Đưa đối thoại đến gần công nhân
Chỉ trong Tháng Công nhân và Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động năm 2026, các cấp công đoàn trên cả nước đã tổ chức 14.197 cuộc đối thoại, diễn đàn, với hơn 1 triệu lượt đoàn viên, người lao động tham gia; tiếp nhận 20.742 ý kiến, kiến nghị và đã phối hợp giải quyết 18.413 kiến nghị. Bên cạnh việc làm, tiền lương, thu nhập, nhà ở, điều kiện làm việc, BHXH, BHYT và chăm sóc sức khỏe là những nhóm vấn đề người lao động đặc biệt quan tâm.
Đáng chú ý, hình thức đối thoại ngày càng đa dạng. Không chỉ là hội nghị định kỳ, nhiều nơi tổ chức “Tháng lắng nghe người lao động nói”, “Cà phê sáng - Lắng nghe tiếng nói đoàn viên”, diễn đàn công nhân hay những cuộc gặp trực tiếp tại cơ sở. Hơn 1,37 triệu lượt người lao động cũng được khám sức khỏe, tư vấn pháp luật, tư vấn BHXH và BHYT trong Tháng Công nhân.
Tại Hà Nội, tháng 7/2026, nhiều địa phương tổ chức hội nghị đối thoại, diễn đàn lắng nghe đoàn viên và người lao động, qua đó tiếp nhận, giải đáp các vấn đề liên quan đến việc làm, thu nhập, chế độ chính sách và điều kiện lao động.
Tại Bắc Ninh, ngày 26/8, Liên đoàn Lao động tỉnh cùng Sở Nội vụ, BHXH tỉnh, Ban Quản lý các khu công nghiệp và Hiệp hội Doanh nghiệp tổ chức đối thoại với hơn 300 doanh nghiệp, gần 700 cán bộ, nhân viên. Những vướng mắc trong thực hiện Bộ luật Lao động, Luật BHXH, Luật An toàn, vệ sinh lao động và Luật Công đoàn được đưa ra để các cơ quan chuyên môn trao đổi, giải đáp trực tiếp.
Cách làm này có ý nghĩa ở cả hai phía. Công nhân hiểu rõ hơn quyền của mình; doanh nghiệp được giải đáp những quy định còn vướng mắc. Quan trọng hơn, cơ quan quản lý, BHXH và công đoàn có thể nhận diện những vấn đề ngay từ khi mới phát sinh, thay vì chờ đến khi nợ BHXH kéo dài, quyền lợi người lao động bị ảnh hưởng mới xử lý.
Từ đối thoại đến hành động pháp lý
Tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam tháng 6/2026, Trung tâm Tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động TP.HCM cho biết công đoàn đã đại diện theo ủy quyền, trực tiếp lập hồ sơ, tham gia tố tụng và tranh tụng để bảo vệ hơn 2.500 người lao động tại những doanh nghiệp trốn đóng, nợ BHXH và nợ lương kéo dài.
Thông qua các bản án có hiệu lực và quá trình đối thoại tại tòa, các chủ doanh nghiệp phải khắc phục, chi trả tiền lương, nộp lại tiền BHXH còn nợ và các khoản bồi thường khác với tổng số tiền hơn 49 tỷ đồng. Từ thực tế đó, Công đoàn TP.HCM đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, lập hồ sơ theo dõi đặc biệt đối với doanh nghiệp nợ lương, nợ BHXH kéo dài.
Đây là bước chuyển đáng chú ý: từ “đi theo” xử lý tranh chấp sang chủ động phòng ngừa và can thiệp sớm.
Ở nhiều địa phương, giám sát cũng được tăng cường. Theo TTXVN, từ đầu năm 2026 đến cuối tháng 7, tại một địa phương được phản ánh, công đoàn đã thực hiện 42 cuộc giám sát việc chấp hành pháp luật về lao động, công đoàn và BHXH; 1.100/1.279 công đoàn cơ sở doanh nghiệp tổ chức đối thoại tại nơi làm việc.
Ở tầm quốc gia, BHXH cũng đang được đặt dưới yêu cầu giám sát ngày càng chặt chẽ. Tháng 6/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập Đoàn giám sát chuyên đề về việc thực hiện chính sách, pháp luật BHXH giai đoạn 2021-2026, nhằm đánh giá việc ban hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực này.
Không để quyền lợi BHXH chỉ nằm trên giấy
Bối cảnh năm 2026 đặt ra yêu cầu mới đối với tổ chức Công đoàn. Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 tiếp tục xác định nhiệm vụ trọng tâm là thực hiện tốt vai trò đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động, đồng thời thúc đẩy thực hiện dân chủ tại nơi làm việc.
Với BHXH, yêu cầu ấy cần bắt đầu từ những việc cụ thể: công nhân phải biết doanh nghiệp có đóng BHXH đầy đủ cho mình hay không; công đoàn cơ sở phải phát hiện sớm dấu hiệu chậm đóng; dữ liệu và thông tin cần được chia sẻ để cảnh báo doanh nghiệp có nguy cơ nợ kéo dài; đối thoại phải được tổ chức trước khi mâu thuẫn trở thành tranh chấp.
Khi đối thoại không giải quyết được, người lao động cần được tư vấn và hỗ trợ pháp lý đủ mạnh. Và với những vi phạm cố tình, kéo dài, việc sử dụng các biện pháp pháp lý theo quy định là cần thiết để quyền lợi của công nhân không chỉ dừng lại ở những lời cam kết.
Những gì diễn ra trong năm 2026, từ hơn 14.000 cuộc đối thoại trên phạm vi cả nước đến những vụ công đoàn trực tiếp hỗ trợ người lao động khởi kiện đòi BHXH, cho thấy một hướng đi ngày càng rõ: đối thoại để phòng ngừa, giám sát để phát hiện, pháp lý để bảo vệ và phối hợp để giải quyết quyền lợi ngay từ cơ sở.
Thực tế đã chứng minh, khi công đoàn đưa đối thoại và bảo vệ pháp lý đến gần hơn với công nhân, cũng là lúc chức năng đại diện được đo bằng một tiêu chí thiết thực nhất: quyền lợi chính đáng của người lao động có được bảo vệ và thực hiện đầy đủ trong thực tế hay không.
Thành Hưng