Tâm sự xé lòng của những "cô dâu 8 tuổi" ở Afghanistan

Tuổi thơ tan vỡ vì gánh nặng mưu sinh

Khatira, 11 tuổi, ngồi trong căn nhà ở Qala-e-Naw, thủ phủ tỉnh Badghis, tây bắc Afghanistan, với nỗi buồn hiện rõ trên khuôn mặt. "Cháu không thấy vui chút nào", cô bé chia sẻ, khi bị bán làm vợ để trả nợ.

Mẹ em, chị Noor Bibi, 40 tuổi, cho biết: "Trước khi đính hôn, con bé vẫn khỏe mạnh, nhưng giờ đây nó luôn lo âu và khóc rất nhiều". Mỗi khi người chồng tương lai 20 tuổi đến nhà, Khatira lại bỏ chạy, và từ khi đính hôn, cô bé không còn ra ngoài vì "cảm thấy xấu hổ với bạn bè khi mình đã có chồng".

Gia đình Khatira từng là nông dân, nhưng hạn hán đã buộc họ phải rời bỏ ngôi làng. Tại Badghis, 95% dân số sống dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi, nhưng biến đổi khí hậu đã tước đi nguồn thu nhập của họ. Việc gả bán con gái khi còn nhỏ để trả nợ, lo cái ăn hoặc chi trả chi phí y tế đã trở thành một cách phổ biến để họ xoay xở qua ngày.

Chị Gul Bobo, không biết chính xác tuổi của mình, chia sẻ về hai cô con gái 2 và 5 tuổi đã được hứa gả: "Là một người mẹ, tôi đã khóc rất nhiều, nhưng tôi hiểu chồng mình chẳng còn lựa chọn nào khác". Chị lo lắng về tương lai của các con: "Tôi đoán rồi các con sẽ bị đánh đập, nhưng tôi chẳng thể làm gì được cả. Và đến năm 14 tuổi, các con đã mang thai".

Những cô dâu chưa đủ tuổi thường bị kỳ vọng phải sinh con ngay khi bước vào tuổi dậy thì, dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng tại một quốc gia có tỷ lệ tử vong ở người mẹ thuộc hàng cao nhất thế giới. Các em cũng phải quán xuyến việc gia đình và dễ trở thành nạn nhân của bạo hành gia đình.

Nazila, 5 tuổi, đã có hôn phu 15 tuổi và có thể sẽ phải rời nhà trong 2-3 năm nữa. Bana, mẹ của Gulalai (11 tuổi), cô bé đã đính hôn với một chủ cửa hàng gần 50 tuổi để trả nợ, đau đớn nói: "Tôi thà để con bé chết còn hơn là phải gả cho một người đàn ông già nua như vậy".

Cha của Gulalai, Niaz Mohammad, cho biết: "Chúng tôi buộc phải hy sinh một thành viên để cứu những người còn lại". Ông đã phải gả 4 người con gái khi còn là trẻ thơ, và gia đình họ sống trong cảnh thiếu thốn cùng cực.

Hạn hán và sự xa lạ với biến đổi khí hậu

Hầu hết người dân ở Badghis không hiểu biến đổi khí hậu là gì. Cuộc sống của họ phụ thuộc vào những nguồn lực ít ỏi, đến mức các khái niệm như tiêu thụ quá mức hay phát thải khí nhà kính là những điều hoàn toàn xa lạ.

Trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm sống sót qua các đợt hạn hán kéo dài suốt 9 năm qua, hàng ngàn người đã rời bỏ quê hương để tìm kiếm việc làm tại Qala-e-Naw, nhưng phần lớn đều không đạt được kết quả gì.

Ông Mohammad Yawaz, 55 tuổi, bán kem bên vệ đường với thu nhập ít ỏi. Cuối cùng, ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc gả con gái đầu lòng 15 tuổi và Zubaida, 6 tuổi, đã được hứa hôn với một cậu bé 12 tuổi.

Người hàng xóm của ông, Surgul, cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Ông cùng hai con gái Zartila (10 tuổi) và Bibi Aisha (7 tuổi) đi nhặt rác, cả hai cô bé đều đã được hứa hôn. Quyết định gả Zartila được đưa ra sau khi gia đình ông phải trải qua cảnh "3 ngày 3 đêm không có gì để ăn".

Tại các khu chợ gia súc ở Badghis, nhiều người đàn ông đang phải bán đi những con vật quý giá của mình, bởi họ không còn đủ khả năng mua thức ăn chăn nuôi trong bối cảnh đồng cỏ khô cạn. Ở một số nơi, các ngôi làng đã trở thành những thị trấn hoang vắng, không còn bóng người.

Trại tị nạn và những câu chuyện đau lòng

Một số gia đình tìm đến Herat, thành phố lớn thứ ba tại Afghanistan, nơi có trại tị nạn Shahrak-e-Sabz với hàng chục nghìn người phải rời bỏ nhà cửa đang cư trú. Họ đến đây với hy vọng nhận được viện trợ nhân đạo, nhưng nguồn hỗ trợ này nay đã cạn kiệt. Để trả nợ, họ buộc phải gả con gái đi lấy chồng.

Darellah, 15 tuổi, hiện sống cùng người chồng 30 tuổi tên là Mollah. Cô bé chia sẻ: "Cháu vẫn còn là một đứa trẻ… kết hôn ở độ tuổi này chắc chắn không phải là một quyết định đúng đắn". Hai em gái của cô bé là Bibi Zat (9 tuổi) và Rahimah (11 tuổi) cũng đã đính hôn.

Ông Bahahuddin, 40 tuổi, đã phải bán cả đất đai của mình. Khi không còn cách nào nuôi sống gia đình, ông đã bán một quả thận của cậu con trai 10 tuổi, Ziauddin, với giá 100.000 AFN (40 triệu đồng). Tại trại tị nạn này, những câu chuyện như vậy đã trở nên quá đỗi bình thường. Người dân cho biết, không ít trẻ em đã tử vong chỉ vì không thể tiếp cận các dịch vụ y tế.

Khomakha, 30 tuổi, cũng là một người hàng xóm phải rời bỏ quê hương vì hạn hán. Chồng cô đã thỏa thuận gả cô con gái Fatemah - khi đó mới chỉ 3 tháng tuổi - cho một người khác để có tiền chi trả phí đi lại đưa con trai 8 tuổi, Ehsanullah - người đang mắc bệnh ung thư máu - đến bệnh viện truyền máu hàng tuần. Khomakha có lẽ sẽ chẳng bao giờ còn được gặp lại Fatemah nữa, sau khi cô bé kết hôn và chuyển đến một ngôi làng cách đây 15 giờ lái xe.

Nợ nần và số phận của những cô dâu trẻ em

Cuộc sống cũng chẳng dễ dàng hơn là bao đối với những gia đình vẫn bám trụ tại các ngôi làng của họ. Tại Khoshkian, vụ mùa lúa mì của Abdul Aziz đã thất bát bảy lần trong vòng 8 năm.

Trong suốt những năm hạn hán, ông đã gả 5 người con gái đi để lấy tiền trả nợ, mỗi trường hợp nhận được từ 90.000 đến 150.000 AFN (tương đương 36 triệu đến 60 triệu đồng).

Mazari, một trong những người con gái của Abdul Aziz, rời nhà khi mới khoảng 12 hoặc 13 tuổi. Hiện nay, ở tuổi 16 hoặc 17, cô đang sống cùng người chồng hơn mình nhiều tuổi (hiện đã ngoài 40), đứa con trai 2 tuổi và một em bé vừa mới chào đời cách đây một ngày.

"Kết hôn năm 12 tuổi thực sự rất khó khăn, khi mới về nhà chồng, tôi thậm chí còn chưa biết nấu ăn, nhưng chồng và gia đình chồng đối xử với tôi rất tử tế", cô chia sẻ.

Hiện không có quy định pháp luật nào về độ tuổi tối thiểu để các cô gái có thể rời gia đình đi lấy chồng. Tiền sính lễ thường được thanh toán theo từng đợt. Khi của hồi môn được thanh toán đầy đủ, gia đình nhà chồng có quyền đón cô dâu về. Trong nhiều trường hợp, điều này diễn ra ngay khi các cô bé vừa bước vào tuổi dậy thì.

Vào ngày cưới tại ngôi làng Nookhil, cô bé Bibi Samia, 14 tuổi, thoạt đầu tỏ ra khá bình tĩnh. Mẹ em kể rằng tối hôm trước em đã khóc rất nhiều. Em cố giữ vẻ kiên cường suốt nhiều giờ, nhưng ngay trước khoảnh khắc phải rời xa mái nhà, em đã bật khóc nức nở. "Con không thấy vui, vì con còn quá nhỏ", em nói.

Khi các nguồn viện trợ nước ngoài dần cạn kiệt, những chương trình vốn được thiết lập để hỗ trợ các cô bé này cũng dần biến mất.

Mark Calder, giám đốc vận động chính sách về Afghanistan tại tổ chức cứu trợ World Vision International, cho biết: "Tảo hôn đẩy các em gái vào những rủi ro sức khỏe có thể đe dọa đến tính mạng, thế nhưng các phòng khám điều trị cho các em lại đang dần biến mất do bị cắt giảm viện trợ".

Những tổn thương tâm lý mà các cô dâu trẻ em phải gánh chịu là vô cùng lớn. Dù sống trong cảnh nghèo túng cùng cực, mỗi sáng, Sara vẫn đưa con gái Aisha, 12 tuổi, đến trường tiểu học. Dẫu vậy, chồng của Sara đã gả Aisha cho một người đàn ông 20 tuổi để trả nợ.

Sara chia sẻ: "Tôi cố gắng không liên lạc với gia đình nhà chồng tương lai để đòi nốt số tiền thách cưới còn lại, vì sợ rằng nếu làm vậy, Aisha sẽ phải rời đi". Sara không thể nhắc đến cuộc hôn nhân sắp tới của con gái khi có mặt cô bé, bởi điều đó sẽ khiến Aisha bật khóc. Cô chọn cách để con tiếp tục lặng lẽ làm bài tập về nhà khi còn có thể.