Trong bối cảnh cuộc đua thu hút vốn đầu tư bước sang một trang mới, Nghị quyết số 10-NQ/TW, ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (Nghị quyết 10) đã tạo bước chuyển quan trọng về cách tiếp cận và tư duy phát triển trong hợp tác đầu tư nước ngoài.
Doanh nghiệp Việt Nam là trung tâm
Nghị quyết 10 xác định khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc gia; đặt yêu cầu chuyển mạnh từ thu hút vốn đầu tư sang kiến tạo giá trị phát triển. Thay vì coi kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một khu vực kinh tế riêng biệt, nghị quyết đặt khu vực kinh tế này trong tổng thể hệ sinh thái phát triển quốc gia, bao gồm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), doanh nghiệp tư nhân trong nước, khu vực nghiên cứu và phát triển, viện, trường đại học, các trung tâm đổi mới sáng tạo.
Tiến sĩ Phan Hữu Thắng, Chủ tịch Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam nhận định, với sự ra đời của Nghị quyết 10, lần đầu tiên, việc phát triển doanh nghiệp trong nước được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của chính sách đầu tư nước ngoài thay vì chỉ được kỳ vọng là kết quả đạt được sau quá trình thu hút đầu tư. Để đạt được mục tiêu đặt ra, ông Thắng đề xuất thực hiện mô hình FDI chọn lọc gắn với chuyển giao công nghệ và lan tỏa nội địa thông qua chính sách chuyển từ tư duy ưu đãi sang ràng buộc có điều kiện.
Đối với các dự án FDI công nghệ cao, quy mô lớn cần đáp ứng ba điều kiện bắt buộc: Có lộ trình chuyển giao công nghệ thực chất với cơ chế kiểm chứng cụ thể; liên doanh đồng đầu tư với doanh nghiệp Việt Nam; liên kết hữu cơ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước. Những yêu cầu về mặt thể chế càng trở nên cấp thiết khi giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước đang có khoảng cách rất lớn.
Cụ thể, doanh nghiệp FDI đóng góp 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước và thu hút vốn FDI đã vượt mốc 50 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ trong khi vốn thực hiện đạt hơn 21%, tăng 12,1% và là mức cao nhất của chín tháng trong 5 năm gần đây.
Hoàn thiện chính sách thu hút FDI
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Hoài, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, để thu hẹp khoảng cách giữa khu vực FDI và nền kinh tế nội địa, trọng tâm chính sách cần chuyển từ thu hút FDI đơn thuần sang nâng cao chất lượng liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa theo một thể chế luật hóa từ Chính phủ; gắn thu hút FDI với việc tạo cơ hội tham gia chuỗi cung ứng và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nội địa.
Ông Hoài lưu ý, Ngân hàng Thế giới đã nhấn mạnh sự cần thiết phải kết nối các doanh nghiệp toàn cầu với nhà cung cấp trong nước, cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển các giải pháp tài chính chuỗi cung ứng để từ đó, doanh nghiệp nội địa có thể từng bước đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, công nghệ, chi phí, thời gian giao hàng, đáp ứng điều kiện trở thành nhà cung cấp cho các tập đoàn đa quốc gia. Trong quá trình này, công tác đào tạo nguồn nhân lực cần gắn chặt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp và các chuỗi giá trị toàn cầu nhằm khắc phục tình trạng thiếu lao động trình độ cao.
Đây là cơ sở để nâng cao năng suất, gia tăng giá trị nội địa trong xuất khẩu và củng cố năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế. Nghị quyết 10 tiếp tục đặt ra nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh nhằm tạo bước chuyển đột phá trong hợp tác, phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Chia sẻ về định hướng thể chế hóa Nghị quyết 10 tại Luật Đầu tư, bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho biết, định hướng chính sách thu hút vốn FDI trong thời gian tới không ưu đãi cào bằng, dàn trải, chạy theo quy mô và số lượng dự án.
Thay vào đó, chính sách ưu đãi phải gắn liền với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư về chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng nội địa, đào tạo lao động, bảo vệ môi trường. Dự án đạt hiệu quả kinh tế-xã hội cao sẽ nhận được sự hỗ trợ tương xứng và ngược lại, các cam kết không thực hiện sẽ bị đánh giá, điều chỉnh hoặc thu hồi. Trọng tâm chính sách cũng chuyển từ quản lý đầu tư sang kiến tạo môi trường và thiết lập cơ chế điều phối quốc gia thống nhất thay cho cạnh tranh thu hút vốn giữa các địa phương.
PHƯƠNG ANH