Từ việc chỉ hỗ trợ tài chính theo thời điểm, nhiều địa phương bắt đầu xây dựng chương trình kết nối đào tạo nghề với nguồn vốn, sản xuất và đầu ra sản phẩm, nhằm hướng đến sinh kế bền vững cho thanh niên khuyết tật.
Tại Tuyên Quang, cách làm này đang được thực hiện ngay từ cấp cơ sở. Tháng 5/2026, Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh phối hợp với UBND xã Yên Nguyên đưa đại diện 30 hộ gia đình có người khuyết tật tham gia chương trình tham quan, lựa chọn bò sinh sản và tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, do Tổ chức Green Cross Switzerland (Thụy Sĩ) tài trợ. Trước đó, 36 con bò giống đã được trao cho các hộ dân, phát triển thành 53 con; đến nay, tiếp tục bổ sung thêm 30 con. Có 60 người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo tại địa phương được tạo thêm sinh kế với kinh phí hơn 1,8 tỷ đồng.
Đây không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ vật nuôi. Với những người gặp khó khăn trong di chuyển, một việc làm phù hợp ngay tại địa bàn cư trú có thể tạo ra khả năng tự chủ lâu dài. Mô hình cũng cho thấy một yêu cầu quan trọng, đó là hỗ trợ sinh kế phải đi cùng hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi quá trình sản xuất và khả năng phát triển, thay vì chỉ dừng lại ở tổ chức sự kiện trao tặng con giống ban đầu.
Nếu Tuyên Quang cho thấy hướng đi từ sinh kế hộ gia đình, thì tại Lào Cai, Trung tâm Hương Giang đang thử nghiệm chuỗi đào tạo việc làm- sinh kế - thu nhập ổn định dành cho người khuyết tật. Trung tâm đã được cấp phép đào tạo bốn mã nghề trình độ sơ cấp; xây dựng hai dòng sản phẩm đạt OCOP 3 sao là Tranh Mộc - Hương Giang và Hoa Mộc - Hương Giang, đăng ký bản quyền cho 100 tác phẩm và đưa sản phẩm thủ công mỹ nghệ do người khuyết tật tham gia sản xuất đến nhiều địa phương, kết nối được với đối tác để xuất khẩu sang Đức. Điểm đáng chú ý của mô hình này là người khuyết tật sau khi được đào tạo nghề, có thể tham gia ngay vào quá trình sản xuất, có thu nhập.
Qua thời gian dài đồng hành cùng thanh niên khuyết tật, bà Lương Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Hương Giang mong muốn Trung tâm có thể góp phần giải quyết thực trạng còn khá phổ biến trong đào tạo nghề cho người khuyết tật: Chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường, sản xuất thiếu chiến lược thương mại hóa, người học có kỹ năng nhưng vẫn khó tìm việc hoặc tự tạo sinh kế.
Những mô hình trên cho thấy một chuyển động chung: Từ tư duy “dạy một nghề” sang tạo cả một đường đi đến việc làm. Theo đại diện Tổ chức Lao động Quốc tế ILO, cần tiếp tục tăng cường mối liên kết giữa chính sách an sinh và chính sách việc làm để người khuyết tật có thể tham gia thị trường lao động và nâng cao khả năng tự chủ kinh tế. Đồng thời, các chương trình đào tạo nghề cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động để tăng cơ hội tiếp cận việc làm bền vững.
Ba Duy