Xây dựng thương hiệu tôm sạch từ mô hình hợp tác xã - Thanh Niên

Từ những ao tôm thiên nhiên trên vùng đất mặn ven biển, Hợp tác xã dịch vụ nuôi trồng thủy sản Ba Mến ở Cà Mau mở ra cơ hội làm giàu cho xã viên, phát triển nghề nuôi tôm sạch theo hướng bền vững.

Từ những nông dân cùng chí hướng nuôi tôm

Ông Trần Trung Hiếu, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX dịch vụ nuôi trồng thủy sản Ba Mến (HTX Ba Mến - ấp Ba Mến, xã An Trạch, tỉnh Cà Mau) cho biết, bao đời nay, con tôm đã trở thành sinh kế chủ lực của hàng ngàn hộ dân ở vùng đất An Trạch. Tuy nhiên, diện tích nuôi tôm nhỏ lẻ, kỹ thuật lạc hậu, sản lượng thấp, rủi ro cao. Nhiều hộ nuôi thất bát triền miên, lâm vào cảnh nợ nần, phải bỏ đất sang Hộ Phòng, Giá Rai làm thuê cho các nhà máy chế biến.

Trước những thách thức của nghề nuôi tôm ở An Trạch, năm 2019, ông Hiếu mạnh dạn vận động bà con thành lập HTX Ba Mến. Ban đầu, người dân còn bỡ ngỡ, không hy vọng HTX hoạt động hiệu quả nên chỉ có 13 xã viên tham gia, với diện tích hơn 80 ha. Hoạt động của HTX là nuôi tôm sú, nuôi cua biển, cá chẻm, cá đối, cá nâu, cá phi, cá bống cát, cá bống sậy, tôm bạc, tôm đất... chủ yếu là nuôi thiên nhiên, không sử dụng thức ăn, không hóa chất.

Mục đích việc thành lập HTX là dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết tập thể. Thay vì mỗi hộ tự xoay xở với ao nuôi, tự chọn con giống và tự tìm đầu ra. HTX tạo điều kiện để các xã viên cùng trao đổi kinh nghiệm, kỹ thuật, hỗ trợ nhau trong sản xuất, từng bước hình thành phương thức nuôi tôm có tổ chức, nuôi tôm đạt sản lượng cao, nuôi tôm sạch, giảm hẳn rủi ro.

Theo ông Hiếu, trước khi thành lập HTX, người dân nuôi tôm đạt hiệu quả rất thấp, có hộ thiệt hại nhiều năm liền, dẫn đến thua lỗ, nợ nần. Tuy nhiên, 7 năm qua, đa số xã viên HTX đều đạt lợi nhuận khá cao. Bình quân 1 ha trong năm, xã viên có thể thu được khoảng 300 kg tôm sú, trên 400 kg cua biển, cùng hàng trăm kg cá các loại.

Ông Trần Quốc Dũng, xã viên HTX Ba Mến, phấn khởi chia sẻ, ông có 1 ha tham gia HTX. Nhờ được tập huấn, hỗ trợ vốn, chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật, quy trình nuôi, cách chọn giống tốt, mỗi năm gia đình ông có nguồn thu nhập ổn định hơn 100 triệu đồng nhờ nuôi tôm sú, nuôi cua biển và cá các loại. Hoạt động hiệu quả cao, HTX hiện thu hút 48 xã viên với quy mô dịch tích hơn 151 ha. Tùy vào thời điểm thu hoạch, thường HTX giải quyết việc làm 5 - 10 lao động, mức thu nhập 150.000 - 200.000 đồng/người/ngày.

Đến một HTX đạt chứng nhận ASC

Năm 2024, HTX Ba Mến đạt chứng nhận ASC, do Hội đồng quản lý nuôi trồng thủy sản (ASC) công nhận. Đây là tiêu chuẩn quốc tế uy tín dành cho ngành nuôi trồng thủy sản bền vững, xác nhận sản phẩm thủy hải sản được nuôi trồng có trách nhiệm, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội.

Theo ông Hiếu, để đạt được chứng nhận ASC, HTX phải đáp ứng nhiều yêu cầu nghiêm ngặt liên quan đến bảo vệ môi trường, quản lý hoạt động nuôi, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức và thói quen sản xuất của người dân.

Ý nghĩa và lợi ích của chứng chỉ ASC là "tấm vé thông hành" giúp thủy sản Việt Nam dễ dàng thâm nhập các thị trường cao cấp khắt khe, như: EU, Mỹ, Nhật Bản. "Do HTX đạt chứng nhận ASC, nhiều năm qua Công ty TNHH xuất nhập khẩu thủy sản Tấn Khởi, ở phường Giá Rai, tỉnh Cà Mau ký hợp đồng bao tiêu tôm sú thiên nhiên của HTX, với giá thu mua cao hơn thị trường 15.000 - 20.000 đồng/kg, để chế biến xuất khẩu sang thị trường nhiều nước", ông Hiếu chia sẻ.

Ngoài nuôi tôm, cua, cá, những sản vật quen thuộc của vùng đất ven biển, HTX Ba Mến còn chế biến, xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương với các sản phẩm tôm đất khô, chả tôm bạc đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Không chỉ góp phần nâng cao giá trị thủy sản, HTX còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho nhiều lao động nhàn rỗi ở địa phương.

HTX Ba Mến chú trọng phát triển các sản phẩm đặc trưng, trong đó nổi bật là tôm đất khô và trả tôm bạc, khô cá chốt, khô cá phi, khô cá đối, mắm tép, mắm tôm... Những sản phẩm mang đậm hương vị vùng đất Cà Mau, HTX đang từng bước khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế tập thể, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ thủy sản.

Ông Đặng Minh Pháp, Chủ tịch UBND xã An Trạch, cho biết trong bối cảnh nghề tôm ngày càng chịu sức ép về chi phí đầu vào, dịch bệnh và yêu cầu khắt khe của thị trường, việc HTX Ba Mến nuôi tôm theo hướng bền vững, có ý nghĩa thiết thực. Đây là hướng đi phù hợp nhằm phát triển kinh tế tập thể gắn với nâng cao giá trị sản phẩm chủ lực của địa phương. Xã sẽ khuyến khích, hỗ trợ nhân rộng cách làm này sang các vùng sản xuất khác. Qua đó góp phần xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao giá trị thủy sản và thu nhập bền vững cho người dân.