Tại Diễn đàn "Phát triển Kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam" do Báo Tiền Phong phối hợp Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức ngày 2/10, các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp trao đổi về những cơ hội mới từ không gian tầng thấp.
Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những không gian phát triển mới. Trong đó, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, quản trị và đời sống.
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia; đồng thời Chính phủ đã giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.
Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp và ứng dụng công nghệ vũ trụ đang từng bước hình thành và mở rộng, gắn với chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và yêu cầu nâng cao năng lực quản lý tài nguyên, phòng, chống thiên tai, giao thông, nông nghiệp và logistics.
Theo ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, kinh tế không gian tầng thấp dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000-3.000m.
Thị trường UAV/drone toàn cầu đến năm 2030 có thể đạt khoảng 40 tỷ USD; nếu tính cả hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần sớm hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, tần số và chính sách nhân lực cho kinh tế không gian tầng thấp, nhưng không nên chờ hoàn thiện toàn bộ pháp luật mới triển khai. Cần tạo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để doanh nghiệp từng bước đưa mô hình vào thực tế, đồng thời thúc đẩy làm chủ công nghệ, sản phẩm chiến lược và phát triển nguồn nhân lực.
Theo ông Nguyễn Kim Thuần, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post, phát triển kinh tế tầm thấp cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Nhà nước tạo hành lang pháp lý; địa phương đưa ra bài toán và không gian thử nghiệm; doanh nghiệp triển khai ứng dụng; trường đại học, viện nghiên cứu hỗ trợ nghiên cứu và đào tạo nhân lực.
Điện Biên đang trở thành một trong những địa phương thử nghiệm cách tiếp cận này. Với địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không đồng đều, tỉnh triển khai Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV trong 24 tháng, dự kiến 6.000 chuyến bay, phấn đấu tỷ lệ an toàn hơn 99%.
Tại diễn đàn, ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, cho biết từ ngày 15/9 đến nay, địa phương đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà-phê, tải trọng 50kg/chuyến tại xã Mường Ảng. Điện Biên xác định các nhóm ứng dụng trọng tâm gồm: Vận chuyển nông sản, vật tư sản xuất, logistics y tế, hàng hóa thiết yếu, khảo sát, lập bản đồ số.
Đáng chú ý, đã có doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu 3 dự án với tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng, gồm trung tâm thử nghiệm và thực hành bay UAV, nhà máy sản xuất UAV và trung tâm giới thiệu, đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ.
Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phát triển các hoạt động thiết kế, chế tạo UAV, đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu nạn, giao thông và logistics; đồng thời xây dựng hạ tầng thử nghiệm tại Hòa Lạc.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển các hoạt động đào tạo về nghiên cứu, thiết kế, chế tạo UAV, hợp tác thành lập các trung tâm đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu hộ cứu nạn, giao thông vận tải và logistics.
Tại khu đô thị đại học Hòa Lạc, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đang phối hợp các tập đoàn logistics và các tập đoàn tự động hóa để xây dựng trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm nhằm kết hợp nghiên cứu, đào tạo và nội địa hóa các sản phẩm công nghệ kinh tế tầm thấp.
Diễn đàn là cơ hội tốt để các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và đặc biệt là sinh viên tìm hiểu một lĩnh vực mới. Không nhất thiết phải là sinh viên công nghệ, sinh viên tất cả các ngành nghề khác hoàn toàn có thể tìm thấy cơ hội việc làm, nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này.
HÀ LINH