĩnh Hưng (TP.Hà Nội), cho biết sau sáp nhập, P.Vĩnh Hưng cách Hồ Gươm khoảng 4 km, có diện tích 4,47 km2, dân số khoảng 80.000 người, giữ vai trò là khu vực nội đô mở rộng kết nối trung tâm với hướng phát triển phía nam và đông nam thủ đô.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay Vĩnh Hưng đang phát triển manh mún, thiếu quy chế quản lý trật tự xây dựng, nguy cơ mất an toàn PCCC cao; mạng lưới giao thông ngõ xóm chật hẹp (3 - 4 m). Nhiều bất cập hạ tầng như đường không có lề đường, đường chính quá tải lưu lượng, gây ách tắc giao thông, kẹt xe quanh năm. Nhiều tuyến đường đi qua các ngõ, các cụm dân cư có mặt cắt theo hiện trạng tối đa chỉ khoảng 7,5 m. Cạnh đó, hạ tầng xã hội thiếu hụt nghiêm trọng như thiếu công viên, cây xanh, trường học phân tán, chợ cóc, chợ tạm gây ô nhiễm. Tài nguyên đất đai bị lãng phí và môi trường bị suy giảm khi kênh mương thải, thoát nước chưa được quy hoạch bài bản nên chỉ cần mưa lớn 30 phút là có thể bị ngập nặng, không đi lại được… Đây là lý do Hà Nội đã phê duyệt dự án chỉnh trang, tái thiết Vĩnh Hưng với tổng diện tích 447 ha, trong đó chỉnh trang hơn một nửa diện tích, ông Cường nêu.

Tái định cư tại chỗ cho người dân

Vấn đề được nhiều người dân đặc biệt quan tâm khi tái thiết Vĩnh Hưng là chính sách tái định cư. Phó chủ tịch UBND P.Vĩnh Hưng nhấn mạnh phải xây dựng nhà tái định cư trước khi giải phóng mặt bằng. "Trong quá trình giải phóng mặt bằng, việc xây dựng nhà tái định cư phải được thực hiện để khi các hộ dân thuộc diện được bố trí tái định cư hoặc đủ điều kiện mua nhà ở xã hội thì đã có nhà để bố trí. Đây là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tái thiết đô thị, nhằm bảo đảm quyền lợi và điều kiện sinh sống của người dân bị ảnh hưởng", ông Cường nói.

Đáng chú ý, đồ án P.Vĩnh Hưng mới cũng quy hoạch đường sắt đô thị đi ngầm, nhằm từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông công cộng, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thuận tiện hơn với các phương tiện vận tải công cộng. Tinh thần chung của quá trình cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị lần này là tăng diện tích không gian xanh, phát triển công viên, các công trình công cộng phục vụ người dân. Đồng thời, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phải được đầu tư đồng bộ, bảo đảm đáp ứng nhu cầu phát triển lâu dài của địa phương.

Cụ thể, thông tin về định hướng tái thiết, ông Cường cho biết Vĩnh Hưng sẽ chỉnh trang tại các làng xóm cũ lâu năm. Toàn bộ cụm đường ngõ sẽ được tăng diện tích mặt cắt đường từ 7 - 13,5 m; cấp nước, cáp sẽ được ngầm hóa. Trước đây do đường nhỏ, nên khi xảy ra cháy xe chữa cháy không vào được; các bãi đậu xe rất hạn chế… Việc chỉnh trang sẽ hướng tới xây dựng các tuyến đường rộng hơn, tăng cường bãi đậu xe. Các nhà văn hóa sẽ được quy hoạch lại để xứng với mật độ dân số. Không gian xanh, ô vui chơi cũng được tăng cường.

Toàn bộ hệ thống hạ tầng giao thông được tái thiết lại với các tuyến đường mới có mặt cắt 21,5 m, 30 m, 40 m. Hiện nhà đầu tư cũng đang nghiên cứu, đề xuất mở rộng mặt cắt một số tuyến đường nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển giao thông trong tương lai. Việc quy hoạch phải được tính toán lâu dài, bảo đảm phù hợp với mật độ dân số và tăng cường khả năng kết nối giữa P.Vĩnh Hưng với các phường lân cận. Cạnh đó, phường cũng bố trí các ô đất dành cho công trình công cộng, dịch vụ và thương mại; phát triển các khu nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư.

Người dân hưởng lợi sau tái thiết

Từ góc nhìn chuyên môn, KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư VN, cho biết trong đề án tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, các chính sách đã được tính toán chặt chẽ đến lợi ích của nhiều bên và đáp ứng tất cả tiêu chí này. Cụ thể, tại khu vực cải tạo, chỉnh trang, người dân cơ bản tiếp tục sinh sống tại chỗ, đồng thời được hưởng lợi từ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các tiện ích được nâng cấp. Trong khi đó, đối với khu vực tái thiết, phương án đang nghiên cứu có bố trí quỹ đất hơn 14 ha dành cho tái định cư tại chỗ, chủ yếu theo mô hình nhà cao tầng. Đáng chú ý, người dân sau tái thiết còn cần được ưu tiên tiếp cận, thuê và khai thác các không gian dịch vụ, thương mại phù hợp để duy trì hoặc phát triển sinh kế.

"Tư duy tái thiết đô thị hiện nay cần chuyển từ việc chủ yếu bồi thường khi thu hồi đất sang tái thiết toàn diện không gian sống, điều kiện sinh hoạt và sinh kế của người dân. Đây cũng là yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận, bảo đảm người dân thực sự được hưởng lợi từ quá trình phát triển đô thị", ông Sơn nêu.

Một vấn đề được ông đặc biệt nhấn mạnh là chất lượng nhà ở tái định cư, cần được đầu tư đồng bộ, bảo đảm chất lượng công trình và các tiện ích, không được thua kém nhà ở thương mại. Ông dẫn thực tế một số khu nhà tái định cư trước đây, trong đó có những trường hợp tại khu vực Gia Lâm, người dân không muốn hoặc không thể chuyển đến sinh sống do điều kiện nhà ở chưa đáp ứng nhu cầu. "Đồ án tái thiết Vĩnh Hưng đang có hướng tiếp cận theo mô hình đô thị 15 phút, nơi người dân có thể đến trường học, nhà trẻ, không gian vui chơi và dịch vụ công cộng trong thời gian di chuyển ngắn. Quy hoạch cũng được đặt trong định hướng TOD, kết nối công trình cao tầng với giao thông công cộng, hạ tầng và không gian xanh", KTS Phan Đăng Sơn đánh giá.

PGS-TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế VN, chia sẻ giống như lịch sử của Hà Nội, Vĩnh Hưng phải thay đổi, từ trạng thái làng xã, nông thôn truyền thống vươn lên thành đô thị hiện đại, phải sánh vai quốc tế, phải là khu đô thị hình mẫu. Theo ông Thiên, để triển khai dự án thành công, đầu tiên phải đảm bảo quyền lợi cho người dân bằng cơ chế, chính sách rõ ràng và có lộ trình thực thi, cam kết thực hiện.

Khi đã định vị được "chân dung" Vĩnh Hưng thì cần có cách làm để đối thoại với dân, giải tỏa những tiêu cực. "Đây là điều kiện tiên quyết. Đền bù không chỉ là trả tiền thỏa đáng, người dân cần cả tương lai. Người dân đang mưu sinh ở đấy, khi tạo ra một đô thị rất đẹp, họ sống thế nào? Chắc chắn là không thể buôn bán như ngày xưa được, không thể bán nước chè, tạp hóa tổng hợp… Bản quy hoạch này tính toán được sinh kế cho người dân và phải có cam kết bằng văn bản", ông Thiên nêu.

Đặc biệt, TS Trần Đình Thiên cho rằng để người dân đồng thuận cao với dự án thì công tác truyền thông, đối thoại với người dân đóng vai trò then chốt. Hà Nội không nên giao toàn bộ trách nhiệm đối thoại cho cấp chính quyền địa phương vốn hạn chế về thẩm quyền, nguồn lực cũng như cơ chế giải quyết các kiến nghị của người dân. Thay vào đó, thành phố nên chủ động tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp với người dân ở cấp thành phố, có sự tham gia đồng hành của các chuyên gia kinh tế, kiến trúc sư và quy hoạch hàng đầu giải thích thông tin công khai, minh bạch và khoa học. Từ đó, giải tỏa các xung đột lợi ích, tạo niềm tin vững chắc để người dân đồng thuận và đồng hành cùng dự án.

Ông Ngô Mạnh Cường thông tin thêm, hiện đề án tái thiết đô thị đang trong quá trình nghiên cứu, lập quy hoạch. Địa phương cũng đang tổ chức lấy ý kiến người dân đối với dự thảo đồ án quy hoạch tỷ lệ 1/500. "P.Vĩnh Hưng luôn tiếp thu ý kiến đóng góp của người dân để làm cơ sở hoàn thiện đồ án quy hoạch, bảo đảm khi triển khai sẽ mang lại hiệu quả và giá trị tốt nhất cho cộng đồng. Bởi mục tiêu không chỉ là tạo nên những điểm nhấn đô thị mới cho TP.Hà Nội, phù hợp với định hướng phát triển, cải tạo và chỉnh trang đô thị của thành phố và T.Ư mà phải cải thiện điều kiện sống của người dân trên địa bàn", ông Cường nhấn mạnh.

KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư VN:

Hình thành một khu đô thị đáng tự hào

Tái thiết một khu đô thị cũ không thể chỉ đo bằng những tòa nhà mới hay những con đường rộng hơn. Thước đo quan trọng nhất là cuộc sống của người dân sau khi dự án hoàn thành có tốt hơn hay không. Điều quan trọng là trong quá trình phát triển đô thị hiện đại, chúng ta vẫn giữ được bản sắc văn hóa và những giá trị tinh thần của cộng đồng dân cư bản địa. Người dân vẫn có thể cảm nhận được sự tiếp nối của đời sống, văn hóa và ký ức cộng đồng từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đây là một yêu cầu quan trọng mà đô thị Vĩnh Hưng đang hướng tới. Qua nghiên cứu phương án quy hoạch, tôi nhận thấy đã có sự quan tâm đến việc bảo tồn các giá trị này. Nếu được tổ chức hợp lý, các công trình kiến trúc, cảnh quan và không gian công cộng có thể trở thành những điểm nhấn hấp dẫn, thậm chí hình thành các điểm đến du lịch có giá trị trong tương lai. Nếu được thực hiện thành công, Vĩnh Hưng có thể trở thành hình mẫu của VN. Đây là cơ hội để chúng ta tạo ra những sản phẩm đô thị có chất lượng, thể hiện sự sáng tạo và năng lực phát triển đô thị của VN trong tương lai.

PGS-TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế VN:

Giảm thiểu xáo trộn, tổn thất cho người dân

Một bản quy hoạch tốt chưa phải là cuộc sống tốt của người dân, làm sao chuyển được cái bản quy hoạch đó thành lộ trình: chân dung tổng thể 100 năm sau nhưng 20 năm sau Vĩnh Hưng sẽ thế nào, 10 năm sau Vĩnh Hưng thế nào, 5 năm sau Vĩnh Hưng thế nào? Lộ trình phải được thiết kế để xử lý những mục tiêu ưu tiên mới thuyết phục được người dân. Bên cạnh đó, để có được một khu đô thị sinh thái tốt, cần lựa chọn được những nhà đầu tư có năng lực để thực hiện được dự án, quan trọng nhất là cam kết bảo đảm đúng tiến độ. Một thông điệp chúng ta phải nói rất rõ với người dân: Nhà nước sẽ phải hành động để giảm được sự xáo trộn, tổn thất, giảm được những nguy cơ thiệt hại mà người dân phải chịu.

TS-KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch VN:

5 lưu ý quan trọng để tái thiết Vĩnh Hưng

Thứ nhất, về quy mô dân số và chỉ tiêu đất đai, cần rà soát kỹ việc dự kiến tăng dân số lên 190.000 người. Cần tính toán cơ cấu đa dạng các loại hình nhà ở như nhà ở xã hội, chung cư cao tầng, đồng thời cân nhắc tỷ lệ nhà liền kề hay nhà vườn phù hợp để người dân đồng thuận. Thứ hai, dự án cần tiên phong và chú trọng hơn nữa đến quỹ đất dành cho các công trình văn hóa, giáo dục. Thứ ba, về không gian xanh, Vĩnh Hưng có vị trí đặc thù tiếp giáp sông Hồng nên cần thiết kế dải cây xanh mở, kết nối thông suốt từ sông Hồng vào sâu trong đô thị ngay từ đầu. Thứ tư, cần ưu tiên chính sách tái định cư tại chỗ cho người dân với các hình thức nhà ở linh hoạt, có chính sách riêng phù hợp để đảm bảo quyền lợi chính đáng của nhân dân. Cuối cùng, về giao thông ngầm, cần nghiên cứu hết sức cẩn trọng các điều kiện địa chất và thủy văn khu vực ven sông Hồng trước khi quyết định, tránh bài học kinh nghiệm từ việc khảo sát xây dựng hầm hay cầu Trần Hưng Đạo trước đây. Nếu giải quyết tốt các vấn đề này, dự án tái thiết Vĩnh Hưng sẽ trở thành một mô hình đô thị hiện đại, tạo động lực phát triển bền vững cho khu vực phía đông và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ TN-MT:

Tái định cư tại chỗ là chính sách tuyệt vời

Đối với dự án tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, chính quyền địa phương và chủ đầu tư đã chọn bài toán tái định cư tại chỗ cho người dân thay vì bồi thường tiền hoặc cho họ đến nơi ở mới. Đây là một chính sách tuyệt vời, giúp những gia đình đang sinh sống hợp pháp ở đây không có gì phải lo lắng vì được bảo đảm quyền lợi, không phải thay đổi cuộc sống, không phải đi tìm công việc mới và cả con cái, cháu chắt của họ cũng không phải thay đổi trường lớp...

Tôi tin tưởng vào năng lực triển khai của nhà đầu tư lớn như Sun Group, bởi họ có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm phát triển các dự án quy mô. Như dự án Bà Nà Hills (Đà Nẵng), Sun Group yêu cầu không được nhổ bỏ bất kỳ cây nào, bảo đảm các cam kết với chính quyền địa phương trong suốt quá trình phát triển dự án. Bên cạnh đó, muốn phát triển đô thị phải biết khai thác nguồn lực từ đất đai. Nếu không tạo được nguồn tài chính thì dù bản vẽ quy hoạch có đẹp đến đâu cũng khó trở thành hiện thực.