Mùa thu năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
81 năm đã đi qua kể từ mùa thu lịch sử. Chúng ta đón lễ Quốc khánh năm nay trong một khí thế hoàn toàn mới, đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử nước nhà: Tiếp sau kỷ nguyên độc lập, kỷ nguyên thống nhất và kỷ nguyên đổi mới, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã chính thức đánh dấu đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - hướng tới xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh và thịnh vượng.
Mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số cho giai đoạn 2026–2030 đã được Đảng ta đề ra, trở thành quyết sách chiến lược ở cấp cao nhất để đưa đất nước tới hai mốc son 100 năm: Đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm ngày thành lập nước, Việt Nam là nước phát triển, thu nhập cao, phồn vinh và hạnh phúc.
Một gia đình trẻ chụp hình kỷ niệm dịp 2/9 tại Quảng trường Ba Đình (Ảnh: Hải Long)
Cùng với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số, Đảng đã ban hành nhiều chủ trương, quyết sách, mục tiêu chiến lược, đột phá, đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ, toàn diện về mô hình phát triển đất nước trong thời gian tới.
Sau bốn thập niên Đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử; cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế không ngừng được nâng cao; trở thành nước có thu nhập trung bình cao; đời sống của Nhân dân được cải thiện rõ rệt.
Năm 2025 khép lại với tăng trưởng GDP 8,02%, quy mô nền kinh tế vượt 514 tỷ USD, đặt Việt Nam vào vị trí thứ 32 thế giới, tăng 5 bậc so với trước; và GDP bình quân đầu người 5.026 USD. Với con số đó, Việt Nam chính thức vào nhóm thu nhập trung bình cao theo phân loại của Ngân hàng Thế giới. Sáu tháng đầu năm 2026, GDP tăng 8,18%, cao nhất trong hơn hai thập niên cho cùng kỳ; vốn FDI đăng ký 34,65 tỷ USD, tăng 61%; vốn thực hiện trên 13 tỷ USD, cao nhất 5 năm.
Bên cạnh những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam nêu rõ các động lực tăng trưởng của giai đoạn trước đây (vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp) đang tiệm cận giới hạn. Trong đó, lợi thế lao động giá rẻ suy giảm khi tiền lương tăng nhanh hơn năng suất ở nhiều ngành. Mô hình FDI gia công tạo kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng giá trị gia tăng nội địa thấp...
Theo Nghị quyết 19, đổi mới mô hình phát triển trước hết là tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia tạo ra năng lực phát triển mới; chuyển đổi sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập...
Với Chương trình số 33-CTr/TW của Bộ Chính trị thực hiện Nghị quyết 19, khát vọng phát triển được chuyển thành hệ mục tiêu có thể kiểm đếm, có địa chỉ trách nhiệm và có thời hạn rõ ràng. Một số mục tiêu chủ chốt: GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD vào năm 2030, 13.500 USD năm 2035 và 28.000 USD năm 2045; kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030 và 40% giai đoạn 2036–2045; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng trên 55%.
Hướng đến các mục tiêu trên, chúng ta không thể hài lòng với tăng trưởng dưới 10% vì đích đến của chúng ta không đứng yên. "Thu nhập cao" không phải là một con số cố định. Ngân hàng Thế giới xác định ngưỡng này theo tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người và điều chỉnh mỗi năm theo lạm phát của các đồng tiền chủ chốt, trung bình khoảng 2%/năm.
Năm 2019, ngưỡng thu nhập cao là 12.376 USD; đến kỳ phân loại tháng 7/2026, con số ấy đã lên 14.376 USD. Nếu nhịp điều chỉnh này tiếp tục, ngưỡng thu nhập cao vào năm 2045 sẽ vượt 20.000 USD. Nói cách khác, Việt Nam đang chạy về một vạch đích tự nó cũng đang dịch chuyển về phía trước.
Điều đó thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của bài toán tăng trưởng. Với GNI bình quân đầu người 4.970 USD năm 2025, thu nhập bình quân tính theo đô la Mỹ phải tăng khoảng 7,5%/năm liên tục trong 20 năm để chúng ta chạm được ngưỡng thu nhập cao đúng vào năm 2045; muốn đạt mức 28.000 USD như Chương trình 33 đề ra - tức vượt ngưỡng với một khoảng dư địa đủ an toàn trước những biến động về tỷ giá hay chu kỳ kinh tế - tốc độ ấy phải lên tới khoảng 9%/năm.
Vì thu nhập bình quân còn phải chia cho dân số tiếp tục tăng, tăng trưởng GDP thực tế của cả nền kinh tế buộc phải cao hơn nữa. Mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhìn từ góc độ này, chính là điều kiện cần thiết để rút ngắn khoảng cách phát triển trước khi khoảng cách ấy kịp rộng thêm.
Lịch sử kinh tế thế giới cho thấy điều đó là khả thi, nhưng chưa bao giờ là dễ dàng. Hàn Quốc, Singapore... đã duy trì tốc độ tăng trưởng 8–10%/năm trong khoảng ba thập niên trước khi trở thành những "con rồng châu Á"; Trung Quốc tăng trưởng bình quân gần 10%/năm suốt 30 năm sau cải cách mở cửa. Không nền kinh tế nào trong số đó vượt được ngưỡng thu nhập trung bình bằng tăng trưởng trung bình. Bài học chung là nhịp độ cao phải đi cùng độ bền: một vài năm bứt phá rồi chững lại sẽ không đủ để đuổi kịp một vạch đích đang lùi xa.
Một yếu tố quan trọng khác là nhân khẩu học. Theo Cục Thống kê, thời kỳ cơ cấu dân số vàng sẽ kết thúc vào năm 2036, sớm hơn ba năm so với dự báo năm 2019; dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh khoảng 69,5 triệu người vào năm 2038 rồi giảm dần. Mốc 2035 "hoàn thành cơ bản quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển đất nước tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập" của Nghị quyết 19 trùng khớp gần như chính xác với thời điểm "cửa sổ dân số" khép lại.
Sau năm 2036, mọi điểm phần trăm tăng trưởng sẽ phải đến từ tăng năng suất lao động, chứ không thể đến từ tăng lực lượng lao động, trong khi áp lực chi cho an sinh xã hội và y tế ngày càng tăng nhanh.
Tăng trưởng cao và liên tục, vì vậy, là điều kiện tối thiểu để rút ngắn khoảng cách phát triển trước khi lợi thế dân số không còn.
Ngưỡng thu nhập trung bình cao là ngưỡng khó vượt nhất: Malaysia đạt mức này từ đầu thập niên 1990 nhưng đến nay vẫn chưa vượt qua. Những nền kinh tế vượt được như Hàn Quốc, Singapore đều có chung ba đặc điểm: đầu tư lớn và liên tục cho giáo dục đại học và nghiên cứu; hình thành được doanh nghiệp trong nước có năng lực công nghệ tầm quốc tế; và duy trì chất lượng thể chế cho phép tái phân bổ nguồn lực từ những ngành đang suy giảm sang những ngành có triển vọng cao hơn.
Nghị quyết 19 đã nêu chủ trương đồng bộ, trong đó có đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế; doanh nghiệp dân tộc dẫn dắt cùng Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia; đột phá thể chế làm khâu đi trước.
Tám mươi mốt năm trước, dân tộc Việt Nam đã đứng lên giành lấy quyền tự quyết định vận mệnh của mình, mở ra một trang sử mới của độc lập, tự do và khát vọng làm chủ tương lai. Tám mươi mốt năm sau, khát vọng ấy không dừng lại, mà tiếp tục được trao truyền và bồi đắp trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Trên hành trình phía trước, Việt Nam bước đi bằng chính nội lực của mình, bằng trí tuệ, sức sáng tạo, tinh thần nhân văn và khát vọng phát triển bền vững; đồng thời chủ động hội nhập, tiếp tục mở rộng cánh cửa với thế giới để cùng kiến tạo tương lai. Từ quyền tự quyết vận mệnh dân tộc của ngày hôm qua đến quyền kiến tạo vận mệnh đất nước của hôm nay, đó là một hành trình xuyên suốt của ý chí độc lập, tự cường và khát vọng vươn lên. Và hành trình ấy đang tiếp diễn bằng niềm tin, bản lĩnh và khát vọng của một dân tộc đã đi qua lịch sử để tự mình viết tiếp tương lai.
Tác giả: Ông Ngô Tiến Long là nhà ngoại giao đã nghỉ hưu; nguyên là Cục trưởng Cục Cơ yếu Bộ Ngoại giao. Ông cũng từng là Phó Tổng Biên tập báo Quốc tế (nay là Báo Thế giới & Việt Nam).
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!