Doanh nghiệp được công nhận ưu tiên được hưởng nhiều biện pháp hỗ trợ thủ tục hải quan, kiểm tra, quản lý thuế, kiểm tra sau thông quan và các thuận lợi quốc tế theo các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA), từ đó giảm thời gian, chi phí và tăng tính chủ động trong sản xuất, kinh doanh.
Hiện nay, Việt Nam ký hai MRA với ASEAN và Hàn Quốc; hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026; đồng thời tiếp tục triển khai MRA Việt Nam-Hàn Quốc và nghiên cứu hợp tác theo hướng song phương, đa phương với Trung Quốc và các đối tác khác.
Nước ta đã có 74 doanh nghiệp ưu tiên, hoạt động trong nhiều lĩnh vực xuất nhập khẩu chủ lực như: Điện tử, công nghệ cao, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông nghiệp và thủy sản. Mặc dù số lượng chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong cộng đồng, nhưng nhóm này đóng góp bình quân khoảng một phần ba tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.
Giai đoạn 2022-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp ưu tiên liên tục đạt hơn 230 tỷ USD/năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch cả nước. Riêng năm 2025 đạt khoảng 256,63 tỷ USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30% kim ngạch cả nước.
Tuy nhiên, chế độ ưu tiên vừa là sự ghi nhận đối với mức độ tuân thủ, năng lực quản trị, vừa đặt ra trách nhiệm duy trì các điều kiện sau khi được công nhận. Năm 2025, cơ quan hải quan đã tạm đình chỉ chế độ ưu tiên đối với bốn doanh nghiệp và đình chỉ hoặc chấm dứt đối với ba doanh nghiệp. Điều này thể hiện rõ quan điểm: Chế độ ưu tiên không phải là một đặc quyền vô thời hạn; doanh nghiệp chỉ tiếp tục được hưởng ưu tiên khi duy trì thực chất các điều kiện và chuẩn mực tuân thủ.
Thực tế này đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục duy trì mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, có hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên trong suốt quá trình hoạt động; đồng thời hợp tác với cơ quan hải quan trong công tác kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro… Ngành hải quan cũng phải tiếp tục cải cách, hiện đại hóa, quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro, tạo thuận lợi thương mại nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Giai đoạn tới, Hải quan Việt Nam cần định hướng phát triển chương trình theo chiều sâu, gắn tạo thuận lợi với quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro, chuyển đổi số và an ninh chuỗi cung ứng; tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp quản trị và tuân thủ tốt tham gia chương trình; chú trọng mở rộng công nhận lẫn nhau với các đối tác quốc tế được áp dụng các cơ chế thuận lợi như: Giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan, rút ngắn thời gian xử lý, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
VĨNH KHANG