Tất bật nghề... rổi - Thanh Niên | Thị trường Việt Nam

'Đừng chê nậu rổi tanh hôi/Có nhờ nậu rổi mới rồi bữa cơm' là câu ca dao nói về những người làm nghề mua đi bán lại hải sản. Nghề mà họ mang tiếng 'cãi nhau và hôi tanh như nậu rổi'…

Theo chân những phụ nữ làm nghề rổi ở chợ cá Tam Tiến (xã Tam Xuân, TP.Đà Nẵng), mới thấu hiểu cái nghề "mang tiếng, chịu lời" như thế. Ở chợ cá từ mờ sáng, khi những tàu thuyền vừa cập bờ, một cuộc mua bán huyên náo bắt đầu. Phụ nữ làm nghề rổi chen nhau lựa hải sản, trả giá, giành phần hàng tươi ngon rồi vội vã lên đường đi bán. Nghề rổi nhọc nhằn, lắm lời qua tiếng lại, nhưng đằng sau đó là cuộc mưu sinh bền bỉ của những người đàn bà không dễ khuất phục trước cái nghèo.

Cuộc đua giành cá từ lúc tinh mơ

Chưa đến 5 giờ sáng, chợ cá Tam Tiến đã náo nhiệt. Giữa lúc ngư dân từ biển khơi trở về với những lời oang oang cũng là lúc các bà, các chị làm nghề rổi, mắt dõi theo từng xô cá, mực… được đưa lên bờ và cũng ồn ào như át cả tiếng sóng.

Ngư dân Trần Lực, 50 tuổi, vừa bưng một xô cá cơm tươi rói nặng khoảng 40 kg đặt xuống đất, đã có nhiều phụ nữ vây quanh. Ông Lực ra giá 800.000 đồng. Một người trả 700.000 đồng, người khác nâng lên 750.000 đồng. Những tiếng trả giá nối nhau, người này chưa dứt lời, người khác đã chen vào. Cuối cùng, mức 800.000 đồng được chấp nhận, xô cá cơm thuộc về người trả giá cao nhất.

Đứng giữa cuộc mua bán, tôi mới hiểu vì sao có câu "cãi nhau như rổi". Không khí ở chợ cá đôi khi căng lên chỉ vì một mớ cá, mớ mực ngon, vài chục nghìn đồng chênh lệch. Nhưng sự ồn ào ấy cũng là một phần đặc trưng của nghề. Ai cũng muốn mua được hàng tươi, giá vừa phải để bán có lời. Chậm chân một chút, phần hải sản ngon có thể đã thuộc về người khác. Người làm nghề rổi phải nhanh mắt, nhanh miệng và quyết đoán. Họ không chỉ cần biết nhìn độ tươi của hải sản mà còn phải tính ngay trong đầu: mua bao nhiêu, bán ở đâu, khả năng lời bao nhiêu…

Chị Võ Thị Chi, một trong những rổi chọn cách chở cá lên chợ Tam Kỳ, TP.Đà Nẵng, để bán. Với chị, mỗi ngày kiếm được khoảng 200.000 đồng tiền lời đã ổn. "Bằng lương công nhân là được rồi", chị nói giản dị. Câu trả lời nghe nhẹ tênh, nhưng để có khoản tiền ấy, chị cũng như "đồng nghiệp" phải thức dậy lúc 3 - 4 giờ sáng, tranh thủ chọn hàng, chất cá lên xe rồi phóng gần như hết tốc độ cho phép để đến nơi bán. Cá càng tươi, cơ hội bán được giá càng cao. Vì vậy, họ ít khi cho phép mình thong thả.

Rời chợ cá, tôi chạy xe dọc đường Thanh Niên nằm ven biển này để tìm những chuyến xe máy của rổi chở hải sản lên đường đi bán. Từng chiếc xe chở hai thùng hải sản nặng trĩu lướt qua. Có lúc cả đoàn xe nối đuôi nhau. Các bà, các chị cố đi nhanh để kịp buổi chợ, hay kịp đến vùng xa xôi để bán. Nhìn từ phía sau, những thùng hải sản ấy chứa cả niềm tin, hy vọng của một ngày mưu sinh.

Đừng chê nậu rổi tanh hôi!

Đang điều trị bệnh ung thư nhưng chị Nguyễn Thị Sinh, sống tại thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân, vẫn đều đặn ra chợ cá Tam Tiến mua hải sản. Là mẹ của 4 người con, sức khỏe không còn như trước, hằng ngày chị Sinh cố gắng lựa mua hơn 20 kg cá, mực ngon rồi chở đến chợ Tam Thanh, cách nơi mua khoảng 5 km, để bán. "Tui sức khỏe không tốt nên chỉ chở chừng đó thôi", chị nói. Với người khỏe mạnh, hơn 20 kg hải sản không phải gánh nặng quá lớn. Nhưng với một phụ nữ đang bệnh, phải cạnh tranh để bán hết chừng đó ở chợ tương đối gần bến cá là sự nỗ lực không nhỏ.

Mỗi người rổi một hoàn cảnh, một cách tính toán. Người bán ngay tại chỗ để đỡ tốn công đi lại nhưng lời ít. Người chịu khó chạy chợ xa có thể bán được giá hơn, đổi lại là thời gian và sức lực. Có người đưa hàng đến các xã lân cận. Có người đi hàng chục cây số để tìm đầu ra tốt hơn.

Chị Nguyệt, quê gốc vùng trung du Tiên Phước, TP.Đà Nẵng, là một trường hợp như vậy. Sau khi chồng mất, chị một mình nuôi 3 con nhỏ. Để xoay xở cuộc sống, mỗi sáng chị thường mua gần 100 kg cá, mực, tôm, chia vào 2 chiếc xô lớn rồi chở về quê cách bến cá gần 50 km để bán. Hai thùng hải sản nặng trĩu trên chiếc xe máy của chị Nguyệt sau khi bán xong sẽ có tiền ăn, tiền học của các con và những khoản chi tiêu phải lo mỗi ngày. Đi xa thêm mệt nhọc, nhưng nếu chỉ bán quanh bãi biển, khoản lời có thể không đủ trang trải.

Ở một góc khác, chị Thanh Tuyền đang hỏi giá cá, mực của ngư dân vừa đưa vào bờ. Chị không chỉ mua hải sản rồi bán ở ngay trong xã mình sinh sống, mà chủ yếu đóng hàng gửi đến các tỉnh khác, trong đó có Đắk Lắk, nơi nhiều đồng hương của chị đang lập nghiệp. Hải sản tươi mua tận bãi biển trở thành món hàng được khách quen "ghiền", giúp chị mở rộng phạm vi đầu ra.

Những phụ nữ lớn tuổi thường phải vận chuyển hải sản đi ngay đến nơi bán quen thuộc. Trong khi đó, "rổi trẻ" hơn đã tận dụng mạng xã hội để tiếp cận khách hàng. Họ vẫn có mặt ở chợ cá Tam Tiến từ tinh mơ, chen chân chọn hàng ngon, nhưng sau đó chụp ảnh, đăng Facebook, TikTok, nhận đơn rồi đóng thùng, chèn đá lạnh hoặc cấp đông để gửi đi xa. Công nghệ giúp họ giảm bớt cảnh phải rong ruổi vùng này, chợ kia để bán, đồng thời mở ra cách bán hàng đỡ nhọc nhằn và thị trường rộng hơn.

Người làm nghề rổi thường nói: "Con cá ngon cũng nhờ buổi chợ". Có người chỉ kiếm được vài trăm nghìn đồng mỗi ngày. Người có nguồn hàng tốt, nhiều mối quen và chịu khó đi xa có thể đạt mức cao hơn.

Làm nghề rổi hầu hết là những người thật thà "hàng sao nói vậy". Nhưng cũng có số ít người có "chiêu". Theo ngư dân địa phương, có người mua hải sản từ những tàu đánh bắt xa bờ, sau chuyến biển dài ngày, rồi mang đến chợ cá Tam Tiến bán và giới thiệu là hải sản vừa đánh bắt trong đêm. Những loại hải sản như vậy đã ướp đá lâu ngày, thậm chí dùng hóa chất có hại để ướp nên nhìn bên ngoài vẫn thấy tươi xanh, nhưng bên trong chất lượng kém. Anh Trực, một ngư dân địa phương, cho rằng người mua ở xa, ít có kinh nghiệm về hải sản dễ bị nhầm lẫn hải sản đánh bắt gần bờ và hải sản đánh bắt xa bờ.

Khi chiếc xe cuối của "nậu rổi" tất bật lướt qua, tôi lại nghĩ đến câu ca dao mộc mạc ở trên, rồi ngẫm rằng đừng nhìn họ qua vẻ ngoài lấm lem, ám mùi tanh của cá và những cuộc mặc cả ồn ào. Bởi họ là những người phụ nữ biết tự mưu sinh, dù đó là cái nghề vất vả. Và với tất cả chúng ta, rõ ràng "có nhờ nậu rổi mới rồi bữa cơm".

Theo cách giải nghĩa trong Đại Nam Quấc âm tự vị (1895), "rổi" là từ chỉ người gánh cá đi bán dạo hoặc đi ghe cá. Qua thời gian, ở một số vùng biển duyên hải như Tam Xuân, nghề rổi đã mang dáng dấp khác. Phụ nữ mua hải sản ngay khi ngư dân vừa đưa lên bờ, rồi phân phối lại cho các chợ, các xã lân cận, thậm chí chuyển đi những tỉnh, thành khác.