Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công thương), tỷ lệ nội địa hóa và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam còn thấp. Cụ thể, tỷ lệ nội địa hóa ở các ngành công nghiệp trọng điểm như: Điện-điện tử mới khoảng 35%, dệt may-da giày khoảng 45-55%, cơ khí chế tạo khoảng 25-30% và ô-tô con khoảng 15-20%... đều thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Bên cạnh đó, tỷ lệ nhập siêu linh kiện, phụ tùng còn cao. Riêng tại Hà Nội, 9 tháng năm 2026, Hà Nội xuất khẩu 16.861 triệu USD, nhưng nhập khẩu lên tới 47.984 triệu USD, tăng 39,7% so với cùng kỳ năm 2025. Kim ngạch nhập khẩu các nhóm tư liệu sản xuất công nghiệp như máy móc thiết bị, phụ tùng, máy vi tính, hàng điện tử và linh kiện... chiếm tỷ lệ lớn.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Thành phố Hà Nội (HANSIBA) Nguyễn Vân cho rằng, để tạo nền tảng thúc đẩy nội địa hóa, gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước cần có sự liên kết. Đáng lưu ý, mối liên kết này không chỉ dừng ở quan hệ mua - bán đơn thuần, mà cần tiến tới quan hệ hợp tác lâu dài, cùng đầu tư nâng cao năng lực, chia sẻ cơ hội và cùng phát triển. Đối với doanh nghiệp FDI, việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng tại Việt Nam không chỉ góp phần tối ưu chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao hàng, nâng cao khả năng ứng phó những biến động của thị trường, mà còn tạo điều kiện xây dựng một hệ sinh thái sản xuất ổn định, có sức cạnh tranh lâu dài. Tuy nhiên, một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung ứng có năng lực, công nghệ và khả năng kiểm soát chất lượng và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của các tập đoàn sản xuất lớn.
Qua 20 năm hoạt động trong lĩnh vực bảo trì, sửa chữa và vận hành (MRO) công nghiệp, Công ty cổ phần Bách Liên-VietMRO (phường Hồng Hà, Hà Nội) hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và các nhà máy lớn của Việt Nam, kết nối với mạng lưới hơn 15.000 nhà cung ứng trong nước và trên toàn cầu. Tổng Giám đốc VietMRO Trần Thị Thương Huyền chia sẻ: “Nhiệm vụ của chúng tôi là kết nối hai phía để tìm ra phương án phù hợp cho nhà máy; tạo cơ hội để ngày càng nhiều nhà cung ứng Việt Nam tham gia mạng lưới đó”.
Theo bà Huyền, FDI tại Việt Nam không chỉ là một thị trường, mà còn là môi trường để doanh nghiệp Việt được rèn luyện theo tiêu chuẩn quốc tế. Để trở thành nhà cung cấp đáng tin cậy, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy từ chỗ chỉ tập trung bán sản phẩm sang xây dựng năng lực cung ứng tổng thể, lấy chất lượng, tiến độ, tính ổn định và uy tín làm nền tảng. Đối với các khách hàng FDI, điều họ quan tâm không chỉ là giá thành cạnh tranh, mà còn là khả năng bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra liên tục, an toàn và hiệu quả.
Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Dụng cụ An Mi Nguyễn Nguyệt Anh cho rằng, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể tự mình đáp ứng toàn bộ các yêu cầu của khách hàng FDI. Vì vậy, muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng FDI, cần hình thành các nhóm doanh nghiệp theo ngành hàng, công nghệ và năng lực sản xuất; tăng cường chia sẻ thông tin về nhu cầu thị trường; phối hợp đầu tư thiết bị, đào tạo nhân lực và áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng phù hợp. Khi nhiều doanh nghiệp có thế mạnh khác nhau cùng tham gia một chuỗi cung ứng thì có thể hình thành hệ sinh thái hiệu quả hơn.
Phó Chủ tịch Hiệp hội HANSIBA Nguyễn Vân nhấn mạnh, cần tăng cường kết nối trực tiếp, đúng nhu cầu giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam. Các hoạt động kết nối giao thương, hội nghị nhà cung ứng, khảo sát nhà máy, chương trình đánh giá năng lực doanh nghiệp và kết nối B2B cần được tổ chức thường xuyên, có trọng tâm, gắn với nhu cầu thực tế và hướng tới kết quả hợp tác cụ thể. Phía HANSIBA mong muốn các tập đoàn, doanh nghiệp FDI tăng cường các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, đánh giá và phát triển nhà cung ứng; tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các công đoạn sản xuất có giá trị gia tăng cao. Khi hai bên cùng nhìn nhận nhau là đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị, lợi ích của mỗi doanh nghiệp sẽ gắn chặt hơn với sự phát triển chung của hệ sinh thái sản xuất tại Việt Nam.
Bài và ảnh: NGUYÊN TRANG